7. ආවට්ටහාරවිභඞ්ගො
29. තත්ථ කතමො ආවට්ටො හාරො? ‘‘එකම්හි පදට්ඨානෙ’’ති අයං.
‘‘ආරම්භථ [ආරබ්භථ (සී.) සං. නි. 1.185; ථෙරගා. 256 පස්සිතබ්බං] නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;
ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො’’ති.
‘‘ආරම්භථ නික්කමථා’’ති වීරියස්ස පදට්ඨානං. ‘‘යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ’’ති සමාධිස්ස පදට්ඨානං. ‘‘ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො’’ති පඤ්ඤාය පදට්ඨානං. ‘‘ආරම්භථ නික්කමථා’’ති වීරියින්ද්‍රියස්ස පදට්ඨානං. ‘‘යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ’’ති සමාධින්ද්‍රියස්ස පදට්ඨානං. ‘‘ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො’’ති පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස පදට්ඨානං. ඉමානි පදට්ඨානානි දෙසනා.
අයුඤ්ජන්තානං වා සත්තානං යොගෙ, යුඤ්ජන්තානං වා ආරම්භො.
තත්ථ යෙ න යුඤ්ජන්ති, තෙ පමාදමූලකා න යුඤ්ජන්ති. සො පමාදො දුවිධො තණ්හාමූලකො අවිජ්ජාමූලකො ච. තත්ථ අවිජ්ජාමූලකො යෙන අඤ්ඤාණෙන නිවුතො ඤෙය්‍යට්ඨානං නප්පජානාති පඤ්චක්ඛන්ධා උප්පාදවයධම්මාති, අයං අවිජ්ජාමූලකො. යො තණ්හාමූලකො, සො තිවිධො අනුප්පන්නානං භොගානං උප්පාදාය පරියෙසන්තො පමාදං ආපජ්ජති, උප්පන්නානං භොගානං ආරක්ඛනිමිත්තං පරිභොගනිමිත්තඤ්ච පමාදං ආපජ්ජති අයං ලොකෙ චතුබ්බිධො පමාදො එකවිධො අවිජ්ජාය තිවිධො තණ්හාය. තත්ථ අවිජ්ජාය නාමකායො පදට්ඨානං. තණ්හාය රූපකායො පදට්ඨානං. තං කිස්ස හෙතු, රූපීසු භවෙසු අජ්ඣොසානං, අරූපීසු සම්මොහො? තත්ථ රූපකායො රූපක්ඛන්ධො නාමකායො චත්තාරො අරූපිනො ඛන්ධා. ඉමෙ පඤ්චක්ඛන්ධා කතමෙන උපාදානෙන සඋපාදානා, තණ්හාය ච අවිජ්ජාය ච? තත්ථ තණ්හා ද්වෙ උපාදානානි කාමුපාදානඤ්ච සීලබ්බතුපාදානඤ්ච. අවිජ්ජා ද්වෙ උපාදානානි දිට්ඨුපාදානඤ්ච අත්තවාදුපාදානඤ්ච. ඉමෙහි චතූහි උපාදානෙහි යෙ සඋපාදානා ඛන්ධා, ඉදං දුක්ඛං. චත්තාරි උපාදානානි, අයං සමුදයො. පඤ්චක්ඛන්ධා දුක්ඛං. තෙසං භගවා පරිඤ්ඤාය පහානාය ච ධම්මං දෙසෙති දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාය සමුදයස්ස පහානාය.
30. තත්ථ යො තිවිධො තණ්හාමූලකො පමාදො අනුප්පන්නානං භොගානං උප්පාදාය පරියෙසති, උප්පන්නානං භොගානං ආරක්ඛණඤ්ච කරොති පරිභොගනිමිත්තඤ්ච, තස්ස සම්පටිවෙධෙන රක්ඛණා පටිසංහරණා, අයං සමථො.
සො කථං භවති? යදා ජානාති කාමානං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො ඔකාරඤ්ච සංකිලෙසඤ්ච වොදානඤ්ච නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං. තත්ථ යා වීමංසා උපපරික්ඛා අයං විපස්සනා. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති සමථො ච විපස්සනා ච. ඉමෙසු ද්වීසු ධම්මෙසු භාවියමානෙසු ද්වෙ ධම්මා පහීයන්ති තණ්හා ච අවිජ්ජා ච, ඉමෙසු ද්වීසු ධම්මෙසු පහීනෙසු චත්තාරි උපාදානානි නිරුජ්ඣන්ති. උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. ඉති පුරිමකානි ච ද්වෙ සච්චානි දුක්ඛං සමුදයො ච, සමථො ච විපස්සනා ච මග්ගො. භවනිරොධො නිබ්බානං ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ භගවා ‘‘ආරම්භථ නික්කමථා’’ති.
යථාපි මූලෙ අනුපද්දවෙ දළ්හෙ, ඡින්නොපි රුක්ඛො පුනරෙව [පුනදෙව (ක.) පස්ස ධ. ප. 338] රූහති;
එවම්පි තණ්හානුසයෙ අනූහතෙ, නිබ්බත්තතී දුක්ඛමිදං පුනප්පුනං.
අයං තණ්හානුසයො. කතමස්සා තණ්හාය? භවතණ්හාය. යො එතස්ස ධම්මස්ස පච්චයො අයං අවිජ්ජා. අවිජ්ජාපච්චයා හි භවතණ්හා. ඉමෙ ද්වෙ කිලෙසා තණ්හා ච අවිජ්ජා ච. තානි චත්තාරි උපාදානානි තෙහි චතූහි උපාදානෙහි යෙ සඋපාදානා ඛන්ධා, ඉදං දුක්ඛං. චත්තාරි උපාදානානි අයං සමුදයො. පඤ්චක්ඛන්ධා දුක්ඛං. තෙසං භගවා පරිඤ්ඤාය ච පහානාය ච ධම්මං දෙසෙති දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාය සමුදයස්ස පහානාය.
යෙන තණ්හානුසයං සමූහනති [සමූහන්ති (සී.)], අයං සමථො. යෙන තණ්හානුසයස්ස පච්චයං අවිජ්ජං වාරයති, අයං විපස්සනා. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති සමථො ච විපස්සනා ච. තත්ථ සමථස්ස ඵලං රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති, විපස්සනාය ඵලං අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති. ඉති පුරිමකානි ච ද්වෙ සච්චානි දුක්ඛං සමුදයො ච, සමථො විපස්සනා ච මග්ගො, ද්වෙ ච විමුත්තියො නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ භගවා ‘‘යථාපි මූලෙ’’ති.
‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා;
සචිත්තපරියොදාපනං [පරියොදපනං (සී.) ධ. ප. 183; දී. නි. 2.90 පස්සිතබ්බං], එතං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.
සබ්බපාපං නාම තීණි දුච්චරිතානි කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතං, තෙ දස අකුසලකම්මපථා පාණාතිපාතො අදින්නාදානං කාමෙසුමිච්ඡාචාරො මුසාවාදො පිසුණා වාචා ඵරුසා වාචා සම්ඵප්පලාපො අභිජ්ඣා බ්‍යාපාදො මිච්ඡාදිට්ඨි, තානි ද්වෙ කම්මානි චෙතනා චෙතසිකඤ්ච. තත්ථ යො ච පාණාතිපාතො යා ච පිසුණා වාචා යා ච ඵරුසා වාචා, ඉදං දොසසමුට්ඨානං. යඤ්ච අදින්නාදානං යො ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරො යො ච මුසාවාදො, ඉදං ලොභසමුට්ඨානං, යො සම්ඵප්පලාපො, ඉදං මොහසමුට්ඨානං. ඉමානි සත්ත කාරණානි චෙතනාකම්මං. යා අභිජ්ඣා, අයං ලොභො අකුසලමූලං. යො බ්‍යාපාදො, අයං දොසො අකුසලමූලං. යා මිච්ඡාදිට්ඨි, අයං මිච්ඡාමග්ගො. ඉමානි තීණි කාරණානි චෙතසිකකම්මං. තෙනාහ ‘‘චෙතනාකම්මං චෙතසිකකම්ම’’න්ති.
අකුසලමූලං පයොගං ගච්ඡන්තං චතුබ්බිධං අගතිං ගච්ඡති ඡන්දා දොසා භයා මොහා. තත්ථ යං ඡන්දා අගතිං ගච්ඡති, ඉදං ලොභසමුට්ඨානං. යං දොසා අගතිං ගච්ඡති, ඉදං දොසසමුට්ඨානං. යං භයා ච මොහා ච අගතිං ගච්ඡති, ඉදං මොහසමුට්ඨානං. තත්ථ ලොභො අසුභාය පහීයති. දොසො මෙත්තාය. මොහො පඤ්ඤාය. තථා ලොභො උපෙක්ඛාය පහීයති. දොසො මෙත්තාය ච කරුණාය ච. මොහො මුදිතාය පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡති. තෙනාහ භගවා ‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණ’’න්ති.
31. සබ්බපාපං නාම අට්ඨ මිච්ඡත්තානි මිච්ඡාදිට්ඨි මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවාචා මිච්ඡාකම්මන්තො මිච්ඡාආජීවො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසති මිච්ඡාසමාධි, ඉදං වුච්චති සබ්බපාපං. ඉමෙසං අට්ඨන්නං මිච්ඡත්තානං යා අකිරියා අකරණං අනජ්ඣාචාරො, ඉදං වුච්චති සබ්බපාපස්ස අකරණං.
අට්ඨසු මිච්ඡත්තෙසු පහීනෙසු අට්ඨ සම්මත්තානි සම්පජ්ජන්ති. අට්ඨන්නං සම්මත්තානං යා කිරියා කරණං සම්පාදනං, අයං වුච්චති කුසලස්ස උපසම්පදා. සචිත්තපරියොදාපනන්ති අතීතස්ස මග්ගස්ස භාවනාකිරියං දස්සයති, චිත්තෙ පරියොදාපිතෙ [පරියොදපිතෙ (සී. ක.)] පඤ්චක්ඛන්ධා පරියොදාපිතා භවන්ති, එවඤ්හි භගවා ආහ ‘‘චෙතොවිසුද්ධත්ථං, භික්ඛවෙ, තථාගතෙ බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති. දුවිධා හි පරියොදාපනා නීවරණප්පහානඤ්ච අනුසයසමුග්ඝාතො ච. ද්වෙ පරියොදාපනභූමියො දස්සනභූමි ච, භාවනාභූමි ච, තත්ථ යං පටිවෙධෙන පරියොදාපෙති, ඉදං දුක්ඛං. යතො පරියොදාපෙති, අයං සමුදයො. යෙන පරියොදාපෙති, අයං මග්ගො. යං පරියොදාපිතං, අයං නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ භගවා ‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණ’’න්ති.
‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරිං, ඡත්තං මහන්තං යථ වස්සකාලෙ;
එසානිසංසො ධම්මෙ සුචිණ්ණෙ, න දුග්ගතිං ගච්ඡති ධම්මචාරී’’ති.
ධම්මො නාම දුවිධො ඉන්ද්‍රියසංවරො මග්ගො ච. දුග්ගති නාම දුවිධා දෙවමනුස්සෙ වා උපනිධාය අපායා දුග්ගති, නිබ්බානං වා උපනිධාය සබ්බා උපපත්තියො දුග්ගති. තත්ථ යා සංවරසීලෙ අඛණ්ඩකාරිතා, අයං ධම්මො සුචිණ්ණො අපායෙහි රක්ඛති. එවං භගවා ආහ – ද්වෙමා, භික්ඛවෙ, සීලවතො ගතියො දෙවා ච මනුස්සා ච. එවඤ්ච නාළන්දායං නිගමෙ අසිබන්ධකපුත්තො ගාමණි භගවන්තං එතදවොච –
‘‘බ්‍රාහ්මණා, භන්තෙ, පච්ඡාභූමකා කාමණ්ඩලුකා සෙවාලමාලිකා උදකොරොහකා අග්ගිපරිචාරකා, තෙ මතං කාලඞ්කතං උය්‍යාපෙන්ති නාම, සඤ්ඤාපෙන්ති නාම, සග්ගං නාම ඔක්කාමෙන්ති [උග්ගමෙන්ති (සී.) පස්ස සං. නි. 4.358]. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො පහොති තථා කාතුං, යථා සබ්බො ලොකො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍යා’’ති.
‘‘තෙන හි, ගාමණි, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය, තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසීති.
‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගාමණි, ඉධස්ස පුරිසො පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී පිසුණවාචො ඵරුසවාචො සම්ඵප්පලාපී අභිජ්ඣාලු බ්‍යාපන්නචිත්තො මිච්ඡාදිට්ඨිකො, තමෙනං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘අයං පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජතූ’ති. තං කිං මඤ්ඤසි, ගාමණි, අපි නු සො පුරිසො මහතො ජනකායස්ස ආයාචනහෙතු වා ථොමනහෙතුවා පඤ්ජලිකං [පඤ්ජලිකා සං. නි. 4.358] අනුපරිසක්කනහෙතු වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍යා’’ති. ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.
‘‘සෙය්‍යථාපි, ගාමණි, පුරිසො මහතිං පුථුසිලං ගම්භීරෙ උදකරහදෙ [උදකදහෙ (ක.)] පක්ඛිපෙය්‍ය, තමෙනං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘උම්මුජ්ජ, භො, පුථුසිලෙ, උප්ලව භො පුථුසිලෙ, ථලමුප්ලව, භො පුථුසිලෙ’ති. තං කිං මඤ්ඤසි ගාමණි, අපි නු සා මහතී පුථුසිලා මහතො ජනකායස්ස ආයාචනහෙතු වා ථොමනහෙතු වා පඤ්ජලිකං අනුපරිසක්කනහෙතු වා උම්මුජ්ජෙය්‍ය වා උප්ලවෙය්‍ය වා ථලං වා උප්ලවෙය්‍යා’’ති. ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙව ඛො, ගාමණි, යො සො පුරිසො පාණාතිපාතී…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො, කිඤ්චාපි නං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘අයං පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජතූ’ති. අථ ඛො සො පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය.
‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගාමණි, ඉධස්ස පුරිසො පාණාතිපාතා පටිවිරතො අදින්නාදානා පටිවිරතො කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො මුසාවාදා පටිවිරතො පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො අනභිජ්ඣාලු අබ්‍යාපන්නචිත්තො සම්මාදිට්ඨිකො, තමෙනං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘අයං පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතූ’ති. තං කිං මඤ්ඤසි, ගාමණි, අපි නු සො පුරිසො මහතො ජනකායස්ස ආයාචනහෙතු වා ථොමනහෙතු වා පඤ්ජලිකං අනුපරිසක්කනහෙතු වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍යා’’ති. ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.
‘‘සෙය්‍යථාපි, ගාමණි, පුරිසො සප්පිකුම්භං වා තෙලකුම්භං වා ගම්භීරෙ [ගම්භීරං (සී. ක.) පස්ස සං. නි. 4.358] උදකරහදෙ ඔගාහෙත්වා භින්දෙය්‍ය. තත්‍ර යාස්ස සක්ඛරා වා කඨලා [කථලා (ක.)], සා අධොගාමී අස්ස. යඤ්ච ඛ්වස්ස තත්‍ර සප්පි වා තෙලං වා, තං උද්ධංගාමි අස්ස. තමෙනං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘ඔසීද, භො සප්පිතෙල, සංසීද, භො සප්පිතෙල, අධො ගච්ඡ [අවංගච්ඡ (සී. ක.)]‘භො සප්පිතෙලා’ති. තං කිං මඤ්ඤසි ගාමණි, අපි නු තං සප්පිතෙලං මහතො ජනකායස්ස ආයාචනහෙතු වා ථොමනහෙතු වා පඤ්ජලිකං අනුපරිසක්කනහෙතු වා ‘ඔසීදෙය්‍ය වා සංසීදෙය්‍ය වා අධො වා ගච්ඡෙය්‍යා’ති. ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.
‘‘එවමෙව ඛො, ගාමණි, යො සො පුරිසො පාණාතිපාතා පටිවිරතො…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො, කිඤ්චාපි නං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘අයං පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතූ’’’ති. අථ ඛො සො පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉති ධම්මො සුචිණ්ණො අපායෙහි රක්ඛති. තත්ථ යා මග්ගස්ස තික්ඛතා අධිමත්තතා, අයං ධම්මො සුචිණ්ණො සබ්බාහි උපපත්තීහි රක්ඛති. එවං භගවා ආහ –
‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස [පස්ස උදා. 32], සම්මාසඞ්කප්පගොචරො;
සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො, ඤත්වාන උදයබ්බයං;
ථිනමිද්ධාභිභූ භික්ඛු, සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති.
32. තත්ථ දුග්ගතීනං හෙතු තණ්හා ච අවිජ්ජා ච, තානි චත්තාරි උපාදානානි, තෙහි චතූහි උපාදානෙහි යෙ සඋපාදානා ඛන්ධා, ඉදං දුක්ඛං. චත්තාරි උපාදානානි, අයං සමුදයො. පඤ්චක්ඛන්ධා දුක්ඛං, තෙසං භගවා පරිඤ්ඤාය ච පහානාය ච ධම්මං දෙසෙති දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාය සමුදයස්ස පහානාය. තත්ථ තණ්හාය පඤ්චින්ද්‍රියානි රූපීනි පදට්ඨානං. අවිජ්ජාය මනින්ද්‍රියං පදට්ඨානං. පඤ්චින්ද්‍රියානි රූපීනි රක්ඛන්තො සමාධිං භාවයති, තණ්හඤ්ච නිග්ගණ්හාති. මනින්ද්‍රියං රක්ඛන්තො විපස්සනං භාවයති, අවිජ්ජඤ්ච නිග්ගණ්හාති. තණ්හානිග්ගහෙන ද්වෙ උපාදානානි පහීයන්ති කාමුපාදානඤ්ච සීලබ්බතුපාදානඤ්ච. අවිජ්ජානිග්ගහෙන ද්වෙ උපාදානානි පහීයන්ති දිට්ඨුපාදානඤ්ච අත්තවාදුපාදානඤ්ච. චතූසු උපාදානෙසු පහීනෙසු ද්වෙ ධම්මා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති සමථො ච විපස්සනා ච. ඉදං වුච්චති බ්‍රහ්මචරියන්ති.
තත්ථ බ්‍රහ්මචරියස්ස ඵලං චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි සොතාපත්තිඵලං සකදාගාමිඵලං අනාගාමිඵලං අරහත්තං [අරහත්තඵලං (ක.)] අග්ගඵලං. ඉමානි චත්තාරි බ්‍රහ්මචරියස්ස ඵලානි [බ්‍රහ්මචරියඵලානීති (සී.)]. ඉති පුරිමකානි ච ද්වෙ සච්චානි දුක්ඛං සමුදයො ච. සමථො ච විපස්සනා ච බ්‍රහ්මචරියඤ්ච මග්ගො, බ්‍රහ්මචරියස්ස ඵලානි ච තදාරම්මණා ච අසඞ්ඛතාධාතු නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ භගවා ‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛතී’’ති.
තත්ථ යං පටිවෙධෙන රක්ඛති, ඉදං දුක්ඛං. යතො රක්ඛති, අයං සමුදයො. යෙන රක්ඛති, අයං මග්ගො. යං රක්ඛති, අයං නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘එකම්හි පදට්ඨානෙ’’ති.
නියුත්තො ආවට්ටො හාරො.