3. මහාවග්ගො

1. පබ්බජ්ජාසුත්තං

407. පබ්බජ්ජං කිත්තයිස්සාමි, යථා පබ්බජි චක්ඛුමා;

යථා වීමංසමානො සො, පබ්බජ්ජං සමරොචයි.

408. සම්බාධොයං ඝරාවාසො, රජස්සායතනං ඉති;

අබ්භොකාසොව පබ්බජ්ජා, ඉති දිස්වාන පබ්බජි.

409. පබ්බජිත්වාන කායෙන, පාපකම්මං විවජ්ජයි;

වචීදුච්චරිතං හිත්වා, ආජීවං පරිසොධයි.

410. අගමා රාජගහං බුද්ධො, මගධානං ගිරිබ්බජං;

පිණ්ඩාය අභිහාරෙසි, ආකිණ්ණවරලක්ඛණො.

411. තමද්දසා බිම්බිසාරො, පාසාදස්මිං පතිට්ඨිතො;

දිස්වා ලක්ඛණසම්පන්නං, ඉමමත්ථං අභාසථ.

412. ‘‘ඉමං භොන්තො නිසාමෙථ, අභිරූපො බ්‍රහා සුචි;

චරණෙන ච සම්පන්නො, යුගමත්තඤ්ච පෙක්ඛති.

413. ‘‘ඔක්ඛිත්තචක්ඛු සතිමා, නායං නීචකුලාමිව;

රාජදූතාභිධාවන්තු, කුහිං භික්ඛු ගමිස්සති’’.

414. තෙ පෙසිතා රාජදූතා, පිට්ඨිතො අනුබන්ධිසුං;

කුහිං ගමිස්සති භික්ඛු, කත්ථ වාසො භවිස්සති.

415. සපදානං චරමානො, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො;

ඛිප්පං පත්තං අපූරෙසි, සම්පජානො පටිස්සතො.

416. පිණ්ඩචාරං චරිත්වාන, නික්ඛම්ම නගරා මුනි;

පණ්ඩවං අභිහාරෙසි, එත්ථ වාසො භවිස්සති.

417. දිස්වාන වාසූපගතං, තයො [තතො (සී. පී.)] දූතා උපාවිසුං;

තෙසු එකොව [එකො ච දූතො (සී. ස්‍යා. පී.)] ආගන්ත්වා, රාජිනො පටිවෙදයි.

418. ‘‘එස භික්ඛු මහාරාජ, පණ්ඩවස්ස පුරත්ථතො [පුරක්ඛතො (ස්‍යා. ක.)];

නිසින්නො බ්‍යග්ඝුසභොව, සීහොව ගිරිගබ්භරෙ’’.

419. සුත්වාන දූතවචනං, භද්දයානෙන ඛත්තියො;

තරමානරූපො නිය්‍යාසි, යෙන පණ්ඩවපබ්බතො.

420. ස යානභූමිං යායිත්වා, යානා ඔරුය්හ ඛත්තියො;

පත්තිකො උපසඞ්කම්ම, ආසජ්ජ නං උපාවිසි.

421. නිසජ්ජ රාජා සම්මොදි, කථං සාරණීයං තතො;

කථං සො වීතිසාරෙත්වා, ඉමමත්ථං අභාසථ.

422. ‘‘යුවා ච දහරො චාසි, පඨමුප්පත්තිකො [පඨමුප්පත්තියා (සී.), පඨමුප්පත්තිතො (ස්‍යා.)] සුසු;

වණ්ණාරොහෙන සම්පන්නො, ජාතිමා විය ඛත්තියො.

423. ‘‘සොභයන්තො අනීකග්ගං, නාගසඞ්ඝපුරක්ඛතො;

දදාමි භොගෙ භුඤ්ජස්සු, ජාතිං අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’.

424. ‘‘උජුං ජනපදො රාජ, හිමවන්තස්ස පස්සතො;

ධනවීරියෙන සම්පන්නො, කොසලෙසු [කොසලස්ස (ස්‍යා. ක.)] නිකෙතිනො.

425. ‘‘ආදිච්චා [ආදිච්චො (ක.)] නාම ගොත්තෙන, සාකියා [සාකියො (ක.)] නාම ජාතියා;

තම්හා කුලා පබ්බජිතොම්හි, න කාමෙ අභිපත්ථයං.

426. ‘‘කාමෙස්වාදීනවං දිස්වා, නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතො;

පධානාය ගමිස්සාමි, එත්ථ මෙ රඤ්ජතී මනො’’ති.

පබ්බජ්ජාසුත්තං පඨමං නිට්ඨිතං.

2. පධානසුත්තං

427. ‘‘තං මං පධානපහිතත්තං, නදිං නෙරඤ්ජරං පති;

විපරක්කම්ම ඣායන්තං, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා.

428. ‘‘නමුචී කරුණං වාචං, භාසමානො උපාගමි;

‘කිසො ත්වමසි දුබ්බණ්ණො, සන්තිකෙ මරණං තව.

429. ‘‘‘සහස්සභාගො මරණස්ස, එකංසො තව ජීවිතං;

ජීව භො ජීවිතං සෙය්‍යො, ජීවං පුඤ්ඤානි කාහසි.

430. ‘‘‘චරතො ච තෙ බ්‍රහ්මචරියං, අග්ගිහුත්තඤ්ච ජූහතො;

පහූතං චීයතෙ පුඤ්ඤං, කිං පධානෙන කාහසි.

431. ‘‘‘දුග්ගො මග්ගො පධානාය, දුක්කරො දුරභිසම්භවො’’’;

ඉමා ගාථා භණං මාරො, අට්ඨා බුද්ධස්ස සන්තිකෙ.

432. තං තථාවාදිනං මාරං, භගවා එතදබ්‍රවි;

‘‘පමත්තබන්ධු පාපිම, යෙනත්ථෙන [සෙනත්ථෙන (?), අත්තනො අත්ථෙන (අට්ඨ. සංවණ්ණනා)] ඉධාගතො.

433. ‘‘අණුමත්තොපි [අණුමත්තෙනපි (සී. ස්‍යා.)] පුඤ්ඤෙන, අත්ථො මය්හං න විජ්ජති;

යෙසඤ්ච අත්ථො පුඤ්ඤෙන, තෙ මාරො වත්තුමරහති.

434. ‘‘අත්ථි සද්ධා තථා [තතො (සී. පී.), තපො (ස්‍යා. ක.)] වීරියං, පඤ්ඤා ච මම විජ්ජති;

එවං මං පහිතත්තම්පි, කිං ජීවමනුපුච්ඡසි.

435. ‘‘නදීනමපි සොතානි, අයං වාතො විසොසයෙ;

කිඤ්ච මෙ පහිතත්තස්ස, ලොහිතං නුපසුස්සයෙ.

436. ‘‘ලොහිතෙ සුස්සමානම්හි, පිත්තං සෙම්හඤ්ච සුස්සති;

මංසෙසු ඛීයමානෙසු, භිය්‍යො චිත්තං පසීදති;

භිය්‍යො සති ච පඤ්ඤා ච, සමාධි මම තිට්ඨති.

437. ‘‘තස්ස මෙවං විහරතො, පත්තස්සුත්තමවෙදනං;

කාමෙසු [කාමෙ (සී. ස්‍යා.)] නාපෙක්ඛතෙ චිත්තං, පස්ස සත්තස්ස සුද්ධතං.

438. ‘‘කාමා තෙ පඨමා සෙනා, දුතියා අරති වුච්චති;

තතියා ඛුප්පිපාසා තෙ, චතුත්ථී තණ්හා පවුච්චති.

439. ‘‘පඤ්චමං [පඤ්චමී (සී. පී.)] ථිනමිද්ධං තෙ, ඡට්ඨා භීරූ පවුච්චති;

සත්තමී විචිකිච්ඡා තෙ, මක්ඛො ථම්භො තෙ අට්ඨමො.

440. ‘‘ලාභො සිලොකො සක්කාරො, මිච්ඡාලද්ධො ච යො යසො;

යො චත්තානං සමුක්කංසෙ, පරෙ ච අවජානති.

441. ‘‘එසා නමුචි තෙ සෙනා, කණ්හස්සාභිප්පහාරිනී;

න නං අසූරො ජිනාති, ජෙත්වා ච ලභතෙ සුඛං.

442. ‘‘එස මුඤ්ජං පරිහරෙ, ධිරත්ථු මම [ඉද (ක.)] ජීවිතං;

සඞ්ගාමෙ මෙ මතං සෙය්‍යො, යං චෙ ජීවෙ පරාජිතො.

443. ‘‘පගාළ්හෙත්ථ න දිස්සන්ති, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා;

තඤ්ච මග්ගං න ජානන්ති, යෙන ගච්ඡන්ති සුබ්බතා.

444. ‘‘සමන්තා ධජිනිං දිස්වා, යුත්තං මාරං සවාහනං;

යුද්ධාය පච්චුග්ගච්ඡාමි, මා මං ඨානා අචාවයි.

445. ‘‘යං තෙ තං නප්පසහති, සෙනං ලොකො සදෙවකො;

තං තෙ පඤ්ඤාය භෙච්ඡාමි [ගච්ඡාමි (සී.), වෙච්ඡාමි (ස්‍යා.), වජ්ඣාමි (ක.)], ආමං පත්තංව අස්මනා [පක්කංව අමුනා (ක.)].

446. ‘‘වසීකරිත්වා [වසිං කරිත්වා (බහූසු)] සඞ්කප්පං, සතිඤ්ච සූපතිට්ඨිතං;

රට්ඨා රට්ඨං විචරිස්සං, සාවකෙ විනයං පුථූ.

447. ‘‘තෙ අප්පමත්තා පහිතත්තා, මම සාසනකාරකා;

අකාමස්ස [අකාමා (ක.)] තෙ ගමිස්සන්ති, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචරෙ’’.

448. ‘‘සත්ත වස්සානි භගවන්තං, අනුබන්ධිං පදාපදං;

ඔතාරං නාධිගච්ඡිස්සං, සම්බුද්ධස්ස සතීමතො.

449. ‘‘මෙදවණ්ණංව පාසාණං, වායසො අනුපරියගා;

අපෙත්ථ මුදුං [මුදු (සී.)] වින්දෙම, අපි අස්සාදනා සියා.

450. ‘‘අලද්ධා තත්ථ අස්සාදං, වායසෙත්තො අපක්කමි;

කාකොව සෙලමාසජ්ජ, නිබ්බිජ්ජාපෙම ගොතමං’’.

451. තස්ස සොකපරෙතස්ස, වීණා කච්ඡා අභස්සථ;

තතො සො දුම්මනො යක්ඛො, තත්ථෙවන්තරධායථාති.

පධානසුත්තං දුතියං නිට්ඨිතං.

3. සුභාසිතසුත්තං

එවං මෙ සුතං – එක සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතා වාචා සුභාසිතා හොති, න දුබ්භාසිතා, අනවජ්ජා ච අනනුවජ්ජා ච විඤ්ඤූනං. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සුභාසිතංයෙව භාසති නො දුබ්භාසිතං, ධම්මංයෙව භාසති නො අධම්මං, පියංයෙව භාසති නො අප්පියං, සච්චංයෙව භාසති නො අලිකං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතා වාචා සුභාසිතා හොති, නො දුබ්භාසිතා, අනවජ්ජා ච අනනුවජ්ජා ච විඤ්ඤූන’’න්ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

452. ‘‘සුභාසිතං උත්තමමාහු සන්තො, ධම්මං භණෙ නාධම්මං තං දුතියං;

පියං භණෙ නාප්පියං තං තතියං, සච්චං භණෙ නාලිකං තං චතුත්ථ’’න්ති.

අථ ඛො ආයස්මා වඞ්ගීසො උට්ඨායාසනා එකංසං චීවරං කත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පටිභාති මං භගවා, පටිභාති මං සුගතා’’ති. ‘‘පටිභාතු තං වඞ්ගීසා’’ති භගවා අවොච. අථ ඛො ආයස්මා වඞ්ගීසො භගවන්තං සම්මුඛා සාරුප්පාහි ගාථාහි අභිත්ථවි –

453. ‘‘තමෙව වාචං භාසෙය්‍ය, යායත්තානං න තාපයෙ;

පරෙ ච න විහිංසෙය්‍ය, සා වෙ වාචා සුභාසිතා.

454. ‘‘පියවාචමෙව භාසෙය්‍ය, යා වාචා පටිනන්දිතා;

යං අනාදාය පාපානි, පරෙසං භාසතෙ පියං.

455. ‘‘සච්චං වෙ අමතා වාචා, එස ධම්මො සනන්තනො;

සච්චෙ අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච, ආහු සන්තො පතිට්ඨිතා.

456. ‘‘යං බුද්ධො භාසති වාචං, ඛෙමං නිබ්බානපත්තියා;

දුක්ඛස්සන්තකිරියාය, සා වෙ වාචානමුත්තමා’’ති.

සුභාසිතසුත්තං තතියං නිට්ඨිතං.

4. සුන්දරිකභාරද්වාජසුත්තං

එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු විහරති සුන්දරිකාය නදියා තීරෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො සුන්දරිකාය නදියා තීරෙ අග්ගිං ජුහති, අග්ගිහුත්තං පරිචරති. අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො අග්ගිං ජුහිත්වා අග්ගිහුත්තං පරිචරිත්වා උට්ඨායාසනා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙසි – ‘‘කො නු ඛො ඉමං හබ්‍යසෙසං භුඤ්ජෙය්‍යා’’ති? අද්දසා ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ සසීසං පාරුතං නිසින්නං; දිස්වාන වාමෙන හත්ථෙන හබ්‍යසෙසං ගහෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන කමණ්ඩලුං ගහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි.

අථ ඛො භගවා සුන්දරිකභාරද්වාජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පදසද්දෙන සීසං විවරි. අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො – ‘‘මුණ්ඩො අයං භවං, මුණ්ඩකො අයං භව’’න්ති තතොව පුන නිවත්තිතුකාමො අහොසි. අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස එතදහොසි – ‘‘මුණ්ඩාපි හි ඉධෙකච්චෙ බ්‍රාහ්මණා භවන්ති, යංනූනාහං උපසඞ්කමිත්වා ජාතිං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිංජච්චො භව’’න්ති?

අථ ඛො භගවා සුන්දරිකභාරද්වාජං බ්‍රාහ්මණං ගාථාහි අජ්ඣභාසි –

457. ‘‘න බ්‍රාහ්මණො නොම්හි න රාජපුත්තො, න වෙස්සායනො උද කොචි නොම්හි;

ගොත්තං පරිඤ්ඤාය පුථුජ්ජනානං, අකිඤ්චනො මන්ත චරාමි ලොකෙ.

458. ‘‘සඞ්ඝාටිවාසී අගහො චරාමි [අගිහො (ක. සී. පී.) අගෙහො (කත්ථචි)], නිවුත්තකෙසො අභිනිබ්බුතත්තො;

අලිප්පමානො ඉධ මාණවෙහි, අකල්ලං මං බ්‍රාහ්මණ පුච්ඡසි ගොත්තපඤ්හං’’.

459. ‘‘පුච්ඡන්ති වෙ භො බ්‍රාහ්මණා, බ්‍රාහ්මණෙභි සහ බ්‍රාහ්මණො නො භව’’න්ති.

460. ‘‘බ්‍රාහ්මණො හි චෙ ත්වං බ්‍රූසි, මඤ්ච බ්‍රූසි අබ්‍රාහ්මණං;

තං තං සාවිත්තිං පුච්ඡාමි, තිපදං චතුවීසතක්ඛරං.

461. ‘‘කිං නිස්සිතා ඉසයො මනුජා, ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණා [පඨමපාදන්තො] දෙවතානං;

යඤ්ඤමකප්පයිංසු පුථූ ඉධ ලොකෙ [දුතියපාදන්තො (සී.)].

462. ‘‘යදන්තගූ වෙදගූ යඤ්ඤකාලෙ, යස්සාහුතිං ලභෙ තස්සිජ්ඣෙති බ්‍රූමි’’.

463. ‘‘අද්ධා හි තස්ස හුතමිජ්ඣෙ, (ඉති බ්‍රාහ්මණො)

යං තාදිසං වෙදගුමද්දසාම;

තුම්හාදිසානඤ්හි අදස්සනෙන, අඤ්ඤො ජනො භුඤ්ජති පූරළාසං’’.

464. ‘‘තස්මාතිහ ත්වං බ්‍රාහ්මණ අත්ථෙන, අත්ථිකො උපසඞ්කම්ම පුච්ඡ;

සන්තං විධූමං අනීඝං නිරාසං, අප්පෙවිධ අභිවින්දෙ සුමෙධං’’.

465. ‘‘යඤ්ඤෙ රතොහං භො ගොතම, යඤ්ඤං යිට්ඨුකාමො නාහං පජානාමි;

අනුසාසතු මං භවං, යත්ථ හුතං ඉජ්ඣතෙ බ්‍රූහි මෙ තං’’.

‘‘තෙන හි ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, ඔදහස්සු සොතං; ධම්මං තෙ දෙසෙස්සාමි –

466. ‘‘මා ජාතිං පුච්ඡී චරණඤ්ච පුච්ඡ, කට්ඨා හවෙ ජායති ජාතවෙදො;

නීචාකුලීනොපි මුනී ධිතීමා, ආජානියො හොති හිරීනිසෙධො.

467. ‘‘සච්චෙන දන්තො දමසා උපෙතො, වෙදන්තගූ වූසිතබ්‍රහ්මචරියො;

කාලෙන තම්හි හබ්‍යං පවෙච්ඡෙ, යො බ්‍රාහ්මණො පුඤ්ඤපෙක්ඛො [පුඤ්ඤපෙඛො (සී. පී.)] යජෙථ.

468. ‘‘යෙ කාමෙ හිත්වා අගහා චරන්ති, සුසඤ්ඤතත්තා තසරංව උජ්ජුං;

කාලෙන තෙසු හබ්‍යං පවෙච්ඡෙ, යො බ්‍රාහ්මණො පුඤ්ඤපෙක්ඛො යජෙථ.

469. ‘‘යෙ වීතරාගා සුසමාහිතින්ද්‍රියා, චන්දොව රාහුග්ගහණා පමුත්තා;

කාලෙන තෙසු හබ්‍යං පවෙච්ඡෙ, යො බ්‍රාහ්මණො පුඤ්ඤපෙක්ඛො යජෙථ.

470. ‘‘අසජ්ජමානා විචරන්ති ලොකෙ, සදා සතා හිත්වා මමායිතානි;

කාලෙන තෙසු හබ්‍යං පවෙච්ඡෙ, යො බ්‍රාහ්මණො පුඤ්ඤපෙක්ඛො යජෙථ.

471. ‘‘යො කාමෙ හිත්වා අභිභුය්‍යචාරී, යො වෙදි ජාතීමරණස්ස අන්තං;

පරිනිබ්බුතො උදකරහදොව සීතො, තථාගතො අරහති පූරළාසං.

472. ‘‘සමො සමෙහි විසමෙහි දූරෙ, තථාගතො හොති අනන්තපඤ්ඤො;

අනූපලිත්තො ඉධ වා හුරං වා, තථාගතො අරහති පූරළාසං.

473. ‘‘යම්හි න මායා වසති න මානො, යො වීතලොභො අමමො නිරාසො;

පනුණ්ණකොධො අභිනිබ්බුතත්තො, යො බ්‍රාහ්මණො සොකමලං අහාසි;

තථාගතො අරහති පූරළාසං.