21. මහානිපාතො

1. වඞ්ගීසත්ථෙරගාථා

1218. ‘‘නික්ඛන්තං වත මං සන්තං, අගාරස්මානගාරියං;

විතක්කා උපධාවන්ති, පගබ්භා කණ්හතො ඉමෙ.

1219. ‘‘උග්ගපුත්තා මහිස්සාසා, සික්ඛිතා දළ්හධම්මිනො [දළ්හධන්විනො (සී. අට්ඨ.)];

සමන්තා පරිකිරෙය්‍යුං, සහස්සං අපලායිනං.

1220. ‘‘සචෙපි එත්තකා [එතතො (සං. නි. 1.209)] භිය්‍යො, ආගමිස්සන්ති ඉත්ථියො;

නෙව මං බ්‍යාධයිස්සන්ති [බ්‍යාථයිස්සන්ති (?)], ධම්මෙ සම්හි [ධම්මෙස්වම්හි (ස්‍යා. ක.)] පතිට්ඨිතො.

1221. ‘‘සක්ඛී හි මෙ සුතං එතං, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

නිබ්බානගමනං මග්ගං, තත්ථ මෙ නිරතො මනො.

1222. ‘‘එවං චෙ මං විහරන්තං, පාපිම උපගච්ඡසි;

තථා මච්චු කරිස්සාමි, න මෙ මග්ගම්පි දක්ඛසි.

1223. ‘‘අරතිඤ්ච [අරතිං (බහූසු)] රතිඤ්ච පහාය, සබ්බසො ගෙහසිතඤ්ච විතක්කං;

වනථං න කරෙය්‍ය කුහිඤ්චි, නිබ්බනථො අවනථො ස [නිබ්බනථො අරතො ස හි (සං. නි. 1.210)] භික්ඛු.

1224. ‘‘යමිධ පථවිඤ්ච වෙහාසං, රූපගතං ජගතොගධං කිඤ්චි;

පරිජීයති සබ්බමනිච්චං, එවං සමෙච්ච චරන්ති මුතත්තා.

1225. ‘‘උපධීසු ජනා ගධිතාසෙ, දිට්ඨසුතෙ [දිට්ඨෙ සුතෙ (සී.)] පටිඝෙ ච මුතෙ ච;

එත්ථ විනොදය ඡන්දමනෙජො, යො හෙත්ථ න ලිම්පති මුනි තමාහු [තං මුනිමාහු (සං. නි. 1.210)].

1226. ‘‘අථ සට්ඨිසිතා සවිතක්කා, පුථුජ්ජනතාය [පුථූ ජනතාය (සං. නි. 1.210)] අධම්මා නිවිට්ඨා;

න ච වග්ගගතස්ස කුහිඤ්චි, නො පන දුට්ඨුල්ලගාහී [දුට්ඨුල්ලභාණී (සං. නි. 1.210)] ස භික්ඛු.

1227. ‘‘දබ්බො චිරරත්තසමාහිතො, අකුහකො නිපකො අපිහාලු;

සන්තං පදං අජ්ඣගමා මුනි, පටිච්ච පරිනිබ්බුතො කඞ්ඛති කාලං.

1228. ‘‘මානං පජහස්සු ගොතම, මානපථඤ්ච ජහස්සු අසෙසං;

මානපථම්හි ස මුච්ඡිතො, විප්පටිසාරීහුවා චිරරත්තං.

1229. ‘‘මක්ඛෙන මක්ඛිතා පජා, මානහතා නිරයං පපතන්ති;

සොචන්ති ජනා චිරරත්තං, මානහතා නිරයං උපපන්නා.

1230. ‘‘න හි සොචති භික්ඛු කදාචි, මග්ගජිනො සම්මා පටිපන්නො;

කිත්තිඤ්ච සුඛඤ්චානුභොති, ධම්මදසොති තමාහු තථත්තං.

1231. ‘‘තස්මා අඛිලො ඉධ [අඛිලො (සී.), අඛිලොධ (සං. නි. 1.211)] පධානවා, නීවරණානි පහාය විසුද්ධො;

මානඤ්ච පහාය අසෙසං, විජ්ජායන්තකරො සමිතාවී.

1232. ‘‘කාමරාගෙන ඩය්හාමි, චිත්තං මෙ පරිඩය්හති;

සාධු නිබ්බාපනං බ්‍රූහි, අනුකම්පාය ගොතම.

1233. ‘‘සඤ්ඤාය විපරියෙසා, චිත්තං තෙ පරිඩය්හති;

නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි, සුභං රාගූපසංහිතං ( ) [(සඞ්ඛාරෙ පරතො පස්ස, දුක්ඛතො මා ච අත්තතො; නිබ්බාපෙහි මහාරාගං, මා දය්හිත්ථො පුනප්පුනං;) (සී. සං. නි. 1.212) උද්දානගාථායං එකසත්තතීතිසඞ්ඛ්‍යා ච, ථෙරගාථාට්ඨකථා ච පස්සිතබ්බා].

1234. ‘‘අසුභාය චිත්තං භාවෙහි, එකග්ගං සුසමාහිතං;

සති කායගතා ත්‍යත්ථු, නිබ්බිදාබහුලො භව.

1235. ‘‘අනිමිත්තඤ්ච භාවෙහි, මානානුසයමුජ්ජහ;

තතො මානාභිසමයා, උපසන්තො චරිස්සසි.

1236. ‘‘තමෙව වාචං භාසෙය්‍ය, යායත්තානං න තාපයෙ;

පරෙ ච න විහිංසෙය්‍ය, සා වෙ වාචා සුභාසිතා.

1237. ‘‘පියවාචමෙව භාසෙය්‍ය, යා වාචා පටිනන්දිතා;

යං අනාදාය පාපානි, පරෙසං භාසතෙ පියං.

1238. ‘‘සච්චං වෙ අමතා වාචා, එස ධම්මො සනන්තනො;

සච්චෙ අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච, ආහු සන්තො පතිට්ඨිතා.

1239. ‘‘යං බුද්ධො භාසති වාචං, ඛෙමං නිබ්බානපත්තියා;

දුක්ඛස්සන්තකිරියාය, සා වෙ වාචානමුත්තමා.

1240. ‘‘ගම්භීරපඤ්ඤො මෙධාවී, මග්ගාමග්ගස්ස කොවිදො;

සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො, ධම්මං දෙසෙති භික්ඛුනං.

1241. ‘‘සඞ්ඛිත්තෙනපි දෙසෙති, විත්ථාරෙනපි භාසති;

සාලිකායිව නිග්ඝොසො, පටිභානං උදිය්‍යති [උදීරයි (සී.), උදීය්‍යති (ස්‍යා.), උදය්‍යති (?) උට්ඨහතීති තංසංවණ්ණනා].

1242. ‘‘තස්ස තං දෙසයන්තස්ස, සුණන්ති මධුරං ගිරං;

සරෙන රජනීයෙන, සවනීයෙන වග්ගුනා;

උදග්ගචිත්තා මුදිතා, සොතං ඔධෙන්ති භික්ඛවො.

1243. ‘‘අජ්ජ පන්නරසෙ විසුද්ධියා, භික්ඛූ පඤ්චසතා සමාගතා;

සංයොජනබන්ධනච්ඡිදා, අනීඝා ඛීණපුනබ්භවා ඉසී.

1244. ‘‘චක්කවත්තී යථා රාජා, අමච්චපරිවාරිතො;

සමන්තා අනුපරියෙති, සාගරන්තං මහිං ඉමං.

1245. ‘‘එවං විජිතසඞ්ගාමං, සත්ථවාහං අනුත්තරං;

සාවකා පයිරුපාසන්ති, තෙවිජ්ජා මච්චුහායිනො.

1246. ‘‘සබ්බෙ භගවතො පුත්තා, පලාපෙත්ථ න විජ්ජති;

තණ්හාසල්ලස්ස හන්තාරං, වන්දෙ ආදිච්චබන්ධුනං.

1247. ‘‘පරොසහස්සං භික්ඛූනං, සුගතං පයිරුපාසති;

දෙසෙන්තං විරජං ධම්මං, නිබ්බානං අකුතොභයං.

1248. ‘‘සුණන්ති ධම්මං විමලං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

සොභති වත සම්බුද්ධො, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතො.

1249. ‘‘‘නාගනාමො’සි භගවා, ඉසීනං ඉසිසත්තමො;

මහාමෙඝොව හුත්වාන, සාවකෙ අභිවස්සසි.

1250. ‘‘දිවා විහාරා නික්ඛම්ම, සත්ථුදස්සනකම්‍යතා;

සාවකො තෙ මහාවීර, පාදෙ වන්දති වඞ්ගිසො.

1251. ‘‘උම්මග්ගපථං මාරස්ස, අභිභුය්‍ය චරති පභිජ්ජ ඛීලානි;

තං පස්සථ බන්ධපමුඤ්චකරං, අසිතංව භාගසො පවිභජ්ජ.

1252. ‘‘ඔඝස්ස හි නිතරණත්ථං, අනෙකවිහිතං මග්ගං අක්ඛාසි;

තස්මිඤ්ච අමතෙ අක්ඛාතෙ, ධම්මදසා ඨිතා අසංහීරා.

1253. ‘‘පජ්ජොතකරො අතිවිජ්ඣ [අතිවිජ්ඣ ධම්මං (සී.)], සබ්බඨිතීනං අතික්කමමද්දස [අතික්කමමද්ද (සී. ක.)];

ඤත්වා ච සච්ඡිකත්වා ච, අග්ගං සො දෙසයි දසද්ධානං.

1254. ‘‘එවං සුදෙසිතෙ ධම්මෙ, කො පමාදො විජානතං ධම්මං;

තස්මා හි තස්ස භගවතො සාසනෙ, අප්පමත්තො සදා නමස්සමනුසික්ඛෙ.

1255. ‘‘බුද්ධානුබුද්ධො යො ථෙරො, කොණ්ඩඤ්ඤො තිබ්බනික්කමො;

ලාභී සුඛවිහාරානං, විවෙකානං අභිණ්හසො.

1256. ‘‘යං සාවකෙන පත්තබ්බං, සත්ථු සාසනකාරිනා;

සබ්බස්ස තං අනුප්පත්තං, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො.

1257. ‘‘මහානුභාවො තෙවිජ්ජො, චෙතොපරියකොවිදො;

කොණ්ඩඤ්ඤො බුද්ධදායාදො, පාදෙ වන්දති සත්ථුනො.

1258. ‘‘නගස්ස පස්සෙ ආසීනං, මුනිං දුක්ඛස්ස පාරගුං;

සාවකා පයිරුපාසන්ති, තෙවිජ්ජා මච්චුහායිනො.

1259. ‘‘චෙතසා [තෙ චෙතසා (සං. නි. 1.218)] අනුපරියෙති, මොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො;

චිත්තං නෙසං සමන්වෙසං [සමන්නෙසං (සං. නි. 1.218)], විප්පමුත්තං නිරූපධිං.

1260. ‘‘එවං සබ්බඞ්ගසම්පන්නං, මුනිං දුක්ඛස්ස පාරගුං;

අනෙකාකාරසම්පන්නං, පයිරුපාසන්ති ගොතමං.

1261. ‘‘චන්දො යථා විගතවලාහකෙ නභෙ, විරොචති වීතමලොව භාණුමා;

එවම්පි අඞ්ගීරස ත්වං මහාමුනි, අතිරොචසි යසසා සබ්බලොකං.

1262. ‘‘කාවෙය්‍යමත්තා විචරිම්හ පුබ්බෙ, ගාමා ගාමං පුරා පුරං;

අථද්දසාම සම්බුද්ධං, සබ්බධම්මාන පාරගුං.

1263. ‘‘සො මෙ ධම්මමදෙසෙසි, මුනි දුක්ඛස්ස පාරගූ;

ධම්මං සුත්වා පසීදිම්හ, සද්ධා [අද්ධා (සී. අට්ඨ.)] නො උදපජ්ජථ.

1264. ‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, ඛන්ධෙ ආයතනානි ච;

ධාතුයො ච විදිත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං.

1265. ‘‘බහූනං වත අත්ථාය, උප්පජ්ජන්ති තථාගතා;

ඉත්ථීනං පුරිසානඤ්ච, යෙ තෙ සාසනකාරකා.

1266. ‘‘තෙසං ඛො වත අත්ථාය, බොධිමජ්ඣගමා මුනි;

භික්ඛූනං භික්ඛුනීනඤ්ච, යෙ නිරාමගතද්දසා.

1267. ‘‘සුදෙසිතා චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

චත්තාරි අරියසච්චානි, අනුකම්පාය පාණිනං.

1268. ‘‘දුක්ඛං දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

1269. ‘‘එවමෙතෙ තථා වුත්තා, දිට්ඨා මෙ තෙ යථා තථා;

සදත්ථො මෙ අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

1270. ‘‘ස්වාගතං වත මෙ ආසි, මම බුද්ධස්ස සන්තිකෙ;

සුවිභත්තෙසු [සවිභත්තෙසු (සී. ක.)] ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමිං.

1271. ‘‘අභිඤ්ඤාපාරමිප්පත්තො, සොතධාතු විසොධිතා;

තෙවිජ්ජො ඉද්ධිපත්තොම්හි, චෙතොපරියකොවිදො.

1272. ‘‘පුච්ඡාමි සත්ථාරමනොමපඤ්ඤං, දිට්ඨෙව ධම්මෙ යො විචිකිච්ඡානං ඡෙත්තා;

අග්ගාළවෙ කාලමකාසි භික්ඛු, ඤාතො යසස්සී අභිනිබ්බුතත්තො.

1273. ‘‘නිග්‍රොධකප්පො ඉති තස්ස නාමං, තයා කතං භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස;

සො තං නමස්සං අචරි මුත්‍යපෙඛො, ආරද්ධවීරියො දළ්හධම්මදස්සී.

1274. ‘‘තං සාවකං සක්ක මයම්පි සබ්බෙ, අඤ්ඤාතුමිච්ඡාම සමන්තචක්ඛු;

සමවට්ඨිතා නො සවනාය සොතා [හෙතුං (සී. ස්‍යා.) සුත්තනිපාතට්ඨකථා පස්සිතබ්බා], තුවං නො සත්ථා ත්වමනුත්තරොසි’’.

1275. ඡින්ද නො විචිකිච්ඡං බ්‍රූහි මෙතං, පරිනිබ්බුතං වෙදය භූරිපඤ්ඤ;

මජ්ඣෙව නො භාස සමන්තචක්ඛු, සක්කොව දෙවාන සහස්සනෙත්තො.

1276. ‘‘යෙ කෙචි ගන්ථා ඉධ මොහමග්ගා, අඤ්ඤාණපක්ඛා විචිකිච්ඡඨානා;

තථාගතං පත්වා න තෙ භවන්ති, චක්ඛුඤ්හි එතං පරමං නරානං.

1277. ‘‘නො චෙ හි ජාතු පුරිසො කිලෙසෙ, වාතො යථා අබ්භඝනං විහානෙ;

තමොවස්ස නිවුතො සබ්බලොකො, ජොතිමන්තොපි න පභාසෙය්‍යුං [න ජොතිමන්තොපි නරා තපෙය්‍යුං (සු. නි. 350)].

1278. ‘‘ධීරා ච පජ්ජොතකරා භවන්ති, තං තං අහං වීර තථෙව මඤ්ඤෙ;

විපස්සිනං ජානමුපාගමිම්හ, පරිසාසු නො ආවිකරොහි කප්පං.

1279. ‘‘ඛිප්පං ගිරං එරය වග්ගු වග්ගුං, හංසොව පග්ගය්හ සණිකං නිකූජ;

බින්දුස්සරෙන සුවිකප්පිතෙන, සබ්බෙව තෙ උජ්ජුගතා සුණොම.

1280. ‘‘පහීනජාතිමරණං අසෙසං, නිග්ගය්හ ධොනං වදෙස්සාමි [පටිවෙදියාමි (සී. ක.)] ධම්මං;

න කාමකාරො හි [හොති (සී. ක.)] පුථුජ්ජනානං, සඞ්ඛෙය්‍යකාරො ච [ව (බහූසු)] තථාගතානං.

1281. ‘‘සම්පන්නවෙය්‍යාකරණං තවෙදං, සමුජ්ජුපඤ්ඤස්ස සමුග්ගහීතං;

අයමඤ්ජලි පච්ඡිමො සුප්පණාමිතො, මා මොහයී ජානමනොමපඤ්ඤ.

1282. ‘‘පරොපරං අරියධම්මං විදිත්වා, මා මොහයී ජානමනොමවීරිය;

වාරිං යථා ඝම්මනි ඝම්මතත්තො, වාචාභිකඞ්ඛාමි සුතං පවස්ස.

1283. ‘‘යදත්ථිකං බ්‍රහ්මචරියං අචරී, කප්පායනො කච්චිස්සතං අමොඝං;

නිබ්බායි සො ආදු සඋපාදිසෙසො [අනුපාදිසෙසා (සී.), අනුපාදිසෙසො (ක.)], යථා විමුත්තො අහු තං සුණොම.

1284. ‘‘‘අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං ඉධ නාමරූපෙ,

(ඉති භගවා) කණ්හස්ස සොතං දීඝරත්තානුසයිතං;

අතාරි ජාතිං මරණං අසෙසං’, ඉච්චබ්‍රවි භගවා පඤ්චසෙට්ඨො.

1285. ‘‘එස සුත්වා පසීදාමි, වචො තෙ ඉසිසත්තම;

අමොඝං කිර මෙ පුට්ඨං, න මං වඤ්චෙසි බ්‍රාහ්මණො.

1286. ‘‘යථා වාදී තථා කාරී, අහු බුද්ධස්ස සාවකො;

අච්ඡෙච්ඡි මච්චුනො ජාලං, තතං මායාවිනො දළ්හං.

1287. ‘‘අද්දස භගවා ආදිං, උපාදානස්ස කප්පියො;

අච්චගා වත කප්පානො, මච්චුධෙය්‍යං සුදුත්තරං.

1288. ‘‘තං දෙවදෙවං වන්දාමි, පුත්තං තෙ ද්විපදුත්තම;

අනුජාතං මහාවීරං, නාගං නාගස්ස ඔරස’’න්ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා වඞ්ගීසො ථෙරො ගාථායො

අභාසිත්ථාති.

මහානිපාතො නිට්ඨිතො.