2. චූළවග්ගො

1. රතනසුත්තං

224. යානීධ භූතානි සමාගතානි, භුම්මානි [භූමානි (ක.)] වා යානි ව අන්තලික්ඛෙ;

සබ්බෙව භූතා සුමනා භවන්තු, අථොපි සක්කච්ච සුණන්තු භාසිතං.

225. තස්මා හි භූතා නිසාමෙථ සබ්බෙ, මෙත්තං කරොථ මානුසියා පජාය;

දිවා ච රත්තො ච හරන්ති යෙ බලිං, තස්මා හි නෙ රක්ඛථ අප්පමත්තා.

226. යං කිඤ්චි විත්තං ඉධ වා හුරං වා, සග්ගෙසු වා යං රතනං පණීතං;

න නො සමං අත්ථි තථාගතෙන, ඉදම්පි බුද්ධෙ රතනං පණීතං;

එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

227. ඛයං විරාගං අමතං පණීතං, යදජ්ඣගා සක්‍යමුනී සමාහිතො;

න තෙන ධම්මෙන සමත්ථි කිඤ්චි, ඉදම්පි ධම්මෙ රතනං පණීතං;

එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

228. යං බුද්ධසෙට්ඨො පරිවණ්ණයී සුචිං, සමාධිමානන්තරිකඤ්ඤමාහු;

සමාධිනා තෙන සමො න විජ්ජති, ඉදම්පි ධම්මෙ රතනං පණීතං;

එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

229. යෙ පුග්ගලා අට්ඨ සතං පසත්ථා, චත්තාරි එතානි යුගානි හොන්ති;

තෙ දක්ඛිණෙය්‍යා සුගතස්ස සාවකා, එතෙසු දින්නානි මහප්ඵලානි;

ඉදම්පි සඞ්ඝෙ රතනං පණීතං, එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

230. යෙ සුප්පයුත්තා මනසා දළ්හෙන, නික්කාමිනො ගොතමසාසනම්හි;

තෙ පත්තිපත්තා අමතං විගය්හ, ලද්ධා මුධා නිබ්බුතිං [නිබ්බුති (ක.)] භුඤ්ජමානා;

ඉදම්පි සඞ්ඝෙ රතනං පණීතං, එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

231. යථින්දඛීලො පථවිස්සිතො [පදවිස්සිතො (ක. සී.), පඨවිං සිතො (ක. සී. ස්‍යා. කං. පී.)] සියා, චතුබ්භි වාතෙහි අසම්පකම්පියො;

තථූපමං සප්පුරිසං වදාමි, යො අරියසච්චානි අවෙච්ච පස්සති;

ඉදම්පි සඞ්ඝෙ රතනං පණීතං, එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

232. යෙ අරියසච්චානි විභාවයන්ති, ගම්භීරපඤ්ඤෙන සුදෙසිතානි;

කිඤ්චාපි තෙ හොන්ති භුසං පමත්තා, න තෙ භවං අට්ඨමමාදියන්ති;

ඉදම්පි සඞ්ඝෙ රතනං පණීතං, එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

233. සහාවස්ස දස්සනසම්පදාය [සහාවසද්දස්සනසම්පදාය (ක.)], තයස්සු ධම්මා ජහිතා භවන්ති;

සක්කායදිට්ඨි විචිකිච්ඡිතඤ්ච, සීලබ්බතං වාපි යදත්ථි කිඤ්චි.

234. චතූහපායෙහි ච විප්පමුත්තො, ඡච්චාභිඨානානි [ඡ චාභිඨානානි (සී. ස්‍යා.)] භබ්බ කාතුං [අභබ්බො කාතුං (සී.)];

ඉදම්පි සඞ්ඝෙ රතනං පණීතං, එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

235. කිඤ්චාපි සො කම්ම [කම්මං (සී. ස්‍යා. කං. පී.)] කරොති පාපකං, කායෙන වාචා උද චෙතසා වා;

අභබ්බ [අභබ්බො (බහූසු)] සො තස්ස පටිච්ඡදාය [පටිච්ඡාදාය (සී.)], අභබ්බතා දිට්ඨපදස්ස වුත්තා;

ඉදම්පි සඞ්ඝෙ රතනං පණීතං, එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

236. වනප්පගුම්බෙ යථ [යථා (සී. ස්‍යා.)] ඵුස්සිතග්ගෙ, ගිම්හානමාසෙ පඨමස්මිං [පඨමස්මි (?)] ගිම්හෙ;

තථූපමං ධම්මවරං අදෙසයි [අදෙසයී (සී.)], නිබ්බානගාමිං පරමං හිතාය;

ඉදම්පි බුද්ධෙ රතනං පණීතං, එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

237. වරො වරඤ්ඤූ වරදො වරාහරො, අනුත්තරො ධම්මවරං අදෙසයි;

ඉදම්පි බුද්ධෙ රතනං පණීතං, එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

238. ඛීණං පුරාණං නව නත්ථි සම්භවං, විරත්තචිත්තායතිකෙ භවස්මිං;

තෙ ඛීණබීජා අවිරූළ්හිඡන්දා, නිබ්බන්ති ධීරා යථායං [යථයං (ක.)] පදීපො;

ඉදම්පි සඞ්ඝෙ රතනං පණීතං, එතෙන සච්චෙන සුවත්ථි හොතු.

239. යානීධ භූතානි සමාගතානි, භුම්මානි වා යානි ව අන්තලික්ඛෙ;

තථාගතං දෙවමනුස්සපූජිතං, බුද්ධං නමස්සාම සුවත්ථි හොතු.

240. යානීධ භූතානි සමාගතානි, භුම්මානි වා යානි ව අන්තලික්ඛෙ;

තථාගතං දෙවමනුස්සපූජිතං, ධම්මං නමස්සාම සුවත්ථි හොතු.

241. යානීධ භූතානි සමාගතානි, භුම්මානි වා යානි ව අන්තලික්ඛෙ;

තථාගතං දෙවමනුස්සපූජිතං, සඞ්ඝං නමස්සාම සුවත්ථි හොතූති.

රතනසුත්තං පඨමං නිට්ඨිතං.

2. ආමගන්ධසුත්තං

242. ‘‘සාමාකචිඞ්ගූලකචීනකානි ච, පත්තප්ඵලං මූලඵලං ගවිප්ඵලං;

ධම්මෙන ලද්ධං සතමස්නමානා [සතමසමානා (සී. පී.), සතමස්සමානා (ස්‍යා. කං.)], න කාමකාමා අලිකං භණන්ති.

243. ‘‘යදස්නමානො සුකතං සුනිට්ඨිතං, පරෙහි දින්නං පයතං පණීතං;

සාලීනමන්නං පරිභුඤ්ජමානො, සො භුඤ්ජසී කස්සප ආමගන්ධං.

244. ‘‘න ආමගන්ධො මම කප්පතීති, ඉච්චෙව ත්වං භාසසි බ්‍රහ්මබන්ධු;

සාලීනමන්නං පරිභුඤ්ජමානො, සකුන්තමංසෙහි සුසඞ්ඛතෙහි;

පුච්ඡාමි තං කස්සප එතමත්ථං, කථං පකාරො තව ආමගන්ධො’’.

245. ‘‘පාණාතිපාතො වධඡෙදබන්ධනං, ථෙය්‍යං මුසාවාදො නිකතිවඤ්චනානි ච;

අජ්ඣෙනකුත්තං [අජ්ඣෙන කුජ්ජං (සී. පී.)] පරදාරසෙවනා, එසාමගන්ධො න හි මංසභොජනං.

246. ‘‘යෙ ඉධ කාමෙසු අසඤ්ඤතා ජනා, රසෙසු ගිද්ධා අසුචිභාවමස්සිතා [අසුචීකමිස්සිතා (සී. ස්‍යා. කං. පී.)];

නත්ථිකදිට්ඨී විසමා දුරන්නයා, එසාමගන්ධො න හි මංසභොජනං.

247. ‘‘යෙ ලූඛසා දාරුණා පිට්ඨිමංසිකා [යෙ ලූඛරසා දාරුණා පරපිට්ඨිමංසිකා (ක.)], මිත්තද්දුනො නික්කරුණාතිමානිනො;

අදානසීලා න ච දෙන්ති කස්සචි, එසාමගන්ධො න හි මංසභොජනං.

248. ‘‘කොධො මදො ථම්භො පච්චුපට්ඨාපනා [පච්චුට්ඨාපනා ච (සී. ස්‍යා.), පච්චුට්ඨාපනා (පී.)], මායා උසූයා භස්සසමුස්සයො ච;

මානාතිමානො ච අසබ්භි සන්ථවො, එසාමගන්ධො න හි මංසභොජනං.

249. ‘‘යෙ පාපසීලා ඉණඝාතසූචකා, වොහාරකූටා ඉධ පාටිරූපිකා [පාතිරූපිකා (?)];

නරාධමා යෙධ කරොන්ති කිබ්බිසං, එසාමගන්ධො න හි මංසභොජනං.

250. ‘‘යෙ ඉධ පාණෙසු අසඤ්ඤතා ජනා, පරෙසමාදාය විහෙසමුය්‍යුතා;

දුස්සීලලුද්දා ඵරුසා අනාදරා, එසාමගන්ධො න හි මංසභොජනං.

251. ‘‘එතෙසු ගිද්ධා විරුද්ධාතිපාතිනො, නිච්චුය්‍යුතා පෙච්ච තමං වජන්ති යෙ;

පතන්ති සත්තා නිරයං අවංසිරා, එසාමගන්ධො න හි මංසභොජනං.

252. ‘‘න මච්ඡමංසානමනාසකත්තං [න මච්ඡමංසං න අනාසකත්තං (සී. අට්ඨ මූලපාඨො), න මංච්ඡමංසානානාසකත්තං (ස්‍යා. ක.)], න නග්ගියං න මුණ්ඩියං ජටාජල්ලං;

ඛරාජිනානි නාග්ගිහුත්තස්සුපසෙවනා, යෙ වාපි ලොකෙ අමරා බහූ තපා;

මන්තාහුතී යඤ්ඤමුතූපසෙවනා, සොධෙන්ති මච්චං අවිතිණ්ණකඞ්ඛං.

253. ‘‘යො තෙසු [සොතෙසු (සී. පී.)] ගුත්තො විදිතින්ද්‍රියො චරෙ, ධම්මෙ ඨිතො අජ්ජවමද්දවෙ රතො;

සඞ්ගාතිගො සබ්බදුක්ඛප්පහීනො, න ලිප්පති [න ලිම්පති (ස්‍යා. කං ක.)] දිට්ඨසුතෙසු ධීරො’’.

254. ඉච්චෙතමත්ථං භගවා පුනප්පුනං, අක්ඛාසි නං [තං (සී. පී.)] වෙදයි මන්තපාරගූ;

චිත්‍රාහි ගාථාහි මුනී පකාසයි, නිරාමගන්ධො අසිතො දුරන්නයො.

255. සුත්වාන බුද්ධස්ස සුභාසිතං පදං, නිරාමගන්ධං සබ්බදුක්ඛප්පනූදනං;

නීචමනො වන්දි තථාගතස්ස, තත්ථෙව පබ්බජ්ජමරොචයිත්ථාති.

ආමගන්ධසුත්තං දුතියං නිට්ඨිතං.

3. හිරිසුත්තං

256. හිරිං තරන්තං විජිගුච්ඡමානං, තවාහමස්මි [සඛාහමස්මි (සී. ස්‍යා. කං. පී.)] ඉති භාසමානං;

සය්හානි කම්මානි අනාදියන්තං, නෙසො මමන්ති ඉති නං විජඤ්ඤා.

257. අනන්වයං [අත්ථන්වයං (ක.)] පියං වාචං, යො මිත්තෙසු පකුබ්බති;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

258. න සො මිත්තො යො සදා අප්පමත්තො, භෙදාසඞ්කී රන්ධමෙවානුපස්සී;

යස්මිඤ්ච සෙති උරසීව පුත්තො, ස වෙ මිත්තො යො පරෙහි අභෙජ්ජො.

259. පාමුජ්ජකරණං ඨානං, පසංසාවහනං සුඛං;

ඵලානිසංසො භාවෙති, වහන්තො පොරිසං ධුරං.

260. පවිවෙකරසං පිත්වා, රසං උපසමස්ස ච;

නිද්දරො හොති නිප්පාපො, ධම්මපීතිරසං පිවන්ති.

හිරිසුත්තං තතියං නිට්ඨිතං.

4. මඞ්ගලසුත්තං

එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි –

261. ‘‘බහූ දෙවා මනුස්සා ච, මඞ්ගලානි අචින්තයුං;

ආකඞ්ඛමානා සොත්ථානං, බ්‍රූහි මඞ්ගලමුත්තමං’’.

262. ‘‘අසෙවනා ච බාලානං, පණ්ඩිතානඤ්ච සෙවනා;

පූජා ච පූජනෙය්‍යානං [පූජනීයානං (සී. ස්‍යා. කං. පී.)], එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

263. ‘‘පතිරූපදෙසවාසො ච, පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤතා;

අත්තසම්මාපණිධි [අත්තසම්මාපණීධී (කත්ථචි)] ච, එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

264. ‘‘බාහුසච්චඤ්ච සිප්පඤ්ච, විනයො ච සුසික්ඛිතො;

සුභාසිතා ච යා වාචා, එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

265. ‘‘මාතාපිතු උපට්ඨානං, පුත්තදාරස්ස සඞ්ගහො;

අනාකුලා ච කම්මන්තා, එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

266. ‘‘දානඤ්ච ධම්මචරියා ච, ඤාතකානඤ්ච සඞ්ගහො;

අනවජ්ජානි කම්මානි, එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

267. ‘‘ආරතී විරතී පාපා, මජ්ජපානා ච සංයමො;

අප්පමාදො ච ධම්මෙසු, එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

268. ‘‘ගාරවො ච නිවාතො ච, සන්තුට්ඨි ච කතඤ්ඤුතා;

කාලෙන ධම්මස්සවනං [ධම්මසවණං (කත්ථචි), ධම්මසවනං (සී. ක.)], එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

269. ‘‘ඛන්තී ච සොවචස්සතා, සමණානඤ්ච දස්සනං;

කාලෙන ධම්මසාකච්ඡා, එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

270. ‘‘තපො ච බ්‍රහ්මචරියඤ්ච, අරියසච්චාන දස්සනං;

නිබ්බානසච්ඡිකිරියා ච, එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

271. ‘‘ඵුට්ඨස්ස ලොකධම්මෙහි, චිත්තං යස්ස න කම්පති;

අසොකං විරජං ඛෙමං, එතං මඞ්ගලමුත්තමං.

272. ‘‘එතාදිසානි කත්වාන, සබ්බත්ථමපරාජිතා;

සබ්බත්ථ සොත්ථිං ගච්ඡන්ති, තං තෙසං මඞ්ගලමුත්තම’’න්ති.

මඞ්ගලසුත්තං චතුත්ථං නිට්ඨිතං.

5. සූචිලොමසුත්තං

එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා ගයායං විහරති ටඞ්කිතමඤ්චෙ සූචිලොමස්ස යක්ඛස්ස භවනෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ඛරො ච යක්ඛො සූචිලොමො ච යක්ඛො භගවතො අවිදූරෙ අතික්කමන්ති. අථ ඛො ඛරො යක්ඛො සූචිලොමං යක්ඛං එතදවොච – ‘‘එසො සමණො’’ති. ‘‘නෙසො සමණො, සමණකො එසො. යාවාහං ජානාමි [යාව ජානාමි (සී. පී.)] යදි වා සො සමණො [යදි වා සමණො (ස්‍යා.)], යදි වා සො සමණකො’’ති [යදි වා සමණකොති (සී. ස්‍යා. පී.)].

අථ ඛො සූචිලොමො යක්ඛො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො කායං උපනාමෙසි. අථ ඛො භගවා කායං අපනාමෙසි. අථ ඛො සූචිලොමො යක්ඛො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භායසි මං, සමණා’’ති? ‘‘න ඛ්වාහං තං, ආවුසො, භායාමි; අපි ච තෙ සප්ඵස්සො පාපකො’’ති.

‘‘පඤ්හං තං, සමණ, පුච්ඡිස්සාමි. සචෙ මෙ න බ්‍යාකරිස්සසි, චිත්තං වා තෙ ඛිපිස්සාමි, හදයං වා තෙ ඵාලෙස්සාමි, පාදෙසු වා ගහෙත්වා පාරගඞ්ගාය ඛිපිස්සාමී’’ති.

‘‘න ඛ්වාහං තං, ආවුසො, පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය යො මෙ චිත්තං වා ඛිපෙය්‍ය හදයං වා ඵාලෙය්‍ය පාදෙසු වා ගහෙත්වා පාරගඞ්ගාය ඛිපෙය්‍ය. අපි ච ත්වං, ආවුසො, පුච්ඡ යදාකඞ්ඛසී’’ති. අථ ඛො සූචිලොමො යක්ඛො භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි –

273. ‘‘රාගො ච දොසො ච කුතොනිදානා, අරතී රතී ලොමහංසො කුතොජා;

කුතො සමුට්ඨාය මනොවිතක්කා, කුමාරකා ධඞ්කමිවොස්සජන්ති’’.

274. ‘‘රාගො ච දොසො ච ඉතොනිදානා, අරතී රතී ලොමහංසො ඉතොජා;

ඉතො සමුට්ඨාය මනොවිතක්කා, කුමාරකා ධඞ්කමිවොස්සජන්ති.

274. ‘‘ස්නෙහජා අත්තසම්භූතා, නිග්‍රොධස්සෙව ඛන්ධජා;

පුථූ විසත්තා කාමෙසු, මාලුවාව විතතාවනෙ.

275. ‘‘යෙ නං පජානන්ති යතොනිදානං, තෙ නං විනොදෙන්ති සුණොහි යක්ඛ;

තෙ දුත්තරං ඔඝමිමං තරන්ති, අතිණ්ණපුබ්බං අපුනබ්භවායා’’ති.

සූචිලොමසුත්තං පඤ්චමං නිට්ඨිතං.

6. ධම්මචරියසුත්තං

276. ධම්මචරියං බ්‍රහ්මචරියං, එතදාහු වසුත්තමං;

පබ්බජිතොපි චෙ හොති, අගාරා අනගාරියං.

277. සො චෙ මුඛරජාතිකො, විහෙසාභිරතො මගො;

ජීවිතං තස්ස පාපියො, රජං වඩ්ඪෙති අත්තනො.

278. කලහාභිරතො භික්ඛු, මොහධම්මෙන ආවුතො;

අක්ඛාතම්පි න ජානාති, ධම්මං බුද්ධෙන දෙසිතං.

279. විහෙසං භාවිතත්තානං, අවිජ්ජාය පුරක්ඛතො;

සංකිලෙසං න ජානාති, මග්ගං නිරයගාමිනං.

280. විනිපාතං සමාපන්නො, ගබ්භා ගබ්භං තමා තමං;

ස වෙ තාදිසකො භික්ඛු, පෙච්ච දුක්ඛං නිගච්ඡති.

281. ගූථකූපො යථා අස්ස, සම්පුණ්ණො ගණවස්සිකො;

යො ච එවරූපො අස්ස, දුබ්බිසොධො හි සාඞ්ගණො.

282. යං එවරූපං ජානාථ, භික්ඛවො ගෙහනිස්සිතං;

පාපිච්ඡං පාපසඞ්කප්පං, පාපආචාරගොචරං.

283. සබ්බෙ සමග්ගා හුත්වාන, අභිනිබ්බජ්ජියාථ [අභිනිබ්බජ්ජයාථ (සී. පී. අ. නි. 8.10)] නං;