8. හෙමකමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො

53. යෙ මෙ පුබ්බෙ වියාකංසු, [ඉච්චායස්මා හෙමකො]

හුරං ගොතමසාසනා;

ඉච්චාසි ඉති භවිස්සති, සබ්බං තං ඉතිහීතිහං;

සබ්බං තං තක්කවඩ්ඪනං, නාහං තත්ථ අභිරමිං.

යෙ මෙ පුබ්බෙ වියාකංසූති යො ච බාවරී බ්‍රාහ්මණො යෙ චඤ්ඤෙ තස්ස ආචරියා, තෙ සකං දිට්ඨිං සකං ඛන්තිං සකං රුචිං සකං ලද්ධිං සකං අජ්ඣාසයං සකං අධිප්පායං බ්‍යාකංසු ආචික්ඛිංසු දෙසයිංසු පඤ්ඤපිංසු පට්ඨපිංසු විවරිංසු විභජිංසු උත්තානීඅකංසු පකාසෙසුන්ති – යෙ මෙ පුබ්බෙ වියාකංසු. ඉච්චායස්මා හෙමකොති. ඉච්චාති පදසන්ධි…පෙ… පදානුපුබ්බතාපෙතං – ඉච්චාති. ආයස්මාති පියවචනං…පෙ…. හෙමකොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නාමං…පෙ… අභිලාපොති – ඉච්චායස්මා හෙමකො.

හුරං ගොතමසාසනාති හුරං ගොතමසාසනා පරං ගොතමසාසනා පුරෙ ගොතමසාසනා පඨමතරං ගොතමසාසනා බුද්ධසාසනා ජිනසාසනා තථාගතසාසනා [තථාගතසාසනා දෙවසාසනා (ක.)] අරහන්තසාසනාති – හුරං ගොතමසාසනා.

ඉච්චාසි ඉති භවිස්සතීති එවං කිර ආසි, එවං කිර භවිස්සතීති – ඉච්චාසි ඉති භවිස්සති.

සබ්බං තං ඉතිහීතිහන්ති සබ්බං තං ඉතිහීතිහං ඉතිකිරාය පරංපරාය පිටකසම්පදාය තක්කහෙතු නයහෙතු ආකාරපරිවිතක්කෙන දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා න සාමං සයමභිඤ්ඤාතං න අත්තපච්චක්ඛධම්මං කථයිංසූති – සබ්බං තං ඉතිහීතිහං.

සබ්බං තං තක්කවඩ්ඪනන්ති සබ්බං තං තක්කවඩ්ඪනං විතක්කවඩ්ඪනං සඞ්කප්පවඩ්ඪනං කාමවිතක්කවඩ්ඪනං බ්‍යාපාදවිතක්කවඩ්ඪනං විහිංසාවිතක්කවඩ්ඪනං ඤාතිවිතක්කවඩ්ඪනං ජනපදවිතක්කවඩ්ඪනං අමරාවිතක්කවඩ්ඪනං පරානුදයතාපටිසංයුත්තවිතක්කවඩ්ඪනං ලාභසක්කාරසිලොකපටිසංයුත්තවිතක්කවඩ්ඪනං අනවඤ්ඤත්තිපටිසංයුත්තවිතක්කවඩ්ඪනන්ති – සබ්බං තං තක්කවඩ්ඪනං.

නාහං තත්ථ අභිරමින්ති නාහං තත්ථ අභිරමිං න වින්දිං නාධිගච්ඡිං න පටිලභින්ති – නාහං තත්ථ අභිරමිං. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –

‘‘යෙ මෙ පුබ්බෙ වියාකංසු, [ඉච්චායස්මා හෙමකො]

හුරං ගොතමසාසනා;

ඉච්චාසි ඉති භවිස්සති, සබ්බං තං ඉතිහීතිහං;

සබ්බං තං තක්කවඩ්ඪනං, නාහං තත්ථ අභිරමි’’න්ති.

54. ත්වඤ්ච මෙ ධම්මමක්ඛාහි, තණ්හානිග්ඝාතනං මුනි;

යං විදිත්වා සතො චරං, තරෙ ලොකෙ විසත්තිකං.

ත්වඤ්ච මෙ ධම්මමක්ඛාහීති. ත්වන්ති භගවන්තං භණති. ධම්මමක්ඛාහීති. ධම්මන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං, චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ චත්තාරො සම්මප්පධානෙ චත්තාරො ඉද්ධිපාදෙ පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං නිබ්බානඤ්ච නිබ්බානගාමිනිඤ්ච පටිපදං අක්ඛාහි ආචික්ඛාහි දෙසෙහි පඤ්ඤපෙහි පට්ඨපෙහි විවරාහි විභජාහි උත්තානීකරොහි පකාසෙහීති – ත්වඤ්ච මෙ ධම්මමක්ඛාහි.

තණ්හානිග්ඝාතනං මුනීති. තණ්හාති – රූපතණ්හා…පෙ… ධම්මතණ්හා. තණ්හානිග්ඝාතනං තණ්හාපහානං තණ්හාවූපසමං තණ්හාපටිනිස්සග්ගං තණ්හාපටිප්පස්සද්ධිං අමතං නිබ්බානං. මුනීති මොනං වුච්චති ඤාණං…පෙ… සඞ්ගජාලමතිච්ච සො මුනීති – තණ්හානිග්ඝාතනං මුනි.

යං විදිත්වා සතො චරන්ති යං විදිතං කත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා. ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති විදිතං කත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා, ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’’ති…පෙ… ‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති…පෙ… ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති විදිතං කත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා. සතොති චතූහි කාරණෙහි සතො – කායෙ කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානං භාවෙන්තො සතො…පෙ… සො වුච්චති සතො. චරන්ති චරන්තො විහරන්තො ඉරියන්තො වත්තෙන්තො පාලෙන්තො යපෙන්තො යාපෙන්තොති – යං විදිත්වා සතො චරං.

තරෙ ලොකෙ විසත්තිකන්ති විසත්තිකා වුච්චති තණ්හා. යො රාගො සාරාගො…පෙ… අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. විසත්තිකාති කෙනට්ඨෙන විසත්තිකා…පෙ… විසටා විත්ථතාති විසත්තිකා. ලොකෙති අපායලොකෙ මනුස්සලොකෙ දෙවලොකෙ ඛන්ධලොකෙ ධාතුලොකෙ ආයතනලොකෙ. තරෙ ලොකෙ විසත්තිකන්ති ලොකෙ වෙසා විසත්තිකා ලොකෙ වෙතං විසත්තිකං සතො තරෙය්‍යං උත්තරෙය්‍යං පතරෙය්‍යං සමතික්කමෙය්‍යං වීතිවත්තෙය්‍යන්ති – තරෙ ලොකෙ විසත්තිකං. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –

‘‘ත්වඤ්ච මෙ ධම්මමක්ඛාහි, තණ්හානිග්ඝාතනං මුනි;

යං විදිත්වා සතො චරං, තරෙ ලොකෙ විසත්තික’’න්ති.

55. ඉධ දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතෙසු, පියරූපෙසු හෙමක;

ඡන්දරාගවිනොදනං, නිබ්බානපදමච්චුතං.

ඉධ දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතෙසූති. දිට්ඨන්ති චක්ඛුනා දිට්ඨං; සුතන්ති සොතෙන සුතං; මුතන්ති ඝානෙන ඝායිතං ජිව්හාය සායිතං කායෙන ඵුට්ඨං; විඤ්ඤාතන්ති මනසා විඤ්ඤාතන්ති – ඉධ දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතෙසු.

පියරූපෙසු හෙමකාති කිඤ්ච ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං? චක්ඛු [චක්ඛුං (ස්‍යා. ක.)] ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, සොතං ලොකෙ…පෙ… ඝානං ලොකෙ… ජිව්හා ලොකෙ… කායො ලොකෙ… මනො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං; රූපා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, සද්දා ලොකෙ… ගන්ධා ලොකෙ… රසා ලොකෙ… ඵොට්ඨබ්බා ලොකෙ… ධම්මා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං; චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, සොතවිඤ්ඤාණං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, ඝානවිඤ්ඤාණං ලොකෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං ලොකෙ… කායවිඤ්ඤාණං ලොකෙ… මනොවිඤ්ඤාණං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, චක්ඛුසම්ඵස්සො ලොකෙ… සොතසම්ඵස්සො ලොකෙ… ඝානසම්ඵස්සො ලොකෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සො ලොකෙ… කායසම්ඵස්සො ලොකෙ… මනොසම්ඵස්සො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං; චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං… සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා… ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා… ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා… කායසම්ඵස්සජා වෙදනා… මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං; රූපසඤ්ඤා ලොකෙ… සද්දසඤ්ඤා ලොකෙ… ගන්ධසඤ්ඤා ලොකෙ… රසසඤ්ඤා ලොකෙ… ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා ලොකෙ… ධම්මසඤ්ඤා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, රූපසඤ්චෙතනා ලොකෙ… සද්දසඤ්චෙතනා ලොකෙ… ගන්ධසඤ්චෙතනා ලොකෙ… රසසඤ්චෙතනා ලොකෙ… ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනා ලොකෙ… ධම්මසඤ්චෙතනා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං; රූපතණ්හා ලොකෙ… සද්දතණ්හා ලොකෙ… ගන්ධතණ්හා ලොකෙ… රසතණ්හා ලොකෙ … ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ලොකෙ… ධම්මතණ්හා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං; රූපවිතක්කො ලොකෙ… සද්දවිතක්කො ලොකෙ… ගන්ධවිතක්කො ලොකෙ… රසවිතක්කො ලොකෙ… ඵොට්ඨබ්බවිතක්කො ලොකෙ… ධම්මවිතක්කො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං; රූපවිචාරො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං, සද්දවිචාරො ලොකෙ… ගන්ධවිචාරො ලොකෙ… රසවිචාරො ලොකෙ… ඵොට්ඨබ්බවිචාරො ලොකෙ… ධම්මවිචාරො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපන්ති – පියරූපෙසු හෙමක.

ඡන්දරාගවිනොදනන්ති. ඡන්දරාගොති යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමරාගො කාමනන්දී කාමතණ්හා කාමසිනෙහො කාමපරිළාහො කාමමුච්ඡා කාමජ්ඣොසානං කාමොඝො කාමයොගො කාමුපාදානං කාමච්ඡන්දනීවරණං. ඡන්දරාගවිනොදනන්ති ඡන්දරාගප්පහානං ඡන්දරාගවූපසමං ඡන්දරාගපටිනිස්සග්ගං ඡන්දරාගපටිප්පස්සද්ධං අමතං නිබ්බානන්ති – ඡන්දරාගවිනොදනං.

නිබ්බානපදමච්චුතන්ති නිබ්බානපදං තාණපදං ලෙණපදං සරණපදං අභයපදං. අච්චුතන්ති නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මන්ති – නිබ්බානපදමච්චුතං. තෙනාහ භගවා –

‘‘ඉධ දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතෙසු, පියරූපෙසු හෙමක;

ඡන්දරාගවිනොදනං, නිබ්බානපදමච්චුත’’න්ති.

56. එතදඤ්ඤාය යෙ සතා, දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා;

උපසන්තා ච තෙ සදා, තිණ්ණා ලොකෙ විසත්තිකං.

එතදඤ්ඤාය යෙ සතාති. එතන්ති අමතං නිබ්බානං. යො සො සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං. අඤ්ඤායාති අඤ්ඤාය ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා. ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති අඤ්ඤාය ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා. ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’’ති… ‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති…පෙ… ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති අඤ්ඤාය ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා. යෙති අරහන්තො ඛීණාසවා. සතාති චතූහි කාරණෙහි සතා – කායෙ කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානං භාවිතත්තා සතා…පෙ… තෙ වුච්චන්ති සතාති – එතදඤ්ඤාය යෙ සතා.

දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතාති. දිට්ඨධම්මාති දිට්ඨධම්මා ඤාතධම්මා තුලිතධම්මා තීරිතධම්මා විභූතධම්මා විභාවිතධම්මා. ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති දිට්ඨධම්මා…පෙ… ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති දිට්ඨධම්මා ඤාතධම්මා තුලිතධම්මා තීරිතධම්මා විභූතධම්මා විභාවිතධම්මා. අභිනිබ්බුතාති රාගස්ස නිබ්බාපිතත්තා නිබ්බුතා, දොසස්ස නිබ්බාපිතත්තා නිබ්බුතා, මොහස්ස නිබ්බාපිතත්තා නිබ්බුතා, කොධස්ස…පෙ… උපනාහස්ස… සබ්බාකුසලාභිසඞ්ඛාරානං සන්තත්තා සමිතත්තා වූපසමිතත්තා නිජ්ඣාතත්තා නිබ්බුතත්තා විගතත්තා පටිප්පසද්ධත්තා සන්තා උපසන්තා වූපසන්තා නිබ්බුතා පටිප්පස්සද්ධාති – දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා.

උපසන්තා ච තෙ සදාති. උපසන්තාති රාගස්ස උපසමිතත්තා නිබ්බාපිතත්තා උපසන්තා…පෙ… දොසස්ස… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස…පෙ… සබ්බාකුසලාභිසඞ්ඛාරානං සන්තත්තා සමිතත්තා වූපසමිතත්තා නිජ්ඣාතත්තා නිබ්බුතත්තා විගතත්තා පටිප්පසද්ධත්තා සන්තා උපසන්තා වූපසන්තා නිබ්බුතා පටිප්පස්සද්ධාති උපසන්තා. තෙති අරහන්තො ඛීණාසවා. සදාති සදා සබ්බකාලං නිච්චකාලං ධුවකාලං සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං පොඞ්ඛානුපොඞ්ඛං උදකූමිකජාතං අවීචිසන්තතිසහිතං ඵස්සිතං පුරෙභත්තං පච්ඡාභත්තං පුරිමයාමං මජ්ඣිමයාමං පච්ඡිමයාමං කාළෙ ජුණ්හෙ වස්සෙ හෙමන්තෙ ගිම්හෙ පුරිමෙ වයොඛන්ධෙ මජ්ඣිමෙ වයොඛන්ධෙ පච්ඡිමෙ වයොඛන්ධෙති – උපසන්තා ච තෙ සදා.

තිණ්ණා ලොකෙ විසත්තිකන්ති විසත්තිකා වුච්චති තණ්හා. යො රාගො සාරාගො…පෙ… අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. විසත්තිකාති කෙනට්ඨෙන විසත්තිකා…පෙ… විසටා විත්ථතාති විසත්තිකා. ලොකෙති අපායලොකෙ…පෙ… ආයතනලොකෙ. තිණ්ණා ලොකෙ විසත්තිකන්ති ලොකෙ වෙසා විසත්තිකා ලොකෙ වෙතං විසත්තිකං තිණ්ණා උත්තිණ්ණා නිත්ථිණ්ණා අතික්කන්තා සමතික්කන්තා වීතිවත්තාති – තිණ්ණා ලොකෙ විසත්තිකං. තෙනාහ භගවා –

‘‘එතදඤ්ඤාය යෙ සතා, දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා;

උපසන්තා ච තෙ සදා, තිණ්ණා ලොකෙ විසත්තික’’න්ති.

සහ ගාථාපරියොසානා…පෙ… සත්ථා මෙ භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මීති.

හෙමකමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො අට්ඨමො.