6. පඨමසික්ඛාසුත්තවණ්ණනා

87. ඡට්ඨෙ සමත්තකාරීති අනූනෙන පරිපූරෙන ආකාරෙන සමන්නාගතො. සික්ඛාපදානං ඛුද්දානුඛුද්දකත්තං අපෙක්ඛාසිද්ධන්ති ආහ ‘‘තත්‍රාපි සඞ්ඝාදිසෙසං ඛුද්දක’’න්තිආදි. අඞ්ගුත්තරමහානිකායවළඤ්ජනකආචරියාති අඞ්ගුත්තරනිකායං පරිහරන්තා ආචරියා, අඞ්ගුත්තරභාණකාති වුත්තං හොති. ලොකවජ්ජං නාපජ්ජති ලොකවජ්ජසික්ඛාපදානං වීතික්කමසාධකස්ස කිලෙසගහනස්ස සබ්බසො පහීනත්තා. පණ්ණත්තිවජ්ජමෙව ආපජ්ජති පණ්ණත්තිවීතික්කමං වා අජානතොපි ආපත්තිසම්භවතො. චිත්තෙන ආපජ්ජන්තො රූපියප්පටිග්ගහණං ආපජ්ජතීති උපනික්ඛිත්තසාදියෙන ආපජ්ජති.

බ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතානි ආදිබ්‍රහ්මචරියානි, තානි එව ආදිබ්‍රහ්මචරියකානි යථා ‘‘විනයො එව වෙනයිකො’’ති ආහ ‘‘මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්සා’’තිආදි. චත්තාරි මහාසීලසික්ඛාපදානීති චත්තාරි පාරාජිකානි සන්ධාය වදති. පටිපක්ඛධම්මානං අනවසෙසතො සවනතො පග්ඝරණතො සොතො, අරියමග්ගොති ආහ ‘‘සොතසඞ්ඛාතෙන මග්ගෙනා’’ති. විනිපාතෙති විරූපං සදුක්ඛං සඋපායාසං නිපාතෙතීති විනිපාතො, අපායදුක්ඛෙ ඛිපනකො. ධම්මොති සභාවො. නාස්ස විනිපාතො ධම්මොති අවිනිපාතධම්මො, න අත්තානං අපායෙසු විනිපාතනසභාවොති වුත්තං හොති. කස්මා? යෙ ධම්මා අපායගමනීයා, තෙසං පහීනත්තා. තෙනාහ ‘‘අවිනිපාතධම්මොති චතූසු අපායෙසු අපතනසභාවො’’ති. තත්ථ අපතනසභාවොති අනුප්පජ්ජනසභාවො. සොතාපත්තිමග්ගනියාමෙන නියතොති උපරිමග්ගාධිගමස්ස අවස්සංභාවීභාවතො නියතො. තෙනෙවාහ ‘‘සම්බොධිපරායණො’’ති. හෙට්ඨිමන්තතො සත්තමභවතො උපරි අනුප්පජ්ජනධම්මතාය වා නියතො. සම්බුජ්ඣතීති සම්බොධි, අරියමග්ගො. සො පන පඨමමග්ගස්ස අධිගතත්තා අවසිට්ඨො ච අධිගන්තබ්බභාවෙන ඉච්ඡිතබ්බොති උපරිමග්ගත්තයසඞ්ඛාතා සම්බොධි පරං අයනං පරා ගති අස්සාති සම්බොධිපරායණො. තෙනාහ ‘‘උපරිමග්ගත්තයසම්බොධිපරායණො’’ති.

තනුභාවාති පරියුට්ඨානමන්දතාය ච කදාචි කරහචි උප්පත්තියා ච තනුභාවෙන. තනුත්තඤ්හි ද්වීහි කාරණෙහි වෙදිතබ්බං අධිච්චුප්පත්තියා ච පරියුට්ඨානමන්දතාය ච. සකදාගාමිස්ස හි වට්ටානුසාරිමහාජනස්ස විය කිලෙසා අභිණ්හං න උප්පජ්ජන්ති, කදාචි කරහචි උප්පජ්ජන්ති විරළාකාරා හුත්වා විරළවාපිතෙ ඛෙත්තෙ අඞ්කුරා විය. උප්පජ්ජමානාපි ච වට්ටානුසාරිමහාජනස්සෙව මද්දන්තා ඵරන්තා ඡාදෙන්තා අන්ධකාරං කරොන්තා න උප්පජ්ජන්ති, මන්දමන්දා උප්පජ්ජන්ති තනුකාකාරා හුත්වා අබ්භපටලමිව මක්ඛිකාපත්තමිව ච. තත්ථ කෙචි ථෙරා භණන්ති ‘‘සකදාගාමිස්ස කිලෙසා කිඤ්චාපි චිරෙන උප්පජ්ජන්ති, බහලාව උප්පජ්ජන්ති. තථා හිස්ස පුත්තා ච ධීතරො ච දිස්සන්තී’’ති. එතං පන අප්පමාණං. පුත්තධීතරො හි අඞ්ගපච්චඞ්ගපරාමසනමත්තෙනපි හොන්තීති. ද්වීහියෙව කාරණෙහිස්ස කිලෙසානං තනුත්තං වෙදිතබ්බං අධිච්චුප්පත්තියා ච පරියුට්ඨානමන්දතාය චාති.

හෙට්ඨාභාගියානන්ති එත්ථ හෙට්ඨාති මහග්ගතභූමිතො හෙට්ඨා, කාමභූමියන්ති අත්ථො. තෙසං පච්චයභාවෙන හෙට්ඨාභාගස්ස හිතාති හෙට්ඨාභාගියා, තෙසං හෙට්ඨාභාගියානං, හෙට්ඨාභාගස්ස කාමභවස්ස පච්චයභාවෙන ගහිතානන්ති අත්ථො. සංයොජෙන්ති බන්ධන්ති ඛන්ධගතිභවාදීහි ඛන්ධගතිභවාදයො, කම්මං වා ඵලෙනාති සංයොජනානීති ආහ ‘‘සංයොජනානන්ති බන්ධනාන’’න්ති. අසමුච්ඡින්නරාගාදිකස්ස හි එතරහි ඛන්ධාදීනං ආයතිං ඛන්ධාදීහි සම්බන්ධො, සමුච්ඡින්නරාගාදිකස්ස පන තං නත්ථි, කතානම්පි කම්මානං අසමත්ථභාවාපත්තිතො රාගාදීනං අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච සංයොජනට්ඨො සිද්ධො. පරික්ඛයෙනාති සමුච්ඡෙදෙන.

ඔපපාතිකොති උපපාතිකයොනිකො උපපතනෙ සාධුකාරී. සෙසයොනිපටික්ඛෙපවචනමෙතං. තෙන ගබ්භවාසදුක්ඛාභාවමාහ. තත්ථ පරිනිබ්බායීති ඉමිනා සෙසදුක්ඛාභාවං. තත්ථ පරිනිබ්බායිතා චස්ස කාමලොකෙ ඛන්ධබීජස්ස අපුනාගමනවසෙනෙවාති දස්සෙතුං ‘‘අනාවත්තිධම්මො’’ති වුත්තං. උපරියෙවාති බ්‍රහ්මලොකෙයෙව. අනාවත්තිධම්මොති තතො බ්‍රහ්මලොකා පුනප්පුනං පටිසන්ධිවසෙන න ආවත්තනධම්මො. තෙනාහ ‘‘යොනිගතිවසෙන අනාගමනධම්මො’’ති.

පදෙසං පදෙසකාරී ආරාධෙතීති සීලක්ඛන්ධාදීනං පාරිපූරියා එකදෙසභූතං හෙට්ඨිමමග්ගත්තයං පදෙසො, තං කරොන්තො පදෙසං එකදෙසභූතං හෙට්ඨිමං ඵලත්තයමෙව ආරාධෙති, නිප්ඵාදෙතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පදෙසකාරී පුග්ගලො නාම සොතාපන්නො’’තිආදි. පරිපූරං පරිපූරකාරීති සීලක්ඛන්ධාදීහි සද්ධින්ද්‍රියාදීහි ච පරිතො පූරණෙන පරිපූරසඞ්ඛාතං අරහත්තමග්ගං කරොන්තො නිබ්බත්තෙන්තො පරිපූරං අරහත්තඵලං ආරාධෙති, නිප්ඵාදෙතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පරිපූරකාරී නාම අරහා’’තිආදි.

පඨමසික්ඛාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.