8. විභත්තිහාරවිභඞ්ගො
33. තත්ථ කතමො විභත්තිහාරො? ‘‘ධම්මඤ්ච පදට්ඨානං භූමිඤ්චා’’ති.
ද්වෙ සුත්තානි වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච. ද්වෙ පටිපදා පුඤ්ඤභාගියා ච ඵලභාගියා ච. ද්වෙ සීලානි සංවරසීලඤ්ච පහානසීලඤ්ච, තත්ථ භගවා වාසනාභාගියං සුත්තං පුඤ්ඤභාගියාය පටිපදාය දෙසයති, සො සංවරසීලෙ ඨිතො තෙන බ්‍රහ්මචරියෙන බ්‍රහ්මචාරී භවති, තත්ථ භගවා නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං ඵලභාගියාය පටිපදාය දෙසයති, සො පහානසීලෙ ඨිතො තෙන බ්‍රහ්මචරියෙන බ්‍රහ්මචාරී භවති.
තත්ථ කතමං වාසනාභාගියං සුත්තං? වාසනාභාගියං නාම සුත්තං දානකථා සීලකථා සග්ගකථා කාමානං ආදීනවො නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසොති.
තත්ථ කතමං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං? නිබ්බෙධභාගියං නාම සුත්තං යා චතුසච්චප්පකාසනා, වාසනාභාගියෙ සුත්තෙ නත්ථි පජානනා, නත්ථි මග්ගො, නත්ථි ඵලං. නිබ්බෙධභාගියෙ සුත්තෙ අත්ථි පජානනා, අත්ථි මග්ගො, අත්ථි ඵලං. ඉමානි චත්තාරි සුත්තානි. ඉමෙසං චතුන්නං සුත්තානං දෙසනාය ඵලෙන සීලෙන බ්‍රහ්මචරියෙන සබ්බතො විචයෙන හාරෙන විචිනිත්වා යුත්තිහාරෙන යොජයිතබ්බා යාවතිකා ඤාණස්ස භූමි.
34. තත්ථ කතමෙ ධම්මා සාධාරණා? ද්වෙ ධම්මා සාධාරණා නාමසාධාරණා වත්ථුසාධාරණා ච. යං වා පන කිඤ්චි අඤ්ඤම්පි එවං ජාතියං, මිච්ඡත්තනියතානං සත්තානං අනියතානඤ්ච සත්තානං දස්සනප්පහාතබ්බා කිලෙසා සාධාරණා, පුථුජ්ජනස්ස සොතාපන්නස්ස ච කාමරාගබ්‍යාපාදා සාධාරණා, පුථුජ්ජනස්ස අනාගාමිස්ස ච උද්ධංභාගියා සංයොජනා සාධාරණා, යං කිඤ්චි අරියසාවකො ලොකියං සමාපත්තිං සමාපජ්ජති, සබ්බා සා අවීතරාගෙහි [අවිගතරාගෙහි (ක.)] සාධාරණා, සාධාරණා හි ධම්මා එවං අඤ්ඤමඤ්ඤං පරං පරං සකං සකං විසයං නාතිවත්තන්ති. යොපි ඉමෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො න සො තං ධම්මං උපාතිවත්තති. ඉමෙ ධම්මා සාධාරණා.
තත්ථ කතමෙ ධම්මා අසාධාරණා? යාව දෙසනං උපාදාය ගවෙසිතබ්බා සෙක්ඛාසෙක්ඛා භබ්බාභබ්බාති, අට්ඨමකස්ස සොතාපන්නස්ස ච කාමරාගබ්‍යාපාදා සාධාරණා ධම්මතා අසාධාරණා, අට්ඨමකස්ස අනාගාමිස්ස ච උද්ධම්භාගියා සංයොජනා සාධාරණා ධම්මතා අසාධාරණා. සබ්බෙසං සෙක්ඛානං නාමං සාධාරණං ධම්මතා අසාධාරණා. සබ්බෙසං පටිපන්නකානං නාමං සාධාරණං ධම්මතා අසාධාරණා. සබ්බෙසං සෙක්ඛානං සෙක්ඛසීලං සාධාරණං ධම්මතා අසාධාරණා. එවං විසෙසානුපස්සිනා හීනුක්කට්ඨමජ්ඣිමං උපාදාය ගවෙසිතබ්බං.
දස්සනභූමි නියාමාවක්කන්තියා පදට්ඨානං, භාවනාභූමි උත්තරිකානං ඵලානං පත්තියා පදට්ඨානං, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා සමථස්ස පදට්ඨානං, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා විපස්සනාය පදට්ඨානං, දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු පරතො ඝොසස්ස සාධාරණං පදට්ඨානං, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු චින්තාමයියා පඤ්ඤාය සාධාරණං පදට්ඨානං, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු භාවනාමයියා පඤ්ඤාය සාධාරණං පදට්ඨානං. දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු පරතො ච ඝොසස්ස සුතමයියා ච පඤ්ඤාය සාධාරණං පදට්ඨානං සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු චින්තාමයියා ච පඤ්ඤාය යොනිසො ච මනසිකාරස්ස සාධාරණං පදට්ඨානං, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු භාවනාමයියා ච පඤ්ඤාය සම්මාදිට්ඨියා ච සාධාරණං පදට්ඨානං. පතිරූපදෙසවාසො විවෙකස්ස ච සමාධිස්ස ච සාධාරණං පදට්ඨානං, සප්පුරිසූපනිස්සයො තිණ්ණඤ්ච අවෙච්චප්පසාදානං සමථස්ස ච සාධාරණං පදට්ඨානං, අත්තසම්මාපණිධානං හිරියා ච විපස්සනාය ච සාධාරණං පදට්ඨානං, අකුසලපරිච්චාගො කුසලවීමංසාය ච සමාධින්ද්‍රියස්ස ච සාධාරණං පදට්ඨානං, ධම්මස්වාක්ඛාතතා කුසලමූලරොපනාය ච ඵලසමාපත්තියා ච සාධාරණං පදට්ඨානං, සඞ්ඝසුප්පටිපන්නතා සඞ්ඝසුට්ඨුතාය සාධාරණං පදට්ඨානං, සත්ථුසම්පදා අප්පසන්නානඤ්ච පසාදාය පසන්නානඤ්ච භිය්‍යොභාවාය සාධාරණං පදට්ඨානං, අප්පටිහතපාතිමොක්ඛතා දුම්මඞ්කූනඤ්ච පුග්ගලානං නිග්ගහාය පෙසලානඤ්ච පුග්ගලානං ඵාසුවිහාරාය සාධාරණං පදට්ඨානං. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘ධම්මඤ්ච පදට්ඨාන’’න්ති.
නියුත්තො විභත්ති හාරො.