ලොකුත්තරවිපාකවණ්ණනා

මග්ගචිත්තස්ස විය ඵලචිත්තස්ස මග්ගයොගතො භෙදාභාවෙන ‘‘චතුමග්ගයොගතො’’ති අවත්වා ‘‘චතුමග්ගසම්පයුත්තචිත්තඵලත්තා’’ති වුත්තං, චතූහි අරියමග්ගෙහි සම්පයුත්තකුසලචිත්තස්ස ඵලත්තා චතුබ්බිධසාමඤ්ඤඵලසම්පයුත්තචිත්තභාවතොති අත්ථො. සොතාපත්තිමග්ගස්ස ඵලං චිත්තං සොතාපත්තිමග්ගඵලචිත්තං. එවං සෙසෙසු. මග්ගවීථියං ද්වික්ඛත්තුං, තික්ඛත්තුං වා ඵලසමාපත්තියා අපරිච්ඡින්නපරිමාණං පවත්තමානම්පි ද්වීස්වෙව ඨානෙසු පවත්තියා දුවිධමෙව හොතීති ආහ ‘‘මග්ගවීථිඵලසමාපත්තිවසෙන පවත්තිතො දුවිධ’’න්ති.

50-1. මග්ගස්සානන්තරෙ ඵලෙ ලබ්භන්ති මග්ගාගමනතොති අධිප්පායො. මග්ගො හි ආගමනතො ‘‘සුඤ්ඤතො’’ති ලද්ධනාමො සගුණාලම්බණවසෙන අනිමිත්තඅප්පණිහිතනාමම්පි ලභතීති ඵලස්ස නාමත්තයම්පි දෙති, තථා ආගමනතො අප්පණිහිතො මග්ගො සගුණාරම්මණවසෙන අනිමිත්තසුඤ්ඤතඅප්පණිහිතනාමකොති ඵලස්ස නාමත්තයම්පි දෙති. එවඤ්ච කත්වා අභිධම්මෙ එකෙකස්ස ඵලස්ස තීණි තීණි නාමානි වුත්තානි. නනු ච අභිධම්මෙ ‘‘සගුණාරම්මණතො නාමං අනධිප්පෙත’’න්ති වුත්තං? සච්චං වුත්තං, තං පන නාමලාභං සන්ධාය, න නාමදානං. තත්ථ හි වවත්ථානකරත්තාභාවතො තථා අනධිප්පෙතං, න අලබ්භනතො. ඉධ පන එකෙකස්ස ඵලං නාමත්තයම්පි ලභතීති වවත්ථානප්පයොජනාභාවතො සගුණාරම්මණෙහි ලද්ධනාමදානස්ස අධිප්පෙතත්තා තිවිධම්පි නාමං දෙති. එකන්තෙන චෙතං එවං සම්පටිච්ඡිතබ්බං, ඉතරථා විපස්සනාපි විපස්සතො ලද්ධනාමමග්ගස්ස තං න දදෙය්‍යාති. පරභාගස්මින්ති අපරභාගෙ. වළඤ්ජනඵලෙසූති සමාපජ්ජනවසෙන අනුභවිතබ්බඵලෙසු. ‘‘වළඤ්ජනඵලෙසු නා’’ති මග්ගාගමනං සන්ධාය පටික්ඛිත්තන්ති ආහ ‘‘විපස්සනාවසෙනෙවා’’තිආදි. වළඤ්ජනඵලඤ්හි විසුං විපස්සනාවසෙනෙව නිබ්බත්තතීති තස්ස තංවසෙන නාමලාභො. යදි එවං මග්ගස්ස විය අනිමිත්තනාමලාභො න සියා? තං න, යථා මග්ගානන්තරස්ස ඵලස්ස විය වළඤ්ජනකඵලසමාපත්තියාපි මග්ගාගමනතො ච ඣානපටිපදාභෙදො හොති, එවං අනිමිත්තනාමම්පි ලබ්භතීති.

52-3. හොන්ති සාධිපතීනෙවාති එත්ථ කාරණං වුත්තමෙව. මග්ගභාවෙනාති සොළසහි ආකාරෙහි චතුසච්චපටිවෙධකමග්ගභාවෙන, කිලෙසමාරණවසෙන ගමනසඞ්ඛාතෙන, නිබ්බානත්ථිකෙහි මග්ගිතබ්බභාවසඞ්ඛාතෙන වා මග්ගභාවෙන. ඵලං…පෙ… වුච්චතීති සයං ඵලභාවම්පි මග්ගස්ස ඵලත්තා, තංසදිසතාය වා තමුපාදාය මග්ගොති වුච්චති ‘‘මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්න’’න්තිආදීසූති අධිප්පායො.

ලොකුත්තරවිපාකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.