නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ඛුද්දකනිකායෙ

චූළනිද්දෙසපාළි

පාරායනවග්ගො

වත්ථුගාථා

1. කොසලානං පුරා රම්මා, අගමා දක්ඛිණාපථං;

ආකිඤ්චඤ්ඤං පත්ථයානො, බ්‍රාහ්මණො මන්තපාරගූ.

2. සො අස්සකස්ස විසයෙ, මළකස්ස [අළකස්ස (සු. නි. 983) මුළකස්ස (ස්‍යා.), මූළ්හකස්ස (ක.)] සමාසනෙ [සමාසන්නෙ (ක.)];

වසි ගොධාවරීකූලෙ, උඤ්ඡෙන ච ඵලෙන ච.

3. තස්සෙව [තංයෙව (ක.) අට්ඨකථා ඔලොකෙතබ්බා] උපනිස්සාය, ගාමො ච විපුලො අහු;

තතො ජාතෙන ආයෙන, මහායඤ්ඤමකප්පයි.

4. මහායඤ්ඤං යජිත්වාන, පුන පාවිසි අස්සමං;

තස්මිං පටිපවිට්ඨම්හි, අඤ්ඤො ආගඤ්ඡි බ්‍රාහ්මණො.

5. උග්ඝට්ටපාදො තසිතො [තස්සිතො (ක.)], පඞ්කදන්තො රජස්සිරො;

සො ච නං උපසඞ්කම්ම, සතානි පඤ්ච යාචති.

6. තමෙනං බාවරී දිස්වා, ආසනෙන නිමන්තයි;

සුඛඤ්ච කුසලං පුච්ඡි, ඉදං වචනමබ්‍රවි [වචනමබ්‍රුවි (සී.)].

7. ‘‘යං ඛො මම දෙය්‍යධම්මං, සබ්බං විසජ්ජිතං මයා;

අනුජානාහි මෙ බ්‍රහ්මෙ, නත්ථි පඤ්චසතානි මෙ’’.

8. ‘‘සචෙ මෙ යාචමානස්ස, භවං නානුපදස්සති [පදෙස්සති (ක.)];

සත්තමෙ දිවසෙ තුය්හං, මුද්ධා ඵලතු සත්තධා’’.

9. අභිසඞ්ඛරිත්වා කුහකො, භෙරවං සො අකිත්තයි;

තස්ස තං වචනං සුත්වා, බාවරී දුක්ඛිතො අහු.

10. උස්සුස්සති අනාහාරො, සොකසල්ලසමප්පිතො;

අථොපි එවං චිත්තස්ස, ඣානෙ න රමතී මනො.

11. උත්‍රස්තං දුක්ඛිතං දිස්වා, දෙවතා අත්ථකාමිනී;

බාවරිං උපසඞ්කම්ම, ඉදං වචනමබ්‍රවි.

12. ‘‘න සො මුද්ධං පජානාති, කුහකො සො ධනත්ථිකො;

මුද්ධනි මුද්ධපාතෙ [මුද්ධනිම්මුද්ධපාතෙ (ක.)] වා, ඤාණං තස්ස න විජ්ජති’’.

13. ‘‘භොතී [භොති (ක.)] චරහි ජානාති, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතා;

මුද්ධං මුද්ධාධිපාතඤ්ච [මුද්ධාතිපාතඤ්ච (ක.)], තං සුණොම වචො තව’’.

14. ‘‘අහම්පෙතං න ජානාමි, ඤාණං මෙත්ථ න විජ්ජති;

මුද්ධනි මුද්ධාධිපාතෙ ච, ජිනානඤ්හෙත්ථ [ජනානඤ්හෙත්ථ (ක.)] දස්සනං’’.

15. ‘‘අථ කො චරහි [යො චරති (ක.)] ජානාති, අස්මිං පථවිමණ්ඩලෙ [පුථවිමණ්ඩලෙ (සී.)];

මුද්ධං මුද්ධාධිපාතඤ්ච, තං මෙ අක්ඛාහි දෙවතෙ’’.

16. ‘‘පුරා කපිලවත්ථුම්හා, නික්ඛන්තො ලොකනායකො;

අපච්චො ඔක්කාකරාජස්ස, සක්‍යපුත්තො පභඞ්කරො.

17. ‘‘සො හි බ්‍රාහ්මණ සම්බුද්ධො, සබ්බධම්මාන පාරගූ;

සබ්බාභිඤ්ඤාබලප්පත්තො [ඵලප්පත්තො (ක.)], සබ්බධම්මෙසු චක්ඛුමා;

සබ්බකම්මක්ඛයං පත්තො, විමුත්තො උපධික්ඛයෙ.

18. ‘‘බුද්ධො සො භගවා ලොකෙ, ධම්මං දෙසෙති චක්ඛුමා;

තං ත්වං ගන්ත්වාන පුච්ඡස්සු, සො තෙ තං බ්‍යාකරිස්සති’’.

19. සම්බුද්ධොති වචො සුත්වා, උදග්ගො බාවරී අහු;

සොකස්ස තනුකො ආසි, පීතිඤ්ච විපුලං ලභි.

20. සො බාවරී අත්තමනො උදග්ගො, තං දෙවතං පුච්ඡති වෙදජාතො;

‘‘කතමම්හි ගාමෙ නිගමම්හි වා පන, කතමම්හි වා ජනපදෙ ලොකනාථො;

යත්ථ ගන්ත්වාන පස්සෙමු, සම්බුද්ධං ද්විපදුත්තමං’’.

21. ‘‘සාවත්ථියං කොසලමන්දිරෙ ජිනො, පහූතපඤ්ඤො වරභූරිමෙධසො;

සො සක්‍යපුත්තො විධුරො අනාසවො, මුද්ධාධිපාතස්ස විදූ නරාසභො’’.

22. තතො ආමන්තයී සිස්සෙ, බ්‍රාහ්මණෙ මන්තපාරගූ [පාරගෙ (ස්‍යා.)];

‘‘එථ මාණවා අක්ඛිස්සං, සුණාථ වචනං මම.

23. ‘‘යස්සෙසො දුල්ලභො ලොකෙ, පාතුභාවො අභිණ්හසො;

ස්වාජ්ජ ලොකම්හි උප්පන්නො, සම්බුද්ධො ඉති විස්සුතො;

ඛිප්පං ගන්ත්වාන සාවත්ථිං, පස්සව්හො ද්විපදුත්තමං’’.

24. ‘‘කථං චරහි ජානෙමු, දිස්වා බුද්ධොති බ්‍රාහ්මණ;

අජානතං නො පබ්‍රූහි, යථා ජානෙමු තං මයං’’.

25. ‘‘ආගතානි හි මන්තෙසු, මහාපුරිසලක්ඛණා;

ද්වත්තිංසානි ච බ්‍යාක්ඛාතා, සමත්තා අනුපුබ්බසො.

26. ‘‘යස්සෙතෙ හොන්ති ගත්තෙසු, මහාපුරිසලක්ඛණා;

ද්වෙයෙව තස්ස ගතියො, තතියා හි න විජ්ජති.

27. ‘‘සචෙ අගාරං ආවසති, විජෙය්‍ය පථවිං ඉමං;

අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන, ධම්මෙන අනුසාසති.

28. ‘‘සචෙ ච සො පබ්බජති, අගාරා අනගාරියං;

විවට්ටච්ඡදො [විවත්තච්ඡද්දො (සී.)] සම්බුද්ධො, අරහා භවති අනුත්තරො.

29. ‘‘ජාතිං ගොත්තඤ්ච ලක්ඛණං, මන්තෙ සිස්සෙ පුනාපරෙ;

මුද්ධං මුද්ධාධිපාතඤ්ච, මනසායෙව පුච්ඡථ.

30. ‘‘අනාවරණදස්සාවී, යදි බුද්ධො භවිස්සති;

මනසා පුච්ඡිතෙ පඤ්හෙ, වාචාය විසජ්ජිස්සති’’ [විස්සජිස්සති (ක.)].

31. බාවරිස්ස වචො සුත්වා, සිස්සා සොළස බ්‍රාහ්මණා;

අජිතො තිස්සමෙත්තෙය්‍යො, පුණ්ණකො අථ මෙත්තගූ.

32. ධොතකො උපසීවො ච, නන්දො ච අථ හෙමකො;

තොදෙය්‍ය-කප්පා දුභයො, ජතුකණ්ණී ච පණ්ඩිතො.

33. භද්‍රාවුධො උදයො ච, පොසාලො චාපි බ්‍රාහ්මණො;

මොඝරාජා ච මෙධාවී, පිඞ්ගියො ච මහාඉසි.

34. පච්චෙකගණිනො සබ්බෙ, සබ්බලොකස්ස විස්සුතා;

ඣායී ඣානරතා ධීරා, පුබ්බවාසනවාසිතා.

35. බාවරිං අභිවාදෙත්වා, කත්වා ච නං පදක්ඛිණං;

ජටාජිනධරා සබ්බෙ, පක්කාමුං උත්තරාමුඛා.

36. මළකස්ස පතිට්ඨානං, පුරමාහිස්සතිං [පුරමාහියති (ක.)] තදා [සදා (ක.)];

උජ්ජෙනිඤ්චාපි ගොනද්ධං, වෙදිසං වනසව්හයං.

37. කොසම්බිඤ්චාපි සාකෙතං, සාවත්ථිඤ්ච පුරුත්තමං;

සෙතබ්‍යං කපිලවත්ථුං, කුසිනාරඤ්ච මන්දිරං.

38. පාවඤ්ච භොගනගරං, වෙසාලිං මාගධං පුරං;

පාසාණකං චෙතියඤ්ච, රමණීයං මනොරමං.

39. තසිතොවුදකං සීතං, මහාලාභංව වාණිජො;

ඡායං ඝම්මාභිතත්තොව තුරිතා පබ්බතමාරුහුං.

40. භගවා තම්හි සමයෙ, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතො;

භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති, සීහොව නදතී වනෙ.

41. අජිතො අද්දස බුද්ධං, පීතරංසිංව [ජිතරංසිං සීතරංසිං (ක.), වීතරංසිං (සී. ස්‍යා.)] භාණුමං;

චන්දං යථා පන්නරසෙ, පරිපූරං [පාරිපූරිං (සී. ස්‍යා.)] උපාගතං.

42. අථස්ස ගත්තෙ දිස්වාන, පරිපූරඤ්ච බ්‍යඤ්ජනං;

එකමන්තං ඨිතො හට්ඨො, මනොපඤ්හෙ අපුච්ඡථ.

43. ‘‘ආදිස්ස ජම්මනං බ්‍රූහි, ගොත්තං බ්‍රූහි සලක්ඛණං;

මන්තෙසු පාරමිං බ්‍රූහි, කති වාචෙති බ්‍රාහ්මණො’’.

44. ‘‘වීසං වස්සසතං ආයු, සො ච ගොත්තෙන බාවරී;

තීණිස්ස ලක්ඛණා ගත්තෙ, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ.

45. ‘‘ලක්ඛණෙ ඉතිහාසෙ ච, සනිඝණ්ඩුසකෙටුභෙ;

පඤ්චසතානි වාචෙති, සධම්මෙ පාරමිං ගතො’’.

46. ‘‘ලක්ඛණානං පවිචයං, බාවරිස්ස නරුත්තම;

තණ්හච්ඡිද [කඞ්ඛච්ඡිද (ක.)] පකාසෙහි, මා නො කඞ්ඛායිතං අහු’’.

47. ‘‘මුඛං ජිව්හාය ඡාදෙති, උණ්ණස්ස භමුකන්තරෙ;

කොසොහිතං වත්ථගුය්හං, එවං ජානාහි මාණව’’.

48. පුච්ඡඤ්හි කිඤ්චි අසුණන්තො, සුත්වා පඤ්හෙ වියාකතෙ;

විචින්තෙති ජනො සබ්බො, වෙදජාතො කතඤ්ජලී.

49. ‘‘කො නු දෙවො වා බ්‍රහ්මා වා, ඉන්දො වාපි සුජම්පති;

මනසා පුච්ඡිතෙ පඤ්හෙ, කමෙතං පටිභාසති.

50. ‘‘මුද්ධං මුද්ධාධිපාතඤ්ච, බාවරී පරිපුච්ඡති;

තං බ්‍යාකරොහි භගවා, කඞ්ඛං විනය නො ඉසෙ’’.

51. ‘‘අවිජ්ජා මුද්ධාති ජානාහි, විජ්ජා මුද්ධාධිපාතිනී;

සද්ධාසතිසමාධීහි, ඡන්දවීරියෙන සංයුතා’’.

52. තතො වෙදෙන මහතා, සන්ථම්භෙත්වාන මාණවො;

එකංසං අජිනං කත්වා, පාදෙසු සිරසා පති.

53. ‘‘බාවරී බ්‍රාහ්මණො භොතො, සහ සිස්සෙහි මාරිස;

උදග්ගචිත්තො සුමනො, පාදෙ වන්දති චක්ඛුම’’.

54. ‘‘සුඛිතො බාවරී හොතු, සහ සිස්සෙහි බ්‍රාහ්මණො;

ත්වඤ්චාපි සුඛිතො හොහි, චිරං ජීවාහි මාණව.

55. ‘‘බාවරිස්ස ච තුය්හං වා, සබ්බෙසං සබ්බසංසයං;

කතාවකාසා පුච්ඡව්හො, යං කිඤ්චි මනසිච්ඡථ’’.

56. සම්බුද්ධෙන කතොකාසො, නිසීදිත්වාන පඤ්ජලී;

අජිතො පඨමං පඤ්හං, තත්ථ පුච්ඡි තථාගතං.

වත්ථුගාථා නිට්ඨිතා.

1. අජිතමාණවපුච්ඡා

57. ‘‘කෙනස්සු නිවුතො ලොකො, [ඉච්චායස්මා අජිතො]

කෙනස්සු නප්පකාසති;

කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසි, කිංසු තස්ස මහබ්භයං’’.

58. ‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො, [අජිතාති භගවා]

වෙවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසති;

ජප්පාභිලෙපනං බ්‍රූමි, දුක්ඛමස්ස මහබ්භයං’’.

59. ‘‘සවන්ති සබ්බධි සොතා, [ඉච්චායස්මා අජිතො]

සොතානං කිං නිවාරණං;

සොතානං සංවරං බ්‍රූහි, කෙන සොතා පිධිය්‍යරෙ’’.

60. ‘‘යානි සොතානි ලොකස්මිං, [අජිතාති භගවා]

සති තෙසං නිවාරණං;

සොතානං සංවරං බ්‍රූමි, පඤ්ඤායෙතෙ පිධිය්‍යරෙ’’.

61. ‘‘පඤ්ඤා චෙව සති චාපි [සතී චෙව (සී.)], [ඉච්චායස්මා අජිතො]

නාමරූපඤ්ච මාරිස;

එතං මෙ පුට්ඨො පබ්‍රූහි, කත්ථෙතං උපරුජ්ඣති’’.

62. ‘‘යමෙතං පඤ්හං අපුච්ඡි, අජිත තං වදාමි තෙ;

යත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣති;

විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන, එත්ථෙතං උපරුජ්ඣති’’.

63. ‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ, යෙ ච සෙඛා [සෙක්ඛා (ක.)] පුථූ ඉධ;

තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං, පුට්ඨො පබ්‍රූහි මාරිස’’.

64. ‘‘කාමෙසු නාභිගිජ්ඣෙය්‍ය, මනසානාවිලො සියා;

කුසලො සබ්බධම්මානං, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

අජිතමාණවපුච්ඡා පඨමා.

2. තිස්සමෙත්තෙය්‍යමාණවපුච්ඡා

65. ‘‘කොධ සන්තුසිතො ලොකෙ, [ඉච්චායස්මා තිස්සමෙත්තෙය්‍යො]

කස්ස නො සන්ති ඉඤ්ජිතා;

කො උභන්තමභිඤ්ඤාය, මජ්ඣෙ මන්තා න ලිප්පති [න පිම්පති (බහූසු)];

කං බ්‍රූසි මහාපුරිසොති, කො ඉධ සිබ්බිනිමච්චගා’’ති [සිබ්බනිමච්චගා (සී. ස්‍යා.)].