නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ඛුද්දකනිකායෙ

ථෙරගාථාපාළි

නිදානගාථා

සීහානංව නදන්තානං, දාඨීනං ගිරිගබ්භරෙ;

සුණාථ භාවිතත්තානං, ගාථා අත්ථූපනායිකා [අත්තූපනායිකා (සී. ක.)].

යථානාමා යථාගොත්තා, යථාධම්මවිහාරිනො;

යථාධිමුත්තා සප්පඤ්ඤා, විහරිංසු අතන්දිතා.

තත්ථ තත්ථ විපස්සිත්වා, ඵුසිත්වා අච්චුතං පදං;

කතන්තං පච්චවෙක්ඛන්තා, ඉමමත්ථමභාසිසුං.

1. එකකනිපාතො

1. පඨමවග්ගො

1. සුභූතිත්ථෙරගාථා

1. ‘‘ඡන්නා මෙ කුටිකා සුඛා නිවාතා, වස්ස දෙව යථාසුඛං;

චිත්තං මෙ සුසමාහිතං විමුත්තං, ආතාපී විහරාමි වස්ස දෙවා’’ති.

ඉත්ථං සුදං [ඉත්ථං සුමං (ක. අට්ඨ.)] ආයස්මා සුභූතිත්ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

2. මහාකොට්ඨිකත්ථෙරගාථා

2. ‘‘උපසන්තො උපරතො, මන්තභාණී අනුද්ධතො;

ධුනාති පාපකෙ ධම්මෙ, දුමපත්තංව මාලුතො’’ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො [මහාකොට්ඨිතො (සී. ස්‍යා.)] ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

3. කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරගාථා

3. ‘‘පඤ්ඤං ඉමං පස්ස තථාගතානං, අග්ගි යථා පජ්ජලිතො නිසීථෙ;

ආලොකදා චක්ඛුදදා භවන්ති, යෙ ආගතානං විනයන්ති කඞ්ඛ’’න්ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා කඞ්ඛාරෙවතො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

4. පුණ්ණත්ථෙරගාථා

4. ‘‘සම්භිරෙව සමාසෙථ, පණ්ඩිතෙහත්ථදස්සිභි;

අත්ථං මහන්තං ගම්භීරං, දුද්දසං නිපුණං අණුං;

ධීරා සමධිගච්ඡන්ති, අප්පමත්තා විචක්ඛණා’’ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තො [මන්තානිපුත්තො (ස්‍යා. ක.)] ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

5. දබ්බත්ථෙරගාථා

5. ‘‘යො දුද්දමියො දමෙන දන්තො, දබ්බො සන්තුසිතො විතිණ්ණකඞ්ඛො;

විජිතාවී අපෙතභෙරවො හි, දබ්බො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා දබ්බො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

6. සීතවනියත්ථෙරගාථා

6. ‘‘යො සීතවනං උපගා භික්ඛු, එකො සන්තුසිතො සමාහිතත්තො;

විජිතාවී අපෙතලොමහංසො, රක්ඛං කායගතාසතිං ධිතිමා’’ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා සීතවනියො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

7. භල්ලියත්ථෙරගාථා

7. ‘‘යොපානුදී මච්චුරාජස්ස සෙනං, නළසෙතුංව සුදුබ්බලං මහොඝො;

විජිතාවී අපෙතභෙරවො හි, දන්තො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා භල්ලියො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

8. වීරත්ථෙරගාථා

8. ‘‘යො දුද්දමියො දමෙන දන්තො, වීරො සන්තුසිතො විතිණ්ණකඞ්ඛො;

විජිතාවී අපෙතලොමහංසො, වීරො සො පරිනිබ්බුතො ඨිතත්තො’’ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා වීරො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

9. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරගාථා

9. ‘‘ස්වාගතං න දුරාගතං [නාපගතං (සී. ස්‍යා.)], නයිදං දුමන්තිතං මම;

සංවිභත්තෙසු ධම්මෙසු, යං සෙට්ඨං තදුපාගමි’’න්ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පිලින්දවච්ඡො [පිලින්දිවච්ඡො (සී.)] ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

10. පුණ්ණමාසත්ථෙරගාථා

10. ‘‘විහරි අපෙක්ඛං ඉධ වා හුරං වා, යො වෙදගූ සමිතො යතත්තො;

සබ්බෙසු ධම්මෙසු අනූපලිත්තො, ලොකස්ස ජඤ්ඤා උදයබ්බයඤ්චා’’ති.

ඉත්ථං සුදං ආයස්මා පුණ්ණමාසො ථෙරො ගාථං අභාසිත්ථාති.

වග්ගො පඨමො නිට්ඨිතො.

තස්සුද්දානං –

සුභූති කොට්ඨිකො ථෙරො, කඞ්ඛාරෙවතසම්මතො;

මන්තාණිපුත්තො දබ්බො ච, සීතවනියො ච භල්ලියො;

වීරො පිලින්දවච්ඡො ච, පුණ්ණමාසො තමොනුදොති.

2. දුතියවග්ගො

1. චූළවච්ඡත්ථෙරගාථා

11. ‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, ධම්මෙ බුද්ධප්පවෙදිතෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති.

… චූළවච්ඡො [චූලගවච්ඡො (සී.)] ථෙරො….

2. මහාවච්ඡත්ථෙරගාථා

12. ‘‘පඤ්ඤාබලී සීලවතූපපන්නො, සමාහිතො ඣානරතො සතීමා;

යදත්ථියං භොජනං භුඤ්ජමානො, කඞ්ඛෙථ කාලං ඉධ වීතරාගො’’ති.

… මහාවච්ඡො [මහාගවච්ඡො (සී.)] ථෙරො….

3. වනවච්ඡත්ථෙරගාථා

13. ‘‘නීලබ්භවණ්ණා රුචිරා, සීතවාරී සුචින්ධරා;

ඉන්දගොපකසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති ම’’න්ති.

… වනවච්ඡො ථෙරො….

4. සිවකසාමණෙරගාථා

14. ‘‘උපජ්ඣායො මං අවච, ඉතො ගච්ඡාම සීවක;

ගාමෙ මෙ වසති කායො, අරඤ්ඤං මෙ ගතො මනො;

සෙමානකොපි ගච්ඡාමි, නත්ථි සඞ්ගො විජානත’’න්ති.

… සිවකො සාමණෙරො….

5. කුණ්ඩධානත්ථෙරගාථා

15. ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;

පඤ්චසඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චතී’’ති.

… කුණ්ඩධානො ථෙරො….

6. බෙලට්ඨසීසත්ථෙරගාථා

16. ‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, නඞ්ගලාවත්තනී සිඛී;

ගච්ඡති අප්පකසිරෙන, එවං රත්තින්දිවා මම;

ගච්ඡන්ති අප්පකසිරෙන, සුඛෙ ලද්ධෙ නිරාමිසෙ’’ති.

… බෙලට්ඨසීසො ථෙරො….

7. දාසකත්ථෙරගාථා

17. ‘‘මිද්ධී යදා හොති මහග්ඝසො ච, නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

… දාසකො ථෙරො….

8. සිඞ්ගාලපිතුත්ථෙරගාථා

18. ‘‘අහු බුද්ධස්ස දායාදො, භික්ඛු භෙසකළාවනෙ;

කෙවලං අට්ඨිසඤ්ඤාය, අඵරී පථවිං [පඨවිං (සී. ස්‍යා.)] ඉමං;

මඤ්ඤෙහං කාමරාගං සො, ඛිප්පමෙව පහිස්සතී’’ති [පහීයභි (සබ්බත්ථ පාළියං)].

… සිඞ්ගාලපිතා [සීගාලපිතා (සී.)] ථෙරො….

9. කුලත්ථෙරගාථා

19. [ධ. ප. 80, 145 ධම්මපදෙපි] ‘‘උදකං හි නයන්ති නෙත්තිකා, උසුකාරා නමයන්ති [දමයන්ති (ක.)] තෙජනං;

දාරුං නමයන්ති තච්ඡකා, අත්තානං දමයන්ති සුබ්බතා’’ති.

… කුලො [කුණ්ඩලො (සී.), කුළො (ස්‍යා. ක.)] ථෙරො….

10. අජිතත්ථෙරගාථා

20. ‘‘මරණෙ මෙ භයං නත්ථි, නිකන්ති නත්ථි ජීවිතෙ;

සන්දෙහං නික්ඛිපිස්සාමි, සම්පජානො පටිස්සතො’’ති [පතිස්සතොති (සී. ස්‍යා.)].

… අජිතො ථෙරො ….

වග්ගො දුතියො නිට්ඨිතො.

තස්සුද්දානං –

චූළවච්ඡො මහාවච්ඡො, වනවච්ඡො ච සීවකො;

කුණ්ඩධානො ච බෙලට්ඨි, දාසකො ච තතොපරි;

සිඞ්ගාලපිතිකො ථෙරො, කුලො ච අජිතො දසාති.

3. තතියවග්ගො

1. නිග්‍රොධත්ථෙරගාථා

21. ‘‘නාහං භයස්ස භායාමි, සත්ථා නො අමතස්ස කොවිදො;

යත්ථ භයං නාවතිට්ඨති, තෙන මග්ගෙන වජන්ති භික්ඛවො’’ති.

… නිග්‍රොධො ථෙරො….

2. චිත්තකත්ථෙරගාථා

22. ‘‘නීලා සුගීවා සිඛිනො, මොරා කාරම්භියං [කාරංවියං (සී.), කාරවියං (ස්‍යා.)] අභිනදන්ති;

තෙ සීතවාතකීළිතා [සීතවාතකද්දිතකලිතා (සී.), සීතවාතකලිතා (ස්‍යා.)], සුත්තං ඣායං [ඣානං (ස්‍යා.), ඣායිං (?)] නිබොධෙන්තී’’ති.

… චිත්තකො ථෙරො….

3. ගොසාලත්ථෙරගාථා

23. ‘‘අහං ඛො වෙළුගුම්බස්මිං, භුත්වාන මධුපායසං;

පදක්ඛිණං සම්මසන්තො, ඛන්ධානං උදයබ්බයං;

සානුං පටිගමිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

… ගොසාලො ථෙරො….

4. සුගන්ධත්ථෙරගාථා

24. ‘‘අනුවස්සිකො පබ්බජිතො, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

… සුගන්ධො ථෙරො….

5. නන්දියත්ථෙරගාථා

25. ‘‘ඔභාසජාතං ඵලගං, චිත්තං යස්ස අභිණ්හසො;

තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, කණ්හ දුක්ඛං නිගච්ඡසී’’ති.

… නන්දියො ථෙරො….

6. අභයත්ථෙරගාථා

26. ‘‘සුත්වා සුභාසිතං වාචං, බුද්ධස්සාදිච්චබන්ධුනො;

පච්චබ්‍යධිං හි නිපුණං, වාලග්ගං උසුනා යථා’’ති.

… අභයො ථෙරො….

7. ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරගාථා

27. ‘‘දබ්බං කුසං පොටකිලං, උසීරං මුඤ්ජපබ්බජං;

උරසා පනුදිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහය’’න්ති.

… ලොමසකඞ්ගියො ථෙරො….

8. ජම්බුගාමිකපුත්තත්ථෙරගාථා

28. ‘‘කච්චි නො වත්ථපසුතො, කච්චි නො භූසනාරතො;

කච්චි සීලමයං ගන්ධං, කිං ත්වං වායසි [කච්චි සීලමයං ගන්ධං, ත්වං වාසි (ස්‍යා.)] නෙතරා පජා’’ති.

… ජම්බුගාමිකපුත්තො ථෙරො….

9. හාරිතත්ථෙරගාථා

29. ‘‘සමුන්නමයමත්තානං, උසුකාරොව තෙජනං;

චිත්තං උජුං කරිත්වාන, අවිජ්ජං භින්ද හාරිතා’’ති.

… හාරිතො ථෙරො….

10. උත්තියත්ථෙරගාථා

30. ‘‘ආබාධෙ මෙ සමුප්පන්නෙ, සති මෙ උදපජ්ජථ;

ආබාධො මෙ සමුප්පන්නො, කාලො මෙ නප්පමජ්ජිතු’’න්ති.

… උත්තියො ථෙරො….

වග්ගො තතියො නිට්ඨිතො.