10. වෙවචනහාරවිභඞ්ගො

37. තත්ථ කතමො වෙවචනො හාරො? ‘‘වෙවචනානි බහූනී’’ති. යථා එකං භගවා ධම්මං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි වෙවචනෙහි නිද්දිසති. යථාහ භගවා –

‘‘ආසා ච පිහා අභිනන්දනා ච, අනෙකධාතූසු සරා පතිට්ඨිතා;

අඤ්ඤාණමූලප්පභවා පජප්පිතා, සබ්බා මයා බ්‍යන්තිකතා සමූලිකා’’ති.

ආසා නාම වුච්චති යා භවිස්සස්ස අත්ථස්ස ආසීසනා [ආසිංසනා (සී.)] අවස්සං ආගමිස්සතීති ආසාස්ස උප්පජ්ජති. පිහා නාම යා වත්තමානස්ස [වත්තමානකස්ස (සී.)] අත්ථස්ස පත්ථනා, සෙය්‍යතරං වා දිස්වා ‘‘එදිසො භවෙය්‍ය’’න්ති පිහාස්ස උප්පජ්ජති. අත්ථනිප්ඵත්තිපටිපාලනා අභිනන්දනා නාම, පියං වා ඤාතිං අභිනන්දති, පියං වා ධම්මං අභිනන්දති, අප්පටිකූලතො වා අභිනන්දති.

අනෙකධාතූති චක්ඛුධාතු රූපධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු සද්දධාතු සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු ගන්ධධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු රසධාතු ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු ධම්මධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු.

සරාති කෙචි රූපාධිමුත්තා කෙචි සද්දාධිමුත්තා කෙචි ගන්ධාධිමුත්තා කෙචි රසාධිමුත්තා කෙචි ඵොට්ඨබ්බාධිමුත්තා කෙචි ධම්මාධිමුත්තා. තත්ථ යානි ඡ ගෙහසිතානි දොමනස්සානි යානි ච ඡ ගෙහසිතානි සොමනස්සානි යානි ච ඡ නෙක්ඛම්මසිතානි දොමනස්සානි යානි ච ඡ නෙක්ඛම්මසිතානි සොමනස්සානි, ඉමානි චතුවීසපදානි තණ්හාපක්ඛො, තණ්හාය එතං වෙවචනං. යා ඡ උපෙක්ඛා ගෙහසිතා, අයං දිට්ඨිපක්ඛො.

38. සායෙව පත්ථනාකාරෙන ධම්මනන්දී ධම්මපෙමං ධම්මජ්ඣොසානන්ති තණ්හාය එතං වෙවචනං. චිත්තං මනො විඤ්ඤාණන්ති චිත්තස්ස එතං වෙවචනං. මනින්ද්‍රියං මනොධාතු මනායතනං විජානනාති මනස්සෙතං වෙවචනං. පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං අධිපඤ්ඤා සික්ඛා පඤ්ඤා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො ඤාණං සම්මාදිට්ඨි තීරණා විපස්සනා ධම්මෙ ඤාණං අත්ථෙ ඤාණං අන්වයෙ ඤාණං ඛයෙ ඤාණං අනුප්පාදෙ ඤාණං අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං අඤ්ඤින්ද්‍රියං අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං චක්ඛු විජ්ජා බුද්ධි භූරි මෙධා ආලොකො, යං වා පන යං කිඤ්චි අඤ්ඤංපි එවං ජාතියං, පඤ්ඤාය එතං වෙවචනං. පඤ්චින්ද්‍රියානි ලොකුත්තරානි, සබ්බා පඤ්ඤා. අපි ච ආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන සද්ධා, ආරම්භට්ඨෙන වීරියං, අපිලාපනට්ඨෙන සති, අවික්ඛෙපට්ඨෙන සමාධි, පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා.

යථා ච බුද්ධානුස්සතියං වුත්තං ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. බලනිප්ඵත්තිගතො වෙසාරජ්ජප්පත්තො අධිගතප්පටිසම්භිදො චතුයොගවිප්පහීනො අගතිගමනවීතිවත්තො උද්ධටසල්ලො නිරූළ්හවණො මද්දිතකණ්ඩකො නිබ්බාපිතපරියුට්ඨානො [නිබ්බාහිත … (ක.)] බන්ධනාතීතො ගන්ථවිනිවෙඨනො අජ්ඣාසයවීතිවත්තො භින්නන්ධකාරො චක්ඛුමා ලොකධම්මසමතික්කන්තො අනුරොධවිරොධවිප්පයුත්තො ඉට්ඨානිට්ඨෙසු ධම්මෙසු අසඞ්ඛෙපගතො බන්ධනාතිවත්තො ඨපිතසඞ්ගාමො අභික්කන්තතරො උක්කාධරො ආලොකකරො පජ්ජොතකරො තමොනුදො රණඤ්ජහො අපරිමාණවණ්ණො අප්පමෙය්‍යවණ්ණො අසඞ්ඛෙය්‍යවණ්ණො ආභංකරො පභංකරො ධම්මොභාසපජ්ජොතකරොති ච බුද්ධා භගවන්තොති ච බුද්ධානුස්සතියා එතං වෙවචනං.

යථා ච ධම්මානුස්සතියං වුත්තං ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො [ඔපනයිකො (සී.)] පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහි. යදිදං මදනිම්මදනො පිපාසවිනයො ආලයසමුග්ඝාටො වට්ටූපච්ඡෙදො සුඤ්ඤතො අතිදුල්ලභො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං.

‘‘අසඞ්ඛතං අනතං [අසඞ්ඛතං නන්ත … (සී.) පස්ස සං. නි. 4.409] අනාසවඤ්ච, සච්චඤ්ච පාරං නිපුණං සුදුද්දසං;

අජජ්ජරං ධුවං අපලොකිතං [අපලොකියං (සී. ක.)], අනිදස්සනං නිප්පපඤ්ච සන්තං.

‘‘අමතං පණීතඤ්ච සිවඤ්ච ඛෙමං, තණ්හාක්ඛයො අච්ඡරියඤ්ච අබ්භුතං;

අනීතිකං අනීතිකධම්මං [නීතිකධම්මමෙව වා (සී. ක.) පස්ස සං. නි. 4.409], නිබ්බානමෙතං සුගතෙන දෙසිතං.

‘‘අජාතං අභූතං අනුපද්දවඤ්ච, අකතං අසොකඤ්ච අථො විසොකං;

අනූපසග්ගංනුපසග්ගධම්මං, නිබ්බානමෙතං සුගතෙන දෙසිතං.

‘‘ගම්භීරඤ්චෙව දුප්පස්සං, උත්තරඤ්ච අනුත්තරං;

අසමං අප්පටිසමං, ජෙට්ඨං සෙට්ඨන්ති වුච්චති.

‘‘ලෙණඤ්ච තාණං අරණං අනඞ්ගණං, අකාච මෙතං විමලන්ති වුච්චති;

දීපො සුඛං අප්පමාණං පතිට්ඨා, අකිඤ්චනං අප්පපඤ්චන්ති වුත්ත’’න්ති.

ධම්මානුස්සතියා එතං වෙවචනං.

යථා ච සඞ්ඝානුස්සතියං වුත්තං සුප්පටිපන්නො උජුප්පටිපන්නො ඤායප්පටිපන්නො සාමීචිප්පටිපන්නො යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස, සීලසම්පන්නො සමාධිසම්පන්නො පඤ්ඤාසම්පන්නො විමුත්තිසම්පන්නො විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො සත්තානං සාරො සත්තානං මණ්ඩො සත්තානං උද්ධාරො සත්තානං එසිකා [එසිකො (ක.)] සත්තානං සුරභිපසූනං පුජ්ජො දෙවානඤ්ච මනුස්සානඤ්චාති සඞ්ඝානුස්සතියා එතං වෙවචනං.

යථා ච සීලානුස්සතියං වුත්තං යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි අරියානි අරියකන්තානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි, අලඞ්කාරො ච සීලං උත්තමඞ්ගොපසොභණතාය, නිධානඤ්ච සීලං සබ්බදොභග්ගසමතික්කමනට්ඨෙන, සිප්පඤ්ච සීලං අක්ඛණවෙධිතාය, වෙලා ච සීලං අනතික්කමනට්ඨෙන, ධඤ්ඤඤ්ච සීලං දලිද්දොපච්ඡෙදනට්ඨෙන [දළිද්දො… (සී.)], ආදාසො ච සීලං ධම්මවොලොකනතාය, පාසාදො ච සීලං වොලොකනට්ඨෙන, සබ්බභූමානුපරිවත්ති ච සීලං අමතපරියොසානන්ති සීලානුස්සතියා එතං වෙවචනං.

යථා ච චාගානුස්සතියං වුත්තං යස්මිං සමයෙ අරියසාවකො අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතොති චාගානුස්සතියා එතං වෙවචනං. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘වෙවචනානි බහූනී’’ති.

නියුත්තො වෙවචනො හාරො.