3. අප්පමෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා
116. තතියෙ සුඛෙන මෙතබ්බොති යථා පරිත්තස්ස උදකස්ස සුඛෙන පමාණං ගය්හති, එවමෙව ‘‘උද්ධතො’’තිආදිනා යථාවුත්තෙහි අගුණඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස සුඛෙන පමාණං ගය්හතීති, සුඛෙන මෙතබ්බො. දුක්ඛෙන මෙතබ්බොති යථා මහාසමුද්දස්ස දුක්ඛෙන පමාණං ගය්හති, එවමෙව ‘‘අනුද්ධතො’’තිආදිනා දස්සිතෙහි ගුණඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස දුක්ඛෙන පමාණං ගය්හති, ‘‘අනාගාමී නු ඛො ඛීණාසවො නු ඛො’’ති වත්තබ්බතං ගච්ඡති, තෙනෙස දුක්ඛෙන මෙතබ්බො. පමෙතුං න සක්කොතීති යථා ආකාසස්ස න සක්කා පමාණං ගහෙතුං, එවං ඛීණාසවස්ස, තෙනෙස පමෙතුං න සක්කාති අප්පමෙය්‍යො.
සාරාභාවෙන තුච්ඡත්තා නළො විය නළො, මානොති ආහ ‘‘උන්නළොති උග්ගතනළො’’ති, උට්ඨිතතුච්ඡමානොති වුත්තං හොති. තෙනාහ ‘‘තුච්ඡමානං උක්ඛිපිත්වා ඨිතොති අත්ථො’’ති. මනො හි සෙය්‍යස්ස සෙය්‍යොති සදිසොති ච පවත්තියා විසෙසතො තුච්ඡො. චාපල්ලෙනාති චපලභාවෙන, තණ්හාලොලුප්පෙනාති අත්ථො. මුඛරොති මුඛෙන ඵරුසො, ඵරුසවාචොති අත්ථො. විකිණ්ණවාචොති විසටවචනො සම්ඵප්පලාපිතාය අපරියන්තවචනො. තෙනාහ ‘‘අසඤ්ඤතවචනො’’ති, දිවසම්පි නිරත්ථකවචනං පලාපීති වුත්තං හොති. චිත්තෙකග්ගතාරහිතොති උපචාරප්පනාසමාධිරහිතො චණ්ඩසොතෙ බද්ධනාවා විය අනවට්ඨිතකිරියො. භන්තචිත්තොති අනවට්ඨිතචිත්තො පණ්ණාරුළ්හවාලමිගසදිසො. විවටින්ද්‍රියොති සංවරාභාවෙන ගිහිකාලෙ විය අසංවුතචක්ඛාදිඉන්ද්‍රියො.
අප්පමෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.