10. උපොසථසුත්තවණ්ණනා

71. දසමෙ තදහූති එත්ථ තස්මිං අහනීති අත්ථොති ආහ ‘‘තස්මිං අහු උපොසථෙ’’ති. උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො, උපොසථදිවසො. උපවසන්තීති ච සීලෙන වා අනසනෙන වා ඛීරසායනාදිවිධිනා වා උපෙතා හුත්වා වසන්තීති අත්ථො. උපොසථදිවසෙ හි සාසනිකා සීලෙන, බාහිරකා සබ්බසො ආහාරස්ස අභුඤ්ජනෙන ඛීරසායනමධුසායනාදිවිධිනා වා උපෙතා හුත්වා විහරන්ති. සො පනෙස උපොසථදිවසො අට්ඨමිචාතුද්දසිපන්නරසිභෙදෙන තිවිධො, තස්මා සෙසද්වයනිවාරණත්ථං ‘‘පන්නරසිකඋපොසථදිවසෙ’’ති වුත්තං. වවස්සග්ගත්ථෙති වචසායත්ථෙ. දිවසද්දො දිවාසද්දො විය දිවසපරියායො, තස්ස විසෙසනභාවෙන වුච්චමානො දිවාසද්දො සවිසෙසෙන දීපෙතීති ආහ ‘‘දිවසස්ස දිවා, මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙති අත්ථො’’ති. පටිච්ඡාපෙත්වාති සම්පටිච්ඡනං කාරෙත්වා. විපාකඵලෙනාති සදිසඵලෙන. න මහප්ඵලො හොති මනොදුච්චරිතදුස්සීල්‍යෙන උපක්කිලිට්ඨභාවතො. විපාකානිසංසෙනාති උද්‍රයඵලෙන. විපාකොභාසෙනාති පටිපක්ඛවිගමජනිතෙන සභාවසඞ්ඛාතෙන විපාකොභාසෙන. න මහාඔභාසො අපරිසුද්ධභාවතො. විපාකවිප්ඵාරස්සාති විපාකවෙපුල්ලස්ස.

නාහං ක්වචනීතිආදිවචනස්ස මිච්ඡාභිනිවෙසවසෙන පවත්තත්තා ‘‘ඉදං තස්ස මුසාවාදස්මිං වදාමී’’ති පාළියං වුත්තං, චතුකොටිකසුඤ්ඤතාදස්සනවසෙන පවත්තං පන අරියදස්සනමෙවාති න තත්ථ මුසාවාදො. වුත්තඤ්හෙතං –

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති ‘නාහං ක්වචනි, කස්සචි කිඤ්චනතස්මිං, න ච මම ක්වචනි, කිස්මිඤ්චි කිඤ්චනතත්ථී’’’තිආදි (ම. නි. 3.70).

එත්ථ හි චතුකොටිකසුඤ්ඤතා කථිතා. කථං? අරියො (විසුද්ධි. 2.760; ම. නි. අට්ඨ. 3.70) හි නාහං ක්වචනීති ක්වචි අත්තානං න පස්සති, කස්සචි කිඤ්චනතස්මින්ති අත්තනො අත්තානං කස්සචි පරස්ස කිඤ්චනභාවෙ උපනෙතබ්බං න පස්සති, භාතිට්ඨානෙ භාතරං, සහායට්ඨානෙ සහායං, පරික්ඛාරට්ඨානෙ පරික්ඛාරං මඤ්ඤිත්වා උපනෙතබ්බං න පස්සතීති අත්ථො. න ච මම ක්වචනීති එත්ථ මම-සද්දං තාව ඨපෙත්වා ක්වචනි පරස්ස ච අත්තානං ක්වචි න පස්සතීති අයමත්ථො. ඉදානි මම-සද්දං ආහරිත්වා ‘‘මම කිස්මිඤ්චි කිඤ්චනතත්ථී’’ති සො පරස්ස අත්තානං ‘‘මම කිස්මිඤ්චි කිඤ්චනභාවෙන අත්ථී’’ති න පස්සති, අත්තනො භාතිකට්ඨානෙ භාතරං, සහායට්ඨානෙ සහායං, පරික්ඛාරට්ඨානෙ පරික්ඛාරන්ති කිස්මිඤ්චි ඨානෙ පරස්ස අත්තානං ඉමිනා කිඤ්චනභාවෙන උපනෙතබ්බං න පස්සතීති අත්ථො. එවමයං යස්මා නෙව කත්ථචි අත්තානං පස්සති, න තං පරස්ස කිඤ්චනභාවෙ උපනෙතබ්බං පස්සති. න කත්ථචි පරස්ස අත්තානං පස්සති, න පරස්ස අත්තානං අත්තනො කිඤ්චනභාවෙ උපනෙතබ්බං පස්සති, තස්මා අයං සුඤ්ඤතා චතුකොටිකාති වෙදිතබ්බා.

යස්මා පන මිච්ඡාදිට්ඨිකානං යාථාවදස්සනස්ස අසම්භවතො යථාවුත්තචතුකොටිකසුඤ්ඤතාදස්සනං න සම්භවති, තස්මා ‘‘නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා’’තිආදිවචනං (දී. නි. 1.171) විය මිච්ඡාගාහවසෙන ‘‘නාහං ක්වචනී’’තිආදි වුත්තන්ති යුත්තො චෙත්ථ මුසාවාදසම්භවො. කත්ථචීති ඨානෙ, කාලෙ වා. අථ ‘‘නිප්ඵලො’’ති කස්මා වුත්තං. ‘‘න මහප්ඵලො’’ති සද්දෙන හි මහප්ඵලාභාවොව ජොතිතො, න පන සබ්බථා ඵලාභාවොති ආහ ‘‘බ්‍යඤ්ජනමෙව හි එත්ථ සාවසෙස’’න්තිආදි. සෙසපදෙසුපීති ‘‘න මහානිසංසො’’තිආදීසුපි.

අට්ඨහි කාරණෙහීති –

‘‘අථ ඛො, භන්තෙ, සක්කො දෙවානමින්දො දෙවානං තාවතිංසානං භගවතො අට්ඨ යථාභුච්චෙ වණ්ණෙ පයිරුදාහාසි – ‘තං කිං මඤ්ඤන්ති, භොන්තො දෙවා තාවතිංසා, යාවඤ්ච සො භගවා බහුජනහිතාය පටිපන්නො බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං, එවං බහුජනහිතාය පටිපන්නං බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං ඉමිනාපඞ්ගෙන සමන්නාගතං සත්ථාරං නෙව අතීතංසෙ සමනුපස්සාමි, න පනෙතරහි අඤ්ඤත්‍ර තෙන භගවතා’’ති –

ආදිනා මහාගොවින්දසුත්තෙ (දී. නි. 2.296) විත්ථාරිතෙහි බහුජනහිතාය පටිපන්නාදීහි බුද්ධානුභාවදීපකෙහි අට්ඨහි කාරණෙහි. අථ ‘‘නවහි කාරණෙහී’’ති අවත්වා ‘‘අට්ඨහි කාරණෙහී’’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ ‘‘එත්ථ හි…පෙ… සබ්බෙ ලොකියලොකුත්තරා බුද්ධගුණා සඞ්ගහිතා’’ති. ඉදං වුත්තං හොති – ඉමස්මිං සුත්තෙ ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’ති ඉමිනා වචනෙන අවිසෙසතො සබ්බෙපි ලොකියලොකුත්තරා බුද්ධගුණා දීපිතා, තස්මා තෙන දීපිතගුණෙ සන්ධාය ‘‘අට්ඨහි කාරණෙහී’’ති වුත්තන්ති. අරහන්තිආදීහි පාටියෙක්කගුණාව නිද්දිට්ඨාති අරහන්තිආදීහි එකෙකෙහි පදෙහි එකෙකෙ ගුණාව නිද්දිට්ඨාති අත්ථො.

සහතන්තිකන්ති පාළිධම්මසහිතං. පුරිමනයෙනෙව යොජනා කාතබ්බාති ‘‘කිලිට්ඨස්මිඤ්හි කායෙ පසාධනං පසාධෙත්වා නක්ඛත්තං කීළමානා න සොභන්තී’’තිආදිනා නයෙන යොජනා කාතබ්බාති අත්ථො.

සඞ්ඝස්ස අනුස්සරණං නාම තස්ස ගුණානුස්සරණමෙවාති ආහ ‘‘අට්ඨන්නං අරියපුග්ගලානං ගුණෙ අනුස්සරතී’’ති. ද්වෙ තයො වාරෙ ගාහාපිතං උසුමන්ති ද්වෙ තයො වාරෙ උද්ධනං ආරොපෙත්වා සෙදනවසෙන ගාහාපිතං උසුමං. පුරිමනයෙනෙව යොජනා කාතබ්බාති ‘‘කිලිට්ඨස්මිඤ්හි වත්ථෙ පසාධනං පසාධෙත්වා නක්ඛත්තං කීළමානා න සොභන්තී’’තිආදිනා නයෙන යොජනා කාතබ්බා.

පහීනකාලතො පට්ඨාය…පෙ… විරතාවාති එතෙන පහානහෙතුකා ඉධාධිප්පෙතා විරතීති දස්සෙති. කම්මක්ඛයකරඤාණෙන හි පාණාතිපාතදුස්සීල්‍යස්ස පහීනත්තා අරහන්තො අච්චන්තමෙව තතො පටිවිරතාති වුච්චති සමුච්ඡෙදවසෙන පහානවිරතීනං අධිප්පෙතත්තා. කිඤ්චාපි පහානවිරමණානං පුරිමපච්ඡිමකාලතා නත්ථි, මග්ගධම්මානං පන සම්මාදිට්ඨිආදීනං සම්මාවාචාදීනඤ්ච පච්චයපච්චයුප්පන්නභාවෙ අපෙක්ඛිතෙ සහජාතානම්පි පච්චයපච්චයුප්පන්නභාවෙන ගහණං පුරිමපච්ඡිමභාවෙනෙව හොතීති, ගහණප්පවත්තිආකාරවසෙන පච්චයභූතෙසු සම්මාදිට්ඨිආදීසු පහායකධම්මෙසු පහානකිරියාය පුරිමකාලවොහාරො, පච්චයුප්පන්නාසු ච විරතීසු විරමණකිරියාය අපරකාලවොහාරො ච හොතීති පහානං වා සමුච්ඡෙදවසෙන, විරති පටිප්පස්සද්ධිවසෙන යොජෙතබ්බා.

අථ වා පාණො අතිපාතීයති එතෙනාති පාණාතිපාතො, පාණඝාතහෙතුභූතො ධම්මසමූහො. කො පන සො? අහිරිකානොත්තප්පදොසමොහවිහිංසාදයො කිලෙසා. තෙ හි අරහන්තො අරියමග්ගෙන පහාය සමුග්ඝාතෙත්වා පාණාතිපාතදුස්සීල්‍යතො අච්චන්තමෙව පටිවිරතාති වුච්චන්ති, කිලෙසෙසු පහීනෙසු කිලෙසනිමිත්තස්ස කම්මස්ස අනුප්පජ්ජනතො. අදින්නාදානං පහායාතිආදීසුපි එසෙව නයො. විරතාවාති අවධාරණෙන තස්සා විරතියා කාලාදිවසෙන අපරියන්තතං දස්සෙති. යථා හි අඤ්ඤෙ සමාදින්නවිරතිකාපි අනවට්ඨිතචිත්තතාය ලාභජීවිතාදිහෙතු සමාදානං භින්දන්ති, න එවං අරහන්තො, අරහන්තො පන සබ්බසො පහීනපාණාතිපාතත්තා අච්චන්තවිරතා එවාති.

දණ්ඩනසඞ්ඛාතස්ස පරවිහෙඨනස්ස ච පරිවජ්ජනභාවදීපනත්ථං දණ්ඩසත්ථානං නික්ඛෙපවචනන්ති ආහ ‘‘පරූපඝාතත්ථායා’’තිආදි. ලජ්ජීති එත්ථ වුත්තලජ්ජාය ඔත්තප්පම්පි වුත්තමෙවාති දට්ඨබ්බං. න හි පාපජිගුච්ඡනපාපුත්තාසරහිතං, පාපභයං වා අලජ්ජනං අත්ථීති. ධම්මගරුතාය වා අරහන්තානං ධම්මස්ස ච අත්තා ධීනත්තා අත්තාධිපතිභූතා ලජ්ජාව වුත්තා, න පන ලොකාධිපති ඔත්තප්පං. ‘‘දයං මෙත්තචිත්තතං ආපන්නා’’ති කස්මා වුත්තං, නනු දයා-සද්දො ‘‘අදයාපන්නො’’තිආදීසු කරුණාය පවත්තතීති? සච්චමෙතං, අයං පන දයා-සද්දො අනුරක්ඛණත්ථං අන්තොනීතං කත්වා පවත්තමානො මෙත්තාය කරුණාය ච පවත්තතීති ඉධ මෙත්තාය පවත්තමානො වුත්තො. මිජ්ජති සිනිය්හතීති මෙත්තා, මෙත්තා එතස්ස අත්ථීති මෙත්තං, මෙත්තං චිත්තං එතස්සාති මෙත්තචිත්තො, තස්ස භාවො මෙත්තචිත්තතා, මෙත්තාඉච්චෙව අත්ථො.

සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පීති එතෙන තස්සා විරතියා පවත්තවසෙන අපරියන්තතං දස්සෙති. පාණභූතෙති පාණජාතෙ. අනුකම්පකාති කරුණායනකා, යස්මා පන මෙත්තා කරුණාය විසෙසපච්චයො හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘තාය එව දයාපන්නතායා’’ති. එවං යෙහි ධම්මෙහි පාණාතිපාතා විරති සම්පජ්ජති, තෙහි ලජ්ජාමෙත්තාකරුණාධම්මෙහි සමඞ්ගිභාවො දස්සිතො.

පරපරිග්ගහිතස්ස ආදානන්ති පරසන්තකස්ස ආදානං. ථෙනො වුච්චති චොරො, තස්ස භාවො ථෙය්‍යං, කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘ලජ්ජී දයාපන්නො’’ති න වුත්තං, අධිකාරවසෙන පන අත්ථතො වුත්තමෙවාති දට්ඨබ්බං. යථා හි ලජ්ජාදයො පාණාතිපාතප්පහානස්ස විසෙසපච්චයා, එවං අදින්නාදානප්පහානස්සපීති, තස්මා සාපි පාළි ආනෙත්වා වත්තබ්බා. එස නයො ඉතො පරෙසුපි. අථ වා සුචිභූතෙනාති එතෙන හිරොත්තප්පාදීහි සමන්නාගමො, අහිරිකාදීනඤ්ච පහානං වුත්තමෙවාති ‘‘ලජ්ජී’’තිආදි න වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

අසෙට්ඨචරියන්ති අසෙට්ඨානං හීනානං, අසෙට්ඨං වා ලාමකං චරියං, නිහීනවුත්තිං මෙථුනන්ති අත්ථො. බ්‍රහ්මං සෙට්ඨං ආචාරන්ති මෙථුනවිරතිමාහ. ආරාචාරී මෙථුනාති එතෙන – ‘‘ඉධෙකච්චො න හෙව ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං ද්වයංද්වයසමාපත්තිං සමාපජ්ජති, අපිච ඛො මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනපරිමද්දනන්හාපනසම්බාහනං සාදියති, සො තං අස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජතී’’තිආදිනා (අ. නි. 7.50) වුත්තා සත්තවිධමෙථුනසංයොගාපි පටිවිරති දස්සිතාති දට්ඨබ්බං.

‘‘සච්චතො ථෙතතො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.19) විය ථෙත-සද්දො ථිරපරියායො, ථිරභාවො ච සච්චවාදිතාය ඨිතකථත්තා කථාවසෙන වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘ඨිතකථාති අත්ථො’’ති. න ඨිතකථොති යථා හලිද්දිරාගාදයො අනවට්ඨිතසභාවතාය න ඨිතා, එවං න ඨිතා කථා යස්ස සො න ඨිතකථොති හලිද්දිරාගාදයො යථා කථාය උපමා හොන්ති, එවං යොජෙතබ්බං. එස නයො ‘‘පාසාණලෙඛා වියා’’තිආදීසුපි. සද්ධා අයති පවත්තති එත්ථාති සද්ධායා, සද්ධායා එව සද්ධායිකා යථා වෙනයිකා. සද්ධාය වා අයිතබ්බා සද්ධායිකා, සද්ධෙය්‍යාති අත්ථො. වත්තබ්බතං ආපජ්ජති විසංවාදනතොති අධිප්පායො.

එකං භත්තං එකභත්තං, තං එතෙසමත්ථීති එකභත්තිකා, එකස්මිං දිවසෙ එකවාරමෙව භුඤ්ජනකා. තයිදං රත්තිභොජනෙනපි සියාති ආහ ‘‘රත්තූපරතා’’ති. එවම්පි සායන්හභොජනෙනපි සියුං එකභත්තිකාති තදාසඞ්කානිවත්තනත්ථං ‘‘විරතා විකාලභොජනා’’ති වුත්තං. අරුණුග්ගමනතො පට්ඨාය යාව මජ්ඣන්හිකා අයං බුද්ධානං අරියානං ආචිණ්ණසමාචිණ්ණො භොජනස්ස කාලො නාම, තදඤ්ඤො විකාලො. අට්ඨකථායං පන දුතියපදෙන රත්තිභොජනස්ස පටික්ඛිත්තත්තා අපරණ්හො ‘‘විකාලො’’ති වුත්තො.

සඞ්ඛෙපතො ‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණ’’න්තිආදිනයප්පවත්තං (දී. නි. 2.90; ධ. ප. 183) භගවතො සාසනං සච්ඡන්දරාගප්පවත්තිතො නච්චාදීනං දස්සනං න අනුලොමෙතීති ආහ ‘‘සාසනස්ස අනනුලොමත්තා’’ති. අත්තනා පයොජියමානං පරෙහි පයොජාපීයමානඤ්ච නච්චං නච්චභාවසාමඤ්ඤතො පාළියං එකෙනෙව නච්චසද්දෙන ගහිතං, තථා ගීතවාදිතසද්දා චාති ආහ ‘‘නච්චනනච්චාපනාදිවසෙනා’’ති. ආදි-සද්දෙන ගායනගායාපනවාදනවාදාපනානි සඞ්ගණ්හාති. දස්සනෙන චෙත්ථ සවනම්පි සඞ්ගහිතං විරූපෙකසෙසනයෙන. ආලොචනසභාවතාය වා පඤ්චන්නං විඤ්ඤාණානං සවනකිරියායපි දස්සනසඞ්ඛෙපසබ්භාවතො දස්සනාඉච්චෙව වුත්තං. අවිසූකභූතස්ස ගීතස්ස සවනං කදාචි වට්ටතීති ආහ ‘‘විසූකභූතං දස්සන’’න්ති. තථා හි වුත්තං පරමත්ථජොතිකාය ඛුද්දකපාඨට්ඨකථාය ‘‘ධම්මූපසංහිතං ගීතං වට්ටති, ගීතූපසංහිතො ධම්මො න වට්ටතී’’ති.

යං කිඤ්චීති ගන්ථිතං වා අගන්ථිතං වා යං කිඤ්චි පුප්ඵං. ගන්ධජාතන්ති ගන්ධජාතියං. තස්සාපි ‘‘යං කිඤ්චී’’ති වචනතො ධූපිතස්සපි අධූපිතස්සපි යස්ස කස්සචි විලෙපනාදි න වට්ටතීති දස්සෙති. උච්චාති උච්චසද්දෙන සමානත්ථං එකං සද්දන්තරං. සෙති එත්ථාති සයනං. උච්චාසයනං මහාසයනඤ්ච සමණසාරුප්පරහිතං අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘පමාණාතික්කන්තං අකප්පියත්ථරණ’’න්ති, ආසන්දාදිආසනඤ්චෙත්ථ සයනෙන සඞ්ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. යස්මා පන ආධාරෙ පටික්ඛිත්තෙ තදාධාරකිරියා පටික්ඛිත්තාව හොති, තස්මා ‘‘උච්චාසයනමහාසයනා’’ඉච්චෙව වුත්තං. අත්ථතො පන තදුපභොගභූතනිසජ්ජානිපජ්ජනෙහි විරති දස්සිතාති දට්ඨබ්බා. අථ වා ‘‘උච්චාසයනාසනමහාසයනාසනා’’ති, එතස්මිං අත්ථෙ එකසෙසනයෙන අයං නිද්දෙසො කතො යථා ‘‘නාමරූපපච්චයා සළායතන’’න්ති. (ම. නි. 3.126; සං. නි. 2.1) ආසනකිරියාපුබ්බකත්තා වා සයනකිරියාය සයනග්ගහණෙනෙව ආසනම්පි සඞ්ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං.

‘‘කීවා’’ති අයං නිපාතො. ‘‘කිත්තක’’න්ති ඉමස්ස අත්ථං බොධෙතීති ආහ ‘‘කීවමහප්ඵලොති කිත්තකං මහප්ඵලො’’ති. සෙසපදෙසූති ‘‘කීවමහානිසංසො’’තිආදීසු. රත්ත-සද්දො රතනපරියායොති ආහ ‘‘පහූතරත්තරතනානන්ති පහූතෙන රත්තසඞ්ඛාතෙන රතනෙන සමන්නාගතාන’’න්ති. පාළියං පන ‘‘පහූතසත්තරතනාන’’න්තිපි පාඨො දිස්සති. භෙරිතලසදිසං කත්වාති භෙරිතලං විය සමං කත්වා. තතො එකං භාගං න අග්ඝතීති යථාවුත්තං චක්කවත්තිරජ්ජං තතො සොළසභාගතො එකං භාගං න අග්ඝති. තතො බහුතරං හොතීති චක්කවත්තිරජ්ජසිරිතො බහුතරං හොති.

චාතුමහාරාජීකානන්තිආදීසු චාතුමහාරාජිකා නාම සිනෙරුපබ්බතස්ස වෙමජ්ඣෙ හොන්ති, තෙසු බහූ පබ්බතට්ඨාපි ආකාසට්ඨාපි, තෙසං පරම්පරා චක්කවාළපබ්බතං පත්තා, ඛිඩ්ඩාපදොසිකා, මනොපදොසිකා, සීතවලාහකා, උණ්හවලාහකා, චන්දිමා, දෙවපුත්තො, සූරියො, දෙවපුත්තොති එතෙ සබ්බෙ චාතුමහාරාජිකදෙවලොකට්ඨකා එව. තෙත්තිංස ජනා තත්ථ උප්පන්නාති තාවතිංසා. අපිච තාවතිංසාති තෙසං දෙවානං නාමමෙවාති වුත්තං. තෙපි අත්ථි පබ්බතට්ඨකා, අත්ථි ආකාසට්ඨකා, තෙසං පරම්පරා චක්කවාළපබ්බතං පත්තා, තථා යාමාදීනං. එකදෙවලොකෙපි හි දෙවානං පරම්පරා චක්කවාළපබ්බතං අප්පත්තා නාම නත්ථි. තත්ථ දිබ්බසුඛං යාතා පයාතා සම්පත්තාති යාමා. තුට්ඨා පහට්ඨාති තුසිතා. පකතිපටියත්තාරම්මණතො අතිරෙකෙන රමිතුකාමකාලෙ යථාරුචිතෙ භොගෙ නිම්මිනිත්වා නිම්මිනිත්වා රමන්තීති නිම්මානරති. චිත්තාචාරං ඤත්වා පරෙහි නිම්මිතෙසු භොගෙසු වසං වත්තෙන්තීති පරනිම්මිතවසවත්තී.

තත්ථ චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං මනුස්සගණනාය නවුතිවස්සසතසහස්සානි ආයුප්පමාණං. තාවතිංසානං දෙවානං තිස්සො ච වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි. යාමානං දෙවානං චුද්දස ච වස්සකොටියො චත්තාරි ච වස්සසතසහස්සානි. තුසිතානං දෙවානං සත්තපඤ්ඤාස ච වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි. නිම්මානරතීනං දෙවානං ද්වෙ ච වස්සකොටිසතානි තිස්සො ච වස්සකොටියො චත්තාරි ච වස්සසතසහස්සානි. පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං නව ච වස්සකොටිසතානි එකවීස කොටියො ච සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි.

මුට්ඨිහත්ථපාදකෙති පාදතලතො යාව අටනියා හෙට්ඨිමන්තො, තාව මුට්ඨිරතනප්පමාණපාදකෙ. තඤ්ච ඛො මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස හත්ථෙන, යස්සිදානි වඩ්ඪකීහත්ථොති සමඤ්ඤා. සීලසමාදානතො පට්ඨාය අඤ්ඤං කිඤ්චි අකත්වා ධම්මස්සවනෙන වා කම්මට්ඨානමනසිකාරෙන වා වීතිනාමෙතබ්බන්ති ආහ ‘‘තං පන උපවසන්තෙන…පෙ… විචාරෙතබ්බ’’න්ති.

වාචං භින්දිත්වා උපොසථඞ්ගානි සමාදාතබ්බානීති ‘‘ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවස’’න්ති කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා ‘‘උපොසථඞ්ගවසෙන අට්ඨ සික්ඛාපදානි සමාදියාමී’’ති එකතො කත්වා පුන පච්චෙකං ‘‘පාණාතිපාතා වෙරමණිසික්ඛාපදං සමාදියාමි…පෙ… උච්චාසයනමහාසයනා වෙරමණිසික්ඛාපදං සමාදියාමී’’ති එවං වචීභෙදං කත්වා යථාපාළි සමාදාතබ්බානි. පාළිං අජානන්තෙන පන අත්තනො භාසාය පච්චෙකං වා ‘‘බුද්ධපඤ්ඤත්තං උපොසථං අධිට්ඨාමී’’ති එකතො අධිට්ඨානවසෙන වා සමාදාතබ්බානි, අඤ්ඤං අලභන්තෙන අධිට්ඨාතබ්බානි. උපාසකසීලඤ්හි අත්තනා සමාදියන්තෙනපි සමාදින්නං පරසන්තිකෙ සමාදියන්තෙනපි, එකජ්ඣං සමාදින්නම්පි සමාදින්නමෙව හොති පච්චෙකං සමාදින්නම්පි. තං පන එකජ්ඣං සමාදියතො එකායෙව විරති එකා චෙතනා හොති. සා පන සබ්බවිරතිචෙතනානං කිච්චකාරීති තෙනපි සබ්බසික්ඛාපදානි සමාදින්නානෙව. පච්චෙකං සමාදියතො පන නානාවිරතිචෙතනායො යථාසකං කිච්චවසෙන උප්පජ්ජන්ති, සබ්බසමාදානෙ පන වචීභෙදො කාතබ්බොයෙව. පරූපරොධපටිසංයුත්තා පරවිහිංසාසංයුත්තා.

නනු ච ‘‘මණි’’න්ති වුත්තෙ වෙළුරියම්පි සඞ්ගහිතමෙව, කිමත්ථං පන වෙළුරියන්ති ආහ ‘‘වෙළුරියන්ති…පෙ… දස්සෙතී’’ති. ‘‘මණි’’න්ති වත්වාව ‘‘වෙළුරිය’’න්ති ඉමිනා ජාතිමණිභාවං දස්සෙතීති යොජෙතබ්බං. එකවස්සිකවෙළුවණ්ණන්ති ජාතිතො එකවස්සාතික්කන්තවෙළුවණ්ණං. ලද්ධකන්ති සුන්දරං. චන්දප්පභා තාරගණාව සබ්බෙති යථා චන්දප්පභාය කලං සබ්බෙ තාරාගණා නානුභවන්තීති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ ‘‘චන්දප්පභාති සාමිඅත්ථෙ පච්චත්ත’’න්ති.

උපොසථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.