9. තොදෙය්‍යමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො
57. යස්මිං කාමා න වසන්ති, [ඉච්චායස්මා තොදෙය්‍යො]
තණ්හා යස්ස න විජ්ජති;
කථංකථා ච යො තිණ්ණො, විමොක්ඛො තස්ස කීදිසො.
යස්මිං කාමා න වසන්තීති යස්මිං කාමා න වසන්ති න සංවසන්ති න ආවසන්ති න පරිවසන්තීති – යස්මිං කාමා න වසන්ති. ඉච්චායස්මා තොදෙය්‍යොති. ඉච්චාති පදසන්ධි…පෙ… පදානුපුබ්බතාපෙතං – ඉච්චාති. ආයස්මාති පියවචනං…පෙ…. තොදෙය්‍යොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නාමං…පෙ… අභිලාපොති – ඉච්චායස්මා තොදෙය්‍යො.
තණ්හා යස්ස න විජ්ජතීති තණ්හා යස්ස නත්ථි න සති න සංවිජ්ජති නුපලබ්භති ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪාති – තණ්හා යස්ස න විජ්ජති.
කථංකථා ච යො තිණ්ණොති කථංකථා ච යො තිණ්ණො උත්තිණ්ණො නිත්ථිණ්ණො අතික්කන්තො සමතික්කන්තො වීතිවත්තොති – කථංකථා ච යො තිණ්ණො.
විමොක්ඛො තස්ස කීදිසොති විමොක්ඛො තස්ස කීදිසො කිංසණ්ඨිතො කිංපකාරො කිංපටිභාගො ඉච්ඡිතබ්බොති විමොක්ඛං පුච්ඡතීති – විමොක්ඛො තස්ස කීදිසො. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –
‘‘යස්මිං කාමා න වසන්ති, [ඉච්චායස්මා තොදෙය්‍යො]
තණ්හා යස්ස න විජ්ජති;
කථංකථා ච යො තිණ්ණො, විමොක්ඛො තස්ස කීදිසො’’ති.
58. යස්මිං කාමා න වසන්ති, [තොදෙය්‍යාති භගවා]
තණ්හා යස්ස න විජ්ජති;
කථංකථා ච යො තිණ්ණො, විමොක්ඛො තස්ස නාපරො.
යස්මිං කාමා න වසන්තීති. යස්මින්ති යස්මිං පුග්ගලෙ අරහන්තෙ ඛීණාසවෙ. කාමාති උද්දානතො ද්වෙ කාමා – වත්ථුකාමා ච කිලෙසකාමා ච…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති වත්ථුකාමා…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති කිලෙසකාමා. යස්මිං කාමා න වසන්තීති යස්මිං කාමා න වසන්ති න සංවසන්ති න ආවසන්ති න පරිවසන්තීති – යස්මිං කාමා න වසන්ති.
තොදෙය්‍යාති භගවාති. තොදෙය්‍යාති භගවා තං බ්‍රාහ්මණං නාමෙන ආලපති. භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවාති – තොදෙය්‍යාති භගවා.
තණ්හා යස්ස න විජ්ජතීති. තණ්හාති රූපතණ්හා සද්දතණ්හා ගන්ධතණ්හා රසතණ්හා ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ධම්මතණ්හා. යස්සාති අරහතො ඛීණාසවස්ස. තණ්හා යස්ස න විජ්ජතීති තණ්හා යස්ස නත්ථි න සති න සංවිජ්ජති නුපලබ්භති, පහීනා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪාති – තණ්හා යස්ස න විජ්ජති.
කථංකථා ච යො තිණ්ණොති කථංකථා වුච්චති විචිකිච්ඡා. දුක්ඛෙ කඞ්ඛා…පෙ… ඡම්භිතත්තං චිත්තස්ස මනොවිලෙඛො. යොති යො සො අරහං ඛීණාසවො. කථංකථා ච යො තිණ්ණොති කථංකථා ච යො තිණ්ණො උත්තිණ්ණො නිත්ථිණ්ණො අතික්කන්තො සමතික්කන්තො වීතිවත්තොති – කථංකථා ච යො තිණ්ණො.
විමොක්ඛො තස්ස නාපරොති නත්ථි තස්ස අපරො විමොක්ඛො. යෙන විමොක්ඛෙන විමුච්චෙය්‍ය විමුත්තො සො. කතං තස්ස විමොක්ඛෙන කරණීයන්ති – විමොක්ඛො තස්ස නාපරො. තෙනාහ භගවා –
‘‘යස්මිං කාමා න වසන්ති, [තොදෙය්‍යාති භගවා]
තණ්හා යස්ස න විජ්ජති;
කථංකථා ච යො තිණ්ණො, විමොක්ඛො තස්ස නාපරො’’ති.
59. නිරාසසො සො උද ආසසානො, පඤ්ඤාණවා සො උද පඤ්ඤකප්පී;
මුනිං අහං සක්ක යථා විජඤ්ඤං, තං මෙ වියාචික්ඛ සමන්තචක්ඛු.
නිරාසසො සො උද ආසසානොති නිත්තණ්හො සො, උදාහු සතණ්හො රූපෙ ආසීසති [ආසිංසති (ස්‍යා.)], සද්දෙ…පෙ… ගන්ධෙ… රසෙ… ඵොට්ඨබ්බෙ… කුලං… ගණං… ආවාසං… ලාභං… යසං… පසංසං… සුඛං… චීවරං… පිණ්ඩපාතං… සෙනාසනං… ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං… කාමධාතුං … රූපධාතුං… අරූපධාතුං… කාමභවං… රූපභවං… අරූපභවං… සඤ්ඤාභවං… අසඤ්ඤාභවං… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවං… එකවොකාරභවං… චතුවොකාරභවං… පඤ්චවොකාරභවං… අතීතං… අනාගතං… පච්චුප්පන්නං… දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ ආසීසති සාදියති පත්ථෙති පිහෙති අභිජප්පතීති – නිරාසසො සො උද ආසසානො.
පඤ්ඤාණවා සො උද පඤ්ඤකප්පීති. පඤ්ඤාණවා සොති පණ්ඩිතො පඤ්ඤවා බුද්ධිමා ඤාණී විභාවී මෙධාවී. උද පඤ්ඤකප්පීති උදාහු අට්ඨසමාපත්තිඤාණෙන වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඤාණෙන වා මිච්ඡාඤාණෙන වා තණ්හාකප්පං වා දිට්ඨිකප්පං වා කප්පෙති ජනෙති සඤ්ජනෙති නිබ්බත්තෙති අභිනිබ්බත්තෙතීති – පඤ්ඤාණවා සො උද පඤ්ඤකප්පී.
මුනිං අහං සක්ක යථා විජඤ්ඤන්ති. සක්කාති සක්කො භගවා. සක්‍යකුලා පබ්බජිතොතිපි සක්කො. අථ වා, අඩ්ඪො මහද්ධනො ධනවාතිපි සක්කො. තස්සිමානි ධනානි, සෙය්‍යථිදං – සද්ධාධනං සීලධනං හිරිධනං ඔත්තප්පධනං සුතධනං චාගධනං පඤ්ඤාධනං සතිපට්ඨානධනං සම්මප්පධානධනං ඉද්ධිපාදධනං ඉන්ද්‍රියධනං බලධනං බොජ්ඣඞ්ගධනං මග්ගධනං ඵලධනං නිබ්බානධනන්ති. තෙහි අනෙකවිධෙහි ධනරතනෙහි අඩ්ඪො මහද්ධනො ධනවාතිපි සක්කො. අථ වා, පහු විසවී අලමත්තො සූරො වීරො වික්කන්තො අභීරූ අච්ඡම්භී අනුත්‍රාසී අපලායී පහීනභයභෙරවො විගතලොමහංසොතිපි සක්කො. මුනිං අහං සක්ක යථා විජඤ්ඤන්ති සක්ක යථාහං මුනිං ජානෙය්‍යං ආජානෙය්‍යං විජානෙය්‍යං පටිවිජානෙය්‍යං පටිවිජ්ඣෙය්‍යන්ති – මුනිං අහං සක්ක යථා විජඤ්ඤං.
තං මෙ වියාචික්ඛ සමන්තචක්ඛූති. තන්ති යං පුච්ඡාමි යං යාචාමි යං අජ්ඣෙසාමි යං පසාදෙමි. වියාචික්ඛාති ආචික්ඛාහි දෙසෙහි පඤ්ඤපෙහි පට්ඨපෙහි විවරාහි විභජාහි උත්තානීකරොහි පකාසෙහි. සමන්තචක්ඛූති සමන්තචක්ඛු වුච්චති සබ්බඤ්ඤුතඤාණං…පෙ… තථාගතො තෙන සමන්තචක්ඛූති – තං මෙ වියාචික්ඛ සමන්තචක්ඛු. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –
‘‘නිරාසසො සො උද ආසසානො, පඤ්ඤාණවා සො උද පඤ්ඤකප්පී;
මුනිං අහං සක්ක යථා විජඤ්ඤං, තං මෙ වියාචික්ඛ සමන්තචක්ඛූ’’ති.
60. නිරාසසො සො න ච ආසසානො, පඤ්ඤාණවා සො න ච පඤ්ඤකප්පී;
එවම්පි තොදෙය්‍ය මුනිං විජාන, අකිඤ්චනං කාමභවෙ අසත්තං.
නිරාසසො සො න ච ආසසානොති නිත්තණ්හො සො. න සො සතණ්හො රූපෙ නාසීසති. සද්දෙ…පෙ… ගන්ධෙ… දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ නාසීසති න ඉච්ඡති න සාදියති න පත්ථෙති න පිහෙති නාභිජප්පතීති – නිරාසසො සො න ච ආසසානො.
පඤ්ඤාණවා සො න ච පඤ්ඤකප්පීති. පඤ්ඤාණවාති පණ්ඩිතො පඤ්ඤවා බුද්ධිමා ඤාණී විභාවී මෙධාවී. න ච පඤ්ඤකප්පීති අට්ඨසමාපත්තිඤාණෙන වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඤාණෙන වා මිච්ඡාඤාණෙන වා තණ්හාකප්පං වා න කප්පෙති දිට්ඨිකප්පං වා න කප්පෙති න ජනෙති න සඤ්ජනෙති න නිබ්බත්තෙති නාභිනිබ්බත්තෙතීති – පඤ්ඤාණවා සො න ච පඤ්ඤකප්පී.
එවම්පි තොදෙය්‍ය මුනිං විජානාති. මුනීති මොනං වුච්චති ඤාණං…පෙ… සඞ්ගජාලමතිච්ච සො මුනි. එවම්පි තොදෙය්‍ය මුනිං විජානාති තොදෙය්‍ය, එවං මුනිං ජාන පටිජාන පටිවිජාන පටිවිජ්ඣාති – එවම්පි තොදෙය්‍ය මුනිං විජාන.
අකිඤ්චනං කාමභවෙ අසත්තන්ති. අකිඤ්චනන්ති රාගකිඤ්චනං දොසකිඤ්චනං මොහකිඤ්චනං මානකිඤ්චනං දිට්ඨිකිඤ්චනං කිලෙසකිඤ්චනං දුච්චරිතකිඤ්චනං. යස්සෙතානි [යස්සෙතෙ (ස්‍යා.)] කිඤ්චනානි [කිඤ්චනා (ස්‍යා.)] පහීනානි සමුච්ඡින්නානි වූපසන්තානි පටිප්පස්සද්ධානි අභබ්බුප්පත්තිකානි ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪානි, සො වුච්චති අකිඤ්චනො. කාමාති උද්දානතො ද්වෙ කාමා – වත්ථුකාමා ච කිලෙසකාමා ච…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති වත්ථුකාමා…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති කිලෙසකාමා. භවාති ද්වෙ භවා – කම්මභවො ච පටිසන්ධිකො ච පුනබ්භවො…පෙ… අයං පටිසන්ධිකො පුනබ්භවො.
අකිඤ්චනං කාමභවෙ අසත්තන්ති අකිඤ්චනං පුග්ගලං කාමෙ ච භවෙ ච අසත්තං අලග්ගං අලග්ගිතං අපලිබුද්ධං නික්ඛන්තං නිස්සටං විප්පමුත්තං විසඤ්ඤුත්තං විමරියාදිකතෙන චෙතසා විහරන්තන්ති – අකිඤ්චනං කාමභවෙ අසත්තං. තෙනාහ භගවා –
‘‘නිරාසසො සො න ච ආසසානො, පඤ්ඤාණවා සො න ච පඤ්ඤකප්පී;
එවම්පි තොදෙය්‍ය මුනිං විජාන, අකිඤ්චනං කාමභවෙ අසත්තන්ති.
සහ ගාථාපරියොසානා…පෙ… සත්ථා මෙ භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මීති.
තොදෙය්‍යමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො නවමො.