1. සුමෙධාථෙරීගාථා

450. මන්තාවතියා නගරෙ, රඤ්ඤො කොඤ්චස්ස අග්ගමහෙසියා;

ධීතා ආසිං සුමෙධා, පසාදිතා සාසනකරෙහි.

451. සීලවතී චිත්තකථා, බහුස්සුතා බුද්ධසාසනෙ විනීතා;

මාතාපිතරො උපගම්ම, භණති ‘‘උභයො නිසාමෙථ.

452. ‘‘නිබ්බානාභිරතාහං, අසස්සතං භවගතං යදිපි දිබ්බං;

කිමඞ්ගං පන [කිමඞ්ග පන (සී. ස්‍යා.), කිං පන (?)] තුච්ඡා කාමා, අප්පස්සාදා බහුවිඝාතා.

453. ‘‘කාමා කටුකා ආසීවිසූපමා, යෙසු මුච්ඡිතා බාලා;

තෙ දීඝරත්තං නිරයෙ, සමප්පිතා හඤ්ඤන්තෙ දුක්ඛිතා [හඤ්ඤරෙ දුඛිතා (?)].

454. ‘‘සොචන්ති පාපකම්මා, විනිපාතෙ පාපවද්ධිනො සදා;

කායෙන ච වාචාය ච, මනසා ච අසංවුතා බාලා.

455. ‘‘බාලා තෙ දුප්පඤ්ඤා, අචෙතනා දුක්ඛසමුදයොරුද්ධා;

දෙසන්තෙ අජානන්තා, න බුජ්ඣරෙ අරියසච්චානි.

456. ‘‘සච්චානි අම්ම බුද්ධවරදෙසිතානි, තෙ බහුතරා අජානන්තා යෙ;

අභිනන්දන්ති භවගතං, පිහෙන්ති දෙවෙසු උපපත්තිං.

457. ‘‘දෙවෙසුපි උපපත්ති, අසස්සතා භවගතෙ අනිච්චම්හි;

න ච සන්තසන්ති බාලා, පුනප්පුනං ජායිතබ්බස්ස.

458. ‘‘චත්තාරො විනිපාතා, දුවෙ [ද්වෙ (සබ්බත්ථ)] ච ගතියො කථඤ්චි ලබ්භන්ති;

න ච විනිපාතගතානං, පබ්බජ්ජා අත්ථි නිරයෙසු.

459. ‘‘අනුජානාථ මං උභයො, පබ්බජිතුං දසබලස්ස පාවචනෙ;

අප්පොස්සුක්කා ඝටිස්සං, ජාතිමරණප්පහානාය.

460. ‘‘කිං භවගතෙ [භවගතෙන (ස්‍යා.)] අභිනන්දිතෙන, කායකලිනා අසාරෙන;

භවතණ්හාය නිරොධා, අනුජානාථ පබ්බජිස්සාමි.

461. ‘‘බුද්ධානං උප්පාදො විවජ්ජිතො, අක්ඛණො ඛණො ලද්ධො;

සීලානි බ්‍රහ්මචරියං, යාවජීවං න දූසෙය්‍යං’’.

462. එවං භණති සුමෙධා, මාතාපිතරො ‘‘න තාව ආහාරං;

ආහරිස්සං [ආහරියාමි (සී.), ආහාරිසං (?)] ගහට්ඨා, මරණවසං ගතාව හෙස්සාමි’’.

463. මාතා දුක්ඛිතා රොදති පිතා ච, අස්සා සබ්බසො සමභිහතො;

ඝටෙන්ති සඤ්ඤාපෙතුං, පාසාදතලෙ ඡමාපතිතං.

464. ‘‘උට්ඨෙහි පුත්තක කිං සොචිතෙන, දින්නාසි වාරණවතිම්හි;

රාජා අනීකරත්තො [අණීකදත්තො (සී. ස්‍යා.)], අභිරූපො තස්ස ත්වං දින්නා.

465. ‘‘අග්ගමහෙසී භවිස්සසි, අනිකරත්තස්ස රාජිනො භරියා;

සීලානි බ්‍රහ්මචරියං, පබ්බජ්ජා දුක්කරා පුත්තක.

466. ‘‘රජ්ජෙ ආණාධනමිස්සරියං, භොගා සුඛා දහරිකාසි;

භුඤ්ජාහි කාමභොගෙ, වාරෙය්‍යං හොතු තෙ පුත්ත’’.

467. අථ නෙ භණති සුමෙධා, ‘‘මා එදිසිකානි භවගතමසාරං;

පබ්බජ්ජා වා හොහිති, මරණං වා මෙ න චෙව වාරෙය්‍යං.

468. ‘‘කිමිව පූතිකායමසුචිං, සවනගන්ධං භයානකං කුණපං;

අභිසංවිසෙය්‍යං භස්තං, අසකිං පග්ඝරිතං අසුචිපුණ්ණං.

469. ‘‘කිමිව තාහං ජානන්තී, විකුලකං මංසසොණිතුපලිත්තං;

කිමිකුලාලයං සකුණභත්තං, කළෙවරං කිස්ස දිය්‍යති.

470. ‘‘නිබ්බුය්හති සුසානං, අචිරං කායො අපෙතවිඤ්ඤාණො;

ඡුද්ධො [ඡඩ්ඩිතො (ස්‍යා.), ඡුට්ඨො (ක.)] කළිඞ්ගරං විය, ජිගුච්ඡමානෙහි ඤාතීහි.

471. ‘‘ඡුද්ධූන [ඡඩ්ඩූන (ස්‍යා.), ඡුට්ඨූන (ක.)] නං සුසානෙ, පරභත්තං න්හායන්ති [න්හායරෙ (?)] ජිගුච්ඡන්තා;

නියකා මාතාපිතරො, කිං පන සාධාරණා ජනතා.

472. ‘‘අජ්ඣොසිතා අසාරෙ, කළෙවරෙ අට්ඨින්හාරුසඞ්ඝාතෙ;

ඛෙළස්සුච්චාරස්සව, පරිපුණ්ණෙ [ඛෙළස්සුච්චාරපස්සවපරිපුණ්ණෙ (සී.)] පූතිකායම්හි.

473. ‘‘යො නං විනිබ්භුජිත්වා, අබ්භන්තරමස්ස බාහිරං කයිරා;

ගන්ධස්ස අසහමානා, සකාපි මාතා ජිගුච්ඡෙය්‍ය.

474. ‘‘ඛන්ධධාතුආයතනං, සඞ්ඛතං ජාතිමූලකං දුක්ඛං;

යොනිසො අනුවිචිනන්තී, වාරෙය්‍යං කිස්ස ඉච්ඡෙය්‍යං.

475. ‘‘දිවසෙ දිවසෙ තිසත්ති, සතානි නවනවා පතෙය්‍යුං කායම්හි;

වස්සසතම්පි ච ඝාතො, සෙය්‍යො දුක්ඛස්ස චෙවං ඛයො.

476. ‘‘අජ්ඣුපගච්ඡෙ ඝාතං, යො විඤ්ඤායෙවං සත්ථුනො වචනං;

‘දීඝො තෙසං [වො (ක.)] සංසාරො, පුනප්පුනං හඤ්ඤමානානං’.

477. ‘‘දෙවෙසු මනුස්සෙසු ච, තිරච්ඡානයොනියා අසුරකායෙ;

පෙතෙසු ච නිරයෙසු ච, අපරිමිතා දිස්සරෙ ඝාතා.

478. ‘‘ඝාතා නිරයෙසු බහූ, විනිපාතගතස්ස පීළියමානස්ස [කිලිස්සමානස්ස (ස්‍යා. ක.)];

දෙවෙසුපි අත්තාණං, නිබ්බානසුඛා පරං නත්ථි.

479. ‘‘පත්තා තෙ නිබ්බානං, යෙ යුත්තා දසබලස්ස පාවචනෙ;

අප්පොස්සුක්කා ඝටෙන්ති, ජාතිමරණප්පහානාය.

480. ‘‘අජ්ජෙව තාතභිනික්ඛමිස්සං, භොගෙහි කිං අසාරෙහි;

නිබ්බින්නා මෙ කාමා, වන්තසමා තාලවත්ථුකතා’’.

481. සා චෙවං භණති පිතරමනීකරත්තො ච යස්ස සා දින්නා;

උපයාසි වාරණවතෙ, වාරෙය්‍යමුපට්ඨිතෙ කාලෙ.

482. අථ අසිතනිචිතමුදුකෙ, කෙසෙ ඛග්ගෙන ඡින්දිය සුමෙධා;

පාසාදං පිදහිත්වා [පිධෙත්වා (සී. ස්‍යා.), පිධිත්වා (ක.)], පඨමජ්ඣානං සමාපජ්ජි.

483. සා ච තහිං සමාපන්නා, අනීකරත්තො ච ආගතො නගරං;

පාසාදෙ ච [පාසාදෙව (සී. ස්‍යා.)] සුමෙධා, අනිච්චසඤ්ඤං [අනිච්චසඤ්ඤා (සබ්බත්ථ)] සුභාවෙති.

484. සා ච මනසි කරොති, අනීකරත්තො ච ආරුහී තුරිතං;

මණිකනකභූසිතඞ්ගො, කතඤ්ජලී යාචති සුමෙධං.

485. ‘‘රජ්ජෙ ආණාධනමිස්සරියං, භොගා සුඛා දහරිකාසි;

භුඤ්ජාහි කාමභොගෙ, කාමසුඛා දුල්ලභා ලොකෙ.

486. ‘‘නිස්සට්ඨං තෙ රජ්ජං, භොගෙ භුඤ්ජස්සු දෙහි දානානි;

මා දුම්මනා අහොසි, මාතාපිතරො තෙ දුක්ඛිතා’’ [මාතාපිතරො ච තෙ දුඛිතා (?)].

487. තං තං භණති සුමෙධා, කාමෙහි අනත්ථිකා විගතමොහා;

‘‘මා කාමෙ අභිනන්දි, කාමෙස්වාදීනවං පස්ස.

488. ‘‘චාතුද්දීපො රාජා මන්ධාතා, ආසි කාමභොගින මග්ගො;

අතිත්තො කාලඞ්කතො, න චස්ස පරිපූරිතා ඉච්ඡා.

489. ‘‘සත්ත රතනානි වස්සෙය්‍ය, වුට්ඨිමා දසදිසා සමන්තෙන;

න චත්ථි තිත්ති කාමානං, අතිත්තාව මරන්ති නරා.

490. ‘‘අසිසූනූපමා කාමා, කාමා සප්පසිරොපමා;

උක්කොපමා අනුදහන්ති, අට්ඨිකඞ්කල [කඞ්ඛල (සී.)] සන්නිභා.

491. ‘‘අනිච්චා අද්ධුවා කාමා, බහුදුක්ඛා මහාවිසා;

අයොගුළොව සන්තත්තො, අඝමූලා දුඛප්ඵලා.

492. ‘‘රුක්ඛප්ඵලූපමා කාමා, මංසපෙසූපමා දුඛා;

සුපිනොපමා වඤ්චනියා, කාමා යාචිතකූපමා.

493. ‘‘සත්තිසූලූපමා කාමා, රොගො ගණ්ඩො අඝං නිඝං;

අඞ්ගාරකාසුසදිසා, අඝමූලං භයං වධො.

494. ‘‘එවං බහුදුක්ඛා කාමා, අක්ඛාතා අන්තරායිකා;

ගච්ඡථ න මෙ භගවතෙ, විස්සාසො අත්ථි අත්තනො.

495. ‘‘කිං මම පරො කරිස්සති, අත්තනො සීසම්හි ඩය්හමානම්හි;

අනුබන්ධෙ ජරාමරණෙ, තස්ස ඝාතාය ඝටිතබ්බං’’.

496. ද්වාරං අපාපුරිත්වානහං [අවාපුරිත්වාහං (සී.)], මාතාපිතරො අනීකරත්තඤ්ච;

දිස්වාන ඡමං නිසින්නෙ, රොදන්තෙ ඉදමවොචං.

497. ‘‘දීඝො බාලානං සංසාරො, පුනප්පුනඤ්ච රොදතං;

අනමතග්ගෙ පිතු මරණෙ, භාතු වධෙ අත්තනො ච වධෙ.

498. ‘‘අස්සු ථඤ්ඤං රුධිරං, සංසාරං අනමතග්ගතො සරථ;

සත්තානං සංසරතං, සරාහි අට්ඨීනඤ්ච සන්නිචයං.

499. ‘‘සර චතුරොදධී [සරස්සු චතුරො උදධී (?)], උපනීතෙ අස්සුථඤ්ඤරුධිරම්හි;

සර එකකප්පමට්ඨීනං, සඤ්චයං විපුලෙන සමං.

500. ‘‘අනමතග්ගෙ සංසරතො, මහිං [මහාමහිං (?)] ජම්බුදීපමුපනීතං;

කොලට්ඨිමත්තගුළිකා, මාතා මාතුස්වෙව නප්පහොන්ති.

501. ‘‘තිණකට්ඨසාඛාපලාසං [සර තිණකට්ඨසාඛාපලාසං (සී.)], උපනීතං අනමතග්ගතො සර;

චතුරඞ්ගුලිකා ඝටිකා, පිතුපිතුස්වෙව නප්පහොන්ති.

502. ‘‘සර කාණකච්ඡපං පුබ්බසමුද්දෙ, අපරතො ච යුගඡිද්දං;

සිරං [සර (සී.)] තස්ස ච පටිමුක්කං, මනුස්සලාභම්හි ඔපම්මං.

503. ‘‘සර රූපං ඵෙණපිණ්ඩොපමස්ස, කායකලිනො අසාරස්ස;

ඛන්ධෙ පස්ස අනිච්චෙ, සරාහි නිරයෙ බහුවිඝාතෙ.

504. ‘‘සර කටසිං වඩ්ඪෙන්තෙ, පුනප්පුනං තාසු තාසු ජාතීසු;

සර කුම්භීලභයානි ච, සරාහි චත්තාරි සච්චානි.

505. ‘‘අමතම්හි විජ්ජමානෙ, කිං තව පඤ්චකටුකෙන පීතෙන;

සබ්බා හි කාමරතියො, කටුකතරා පඤ්චකටුකෙන.

506. ‘‘අමතම්හි විජ්ජමානෙ, කිං තව කාමෙහි යෙ පරිළාහා [සපරිළාහා (සී. අට්ඨ.)];

සබ්බා හි කාමරතියො, ජලිතා කුථිතා කම්පිතා සන්තාපිතා.

507. ‘‘අසපත්තම්හි සමානෙ, කිං තව කාමෙහි යෙ බහුසපත්තා;

රාජග්ගිචොරඋදකප්පියෙහි, සාධාරණා කාමා බහුසපත්තා.

508. ‘‘මොක්ඛම්හි විජ්ජමානෙ, කිං තව කාමෙහි යෙසු වධබන්ධො;

කාමෙසු හි අසකාමා, වධබන්ධදුඛානි අනුභොන්ති.

509. ‘‘ආදීපිතා තිණුක්කා, ගණ්හන්තං දහන්ති නෙව මුඤ්චන්තං;

උක්කොපමා හි කාමා, දහන්ති යෙ තෙ න මුඤ්චන්ති.

510. ‘‘මා අප්පකස්ස හෙතු, කාමසුඛස්ස විපුලං ජහී සුඛං;

මා පුථුලොමොව බළිසං, ගිලිත්වා පච්ඡා විහඤ්ඤසි.

511. ‘‘කාමං කාමෙසු දමස්සු, තාව සුනඛොව සඞ්ඛලාබද්ධො;

කාහින්ති ඛු තං කාමා, ඡාතා සුනඛංව චණ්ඩාලා.

512. ‘‘අපරිමිතඤ්ච දුක්ඛං, බහූනි ච චිත්තදොමනස්සානි;

අනුභොහිසි කාමයුත්තො, පටිනිස්සජ [පටිනිස්සර (සී.)] අද්ධුවෙ කාමෙ.

513. ‘‘අජරම්හි විජ්ජමානෙ, කිං තව කාමෙහි [යෙසු ජරාය ච; මරණබ්‍යාධිහි ගහිතා (?)] යෙසු ජරා;

මරණබ්‍යාධිගහිතා [යෙසු ජරාය ච; මරණබ්‍යාධිහි ගහිතා (?)], සබ්බා සබ්බත්ථ ජාතියො.

514. ‘‘ඉදමජරමිදමමරං [ඉදං අජරං ඉදං අමරං (?)], ඉදමජරාමරං පදමසොකං;

අසපත්තමසම්බාධං, අඛලිතමභයං නිරුපතාපං.

515. ‘‘අධිගතමිදං බහූහි, අමතං අජ්ජාපි ච ලභනීයමිදං;

යො යොනිසො පයුඤ්ජති, න ච සක්කා අඝටමානෙන’’.

516. එවං භණති සුමෙධා, සඞ්ඛාරගතෙ රතිං අලභමානා;

අනුනෙන්තී අනිකරත්තං, කෙසෙ ච ඡමං ඛිපි සුමෙධා.

517. උට්ඨාය අනිකරත්තො, පඤ්ජලිකො යාචිතස්සා පිතරං සො;

‘‘විස්සජ්ජෙථ සුමෙධං, පබ්බජිතුං විමොක්ඛසච්චදස්සා’’.

518. විස්සජ්ජිතා මාතාපිතූහි, පබ්බජි සොකභයභීතා;

ඡ අභිඤ්ඤා සච්ඡිකතා, අග්ගඵලං සික්ඛමානාය.

519. අච්ඡරියමබ්භුතං තං, නිබ්බානං ආසි රාජකඤ්ඤාය;

පුබ්බෙනිවාසචරිතං, යථා බ්‍යාකරි පච්ඡිමෙ කාලෙ.

520. ‘‘භගවති කොණාගමනෙ, සඞ්ඝාරාමම්හි නවනිවෙසම්හි;

සඛියො තිස්සො ජනියො, විහාරදානං අදාසිම්හ.

521. ‘‘දසක්ඛත්තුං සතක්ඛත්තුං, දසසතක්ඛත්තුං සතානි ච සතක්ඛත්තුං;

දෙවෙසු උප්පජ්ජිම්හ, කො පන වාදො මනුස්සෙසු.

522. ‘‘දෙවෙසු මහිද්ධිකා අහුම්හ, මානුසකම්හි කො පන වාදො;

සත්තරතනස්ස මහෙසී, ඉත්ථිරතනං අහං ආසිං.

523. ‘‘සො හෙතු සො පභවො, තං මූලං සාව සාසනෙ ඛන්තී;

තං පඨමසමොධානං, තං ධම්මරතාය නිබ්බානං’’.

524. එවං කරොන්ති යෙ සද්දහන්ති, වචනං අනොමපඤ්ඤස්ස;