සොළසමො පරිච්ඡෙදො

16. චිත්තුප්පාදකථා

533. චිත්තුප්පාදෙසු ධම්මානං, ඉති ඤත්වා විනිච්ඡයං;

චිත්තුප්පාදානමෙවාථ, ඤාතබ්බො භෙදසඞ්ගහො.

534. වෙදනාහාරතො චෙව, හෙතාධිපතිතො තථා;

ඣානින්ද්‍රියමග්ගබලා, යෙවාපනපථාදිතො.

535. තත්ථ සුඛා ච දුක්ඛා ච, අදුක්ඛමසුඛාති ච;

තිස්සො ච වෙදනා වුත්තා, සම්භොගත්ථවිසෙසතො.

536. සුඛං දුක්ඛං සොමනස්සං, දොමනස්සමථාපරං;

උපෙක්ඛින්ද්‍රියමිච්චෙවං, පඤ්චින්ද්‍රියවිභාගතො.

537. කායවිඤ්ඤාණයුගළෙ, සුඛදුක්ඛා හි වෙදනා;

සොමනස්සං දොමනස්සං, ඉති නාමං ලභන්ති න.

538. අඤ්ඤත්ථ පන සබ්බත්ථ, සුඛා දුක්ඛා ච වෙදනා;

සොමනස්සං දොමනස්සං, ඉති නාමං ලභන්ති ච.

539. අදුක්ඛි අසුඛොපෙක්ඛා, මජ්ඣත්තාති ච වෙදනා;

පඤ්චපඤ්ඤාසචිත්තෙසු, තදඤ්ඤෙසු පකාසිතා.

540. සුඛදුක්ඛින්ද්‍රියයුත්තං, කායවිඤ්ඤාණකද්වයං;

දොමනස්සින්ද්‍රියයුත්තං, පටිඝද්වයමානසං.

541. අට්ඨාරස පරිත්තානි, චතුක්කජ්ඣානමාදිතො;

සොමනස්සින්ද්‍රියයුත්තා, ද්වාසට්ඨිවිධ මානසා.

542. ද්වත්තිංස ච පරිත්තානි, තෙවීස ඣානපඤ්චමා;

හොන්තිපෙක්ඛින්ද්‍රියයුත්තා, පඤ්චපඤ්ඤාස මානසා.

543. සුඛයුත්තා තු තෙසට්ඨි, දුක්ඛයුත්තා තයො තහිං;

අදුක්ඛමසුඛයුත්තා, පඤ්චපඤ්ඤාසුපෙක්ඛකා.

544. ඔජට්ඨමකරූපඤ්ච, වෙදනං සන්ධිමානසං;

නාමරූපඤ්ච කමතො, ආහරන්තීති දෙසිතා.

545. ආහාරා කබළීකාරො, ඵස්සො සඤ්චෙතනා තථා;

විඤ්ඤාණඤ්චෙති චත්තාරො, උපත්ථම්භා ච සම්භවා.

546. චිත්තුප්පාදෙසු සබ්බත්ථ,

ආහාරාරූපිනො තයො;

කබළීකාරො ආහාරො,

කාමෙ කායානුපාලකො.

547. අලොභො ච අදොසො ච,

අමොහො ච තථාපරො;

ලොභො දොසො ච මොහො ච,

හෙතූ ධම්මා ඡ දෙසිතා.

548. කුසලාකුසලා හෙතූ, තයො අබ්‍යාකතාති ච;

නවද්වාදසධා තත්ථ, විපාකක්‍රියභෙදතො.

549. දස පඤ්චාධිකා හොන්ති, භූමිභෙදා තතො තහිං;

පුඤ්ඤපාකක්‍රියාභෙදා, තාලීස චතුනූනකා.

550. සන්තීරණමනොධාතු-පඤ්චවිඤ්ඤාණමානසෙ;

වොට්ඨබ්බනෙ ච හසිතෙ, හෙතු නාම න විජ්ජති.

551. ලොභමූලෙසු ලොභො ච,

මොහො ච පටිඝද්වයෙ;

දොසො මොහො ච ලබ්භන්ති,

මොහො එකොව මොමුහෙ.

552. ඤාණෙන විප්පයුත්තෙසු,

අලොභාදිද්වයං භවෙ;

තතො සෙසෙසු සබ්බත්ථ,

අලොභාදිතයොපි ච.

553. තිහෙතුකා සත්තචත්තා-ලීස හොන්ති ද්විහෙතුකා;

බාවීස ද්වෙකහෙතුකා, අට්ඨාරස අහෙතුකා.

554. ඡන්දො චිත්තඤ්ච වීරියං, වීමංසාති චතුබ්බිධා;

සහජාතාධිපා ධම්මා, වුත්තාධිපතයො සියුං.

555. යමාලම්බං ගරුං කත්වා, නාමධම්මා පවත්තරෙ;

ආරම්මණාධිපනාමෙන, තදාලම්බණමීරිතං.

556. තිහෙතුකජවෙස්වෙකො, චතූසුපි යථාරහං;

ද්විහෙතුකෙසු සම්භොති, වීමංසාධිපතිං විනා.

557. අනුත්තරෙ කාමපුඤ්ඤෙ, තිහෙතුකමහාක්‍රියෙ;

ලොභමූලෙ ච සාවජ්ජෙ, ලබ්භතාලම්බණාධිපො.

558. තත්ථ චානියතා කාමෙ, ලබ්භමානාපි ලබ්භරෙ;

මහග්ගතානුත්තරෙසු, නියතාව යථාරහං.

559. ක්‍රියාද්විහෙතුපටිඝෙ,

නත්ථෙවාලම්බණාධිපො;

මොමූහාහෙතුකෙ පාකෙ,

ලොකියෙ ච න කොචිපි.

560. උභයාධිපයුත්තා ච, සහජාධිපයොගිනො;

උභයානියතාධිප්පා, සහජානියතාධිපා.

561. උභයවිප්පයුත්තා ච, පඤ්චධා තත්ථ මානසා;

අට්ඨට්ඨාරස වීසං ඡ, සත්තතිංස යථාක්කමං.

562. පඤ්චාධිපතියොගා ච, චතුරාධිපයොගිනො;

තිවිධාධිපයුත්තා ච, විමුත්තාපි ච සබ්බථා.

563. සොළසාථ සමත්තිංස, ඡළෙවාථ යථාක්කමං;

සත්තතිංසතිවිධාති, චතුධෙවම්පි නිද්දිසෙ.

564. වීමංසාධිපයුත්තා ච, සහජාධිපයොගිනො;

ආලම්බාධිපයුත්තා ච, විප්පමුත්තාපි සබ්බථා.

565. චතුත්තිංස ද්විපඤ්ඤාස, අට්ඨවීස යථාක්කමං;

සත්තතිංසති චෙවෙති, චතුධෙවම්පි නිද්දිසෙ.

566. සහජාධිපලද්ධා තු, ද්වෙපඤ්ඤාසෙව සබ්බථා;

ආලම්බාධිපලද්ධා ච, උභයාධිපලාභිනො.

567. අට්ඨවීසෙව සබ්බෙපි, ද්වෙපඤ්ඤාසෙව සාධිපා;

සෙසා නිරාධිපා සබ්බෙ, සත්තතිංසාපි සබ්බථා.

568. වෙදනාදිවසෙනෙවං, ඤත්වා භෙදං චතුබ්බිධං;

ඣානින්ද්‍රියමග්ගබල-වසෙනාපි විභාවයෙ.

569. විතක්කහෙට්ඨිමං ඣානං, මනොපරං මනින්ද්‍රියං;

හෙතුපරඤ්ච මග්ගඞ්ගං, බලං වීරියපච්ඡිමං.

570. අවිතක්කෙ පකතියා, තස්මා ඣානං න විජ්ජති;

අහෙතුකෙ ච මග්ගඞ්ගං, බලඤ්චාවීරියෙ යථා.

571. අට්ඨ රූපින්ද්‍රියානෙත්ථ, අගය්හන්තෙව සබ්බථා;

මග්ගින්ද්‍රියබලට්ඨෙසු, සමාධි ච න කඞ්ඛිතෙ.

572. කාමපුඤ්ඤෙස්වනියතා, විරතීපි අනුද්ධතා;

පඤ්ඤානුත්තරචිත්තෙසු, ඉන්ද්‍රියත්තයභාජිතා.

573. සෙසා වුත්තානුසාරෙන, ලබ්භමානජ්ඣානාදිකා;

තෙහි යුත්තා ච විඤ්ඤෙය්‍යා, චිත්තුප්පාදා යථාක්කමං.

574. සොමනස්සයුත්තා කාමෙ, ලොකුත්තරමහග්ගතෙ;

පඨමජ්ඣානචිත්තා ච, පඤ්චඣානඞ්ගිකා මතා.

575. දුක්ඛුපෙක්ඛායුත්තා කාමෙ, පඤ්චවිඤ්ඤාණවජ්ජිතා;

දුතියජ්ඣානචිත්තා ච, චතුඣානඞ්ගිකා සියුං.

576. ඣානඞ්ගත්තයසංයුත්තා, තතියජ්ඣානමානසා;

චතුත්ථපඤ්චමාරුප්පා, ඣානඞ්ගද්වයයොගිනො.

577. පඤ්චවිඤ්ඤාණයුගළෙ, ඣානඞ්ගං නත්ථි කිඤ්චිපි;

ඉත්ථං ඣානානං භෙදෙන, පඤ්චධා මානසා ඨිතා.

578. එකූනතිංසති සත්ත-තිංස චෙකාදසාපරෙ;

චතුත්තිංස දසෙවාථ, ගණිකා තු යථාක්කමං.

579. ලොකුත්තරෙසු සබ්බෙසු, ඉන්ද්‍රියානි නවුච්චරෙ;

තිහෙතුකෙසු සබ්බෙසු, ලොකියෙසු පනට්ඨධා.

580. ඤාණෙන විප්පයුත්තෙසු, සත්තධාව සමුද්ධරෙ;

සිතවොට්ඨබ්බනා පුඤ්ඤෙ, පඤ්චධාව පකාසයෙ.

581. විචිකිච්ඡාසහගතෙ, චතුධාව විනිද්දිසෙ;

තීණින්ද්‍රියානි වුත්තානි, සෙසාහෙතුකමානසෙ.

582. අට්ඨ චෙකූනතාලීස, ද්වාදස වාථ තෙරස;

එකඤ්ච සොළස චෙති, ඡබ්බිධා තත්ථ සඞ්ගහො.

583. පඨමානුත්තරං ඣානං, අට්ඨමග්ගඞ්ගිකං මතං;

සත්තමග්ගඞ්ගිකං නාම, සෙසං ඣානමනුත්තරං.

584. ලොකියං පඨමං ඣානං, තථා කාමෙ තිහෙතුකං;

පඤ්චමග්ගඞ්ගිකා නාම, චිත්තුප්පාදා පකාසිතා.

585. සෙසං මහග්ගතං ඣානං, සම්පයුත්තා ච දිට්ඨියා;

ඤාණෙන විප්පයුත්තා ච, චතුමග්ගඞ්ගිකා මතා.

586. දොසමූලද්වයඤ්චෙව, උද්ධච්චසහිතං තථා;

දිට්ඨියා විප්පයුත්තා ච, මග්ගඞ්ගත්තයයොගිනො.

587. විචිකිච්ඡාසම්පයුත්තො, වුත්තො මග්ගො දුවඞ්ගිකො;

අමග්ගාහෙතුකො චෙති, සත්තධා තත්ථ සඞ්ගහො.

588. අට්ඨ ද්වත්තිංසති චෙව, දස පඤ්චාධිකාපරෙ;

තාලීස කමතො සත්ත, එකඤ්චට්ඨදසාපරෙ.

589. බලානි පන සත්තෙව, සබ්බත්ථාපි තිහෙතුකෙ;

ඤාණෙන විප්පයුත්තෙසු, ඡ බලානි සමුද්දිසෙ.

590. චතුධාකුසලෙ හොන්ති, තිවිධා කඞ්ඛිතෙ පන;

ද්විබලං සිතවොට්ඨබ්බං, අබලං සෙසමීරිතං.

591. ඡබ්බිධො සඞ්ගහො තත්ථ, සත්තතාලීසථාපරෙ;

ද්වාදසෙකාදසෙකං ද්වෙ, සොළසෙති යථාක්කමං.

592. ඉත්ථං පඤ්ච ඡ සත්ත ඡ-කොට්ඨාසා කමතො ඨිතා;

චතුවීසති සබ්බෙපි, ඣානඞ්ගාදිවසා කථා.

ඉති චෙතසිකවිභාගෙ චිත්තුප්පාදකථා නිට්ඨිතා.

සොළසමො පරිච්ඡෙදො.