16. පිඞ්ගියමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො
89. ජිණ්ණොහමස්මි අබලො වීතවණ්ණො [විවණ්ණො (ස්‍යා.)], [ඉච්චායස්මා පිඞ්ගියො]
නෙත්තා න සුද්ධා සවනං න ඵාසු;
මාහං නස්සං මොමුහො අන්තරාව [අන්තරාය (ස්‍යා. ක.)], ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤං;
ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානං.
ජිණ්ණොහමස්මි අබලො වීතවණ්ණොති. ජිණ්ණොහමස්මීති ජිණ්ණො වුඩ්ඪො මහල්ලකො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො වීසවස්සසතිකො ජාතියා. අබලොති දුබ්බලො අප්පබලො අප්පථාමො. වීතවණ්ණොති වීතවණ්ණො විගතවණ්ණො විගච්ඡිතවණ්ණො. යා සා පුරිමා සුභා වණ්ණනිභා සා අන්තරහිතා, ආදීනවො පාතුභූතොති – ජිණ්ණොහමස්මි අබලො වීතවණ්ණො.
ඉච්චායස්මා පිඞ්ගියොති. ඉච්චාති පදසන්ධි…පෙ…. ආයස්මාති පියවචනං…පෙ…. පිඞ්ගියොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නාමං…පෙ… අභිලාපොති – ඉච්චායස්මා පිඞ්ගියො.
නෙත්තා න සුද්ධා සවනං න ඵාසූති නෙත්තා අසුද්ධා අවිසුද්ධා අපරිසුද්ධා අවොදාතා. නො තථා චක්ඛුනා රූපෙ පස්සාමීති – නෙත්තා න සුද්ධා. සවනං න ඵාසූති සොතං අසුද්ධං අවිසුද්ධං අපරිසුද්ධං අවොදාතං. නො තථා සොතෙන සද්දං සුණොමීති – නෙත්තා න සුද්ධා සවනං න ඵාසු.
මාහං නස්සං මොමුහො අන්තරාවාති. මාහං නස්සන්ති මාහං නස්ස මාහං විනස්සං මාහං පනස්සං. මොමුහොති මොහමුහො අවිජ්ජාගතො අඤ්ඤාණී අවිභාවී දුප්පඤ්ඤො. අන්තරාවාති තුය්හං ධම්මං දිට්ඨිං පටිපදං මග්ගං අනඤ්ඤාය අනධිගන්ත්වා අවිදිත්වා අප්පටිලභිත්වා අඵස්සයිත්වා අසච්ඡිකරිත්වා අන්තරායෙව කාලඞ්කරෙය්‍යන්ති – මාහං නස්සං මොමුහො අන්තරාව.
ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤන්ති. ධම්මන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං, චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ, චත්තාරො සම්මප්පධානෙ, චත්තාරො ඉද්ධිපාදෙ, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ, අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, නිබ්බානඤ්ච නිබ්බානගාමිනිඤ්ච පටිපදං ආචික්ඛාහි දෙසෙහි පඤ්ඤපෙහි පට්ඨපෙහි විවරාහි විභජාහි උත්තානීකරොහි පකාසෙහීති – ආචික්ඛ ධම්මං. යමහං විජඤ්ඤන්ති යමහං ජානෙය්‍යං ආජානෙය්‍යං විජානෙය්‍යං පටිවිජානෙය්‍යං පටිවිජ්ඣෙය්‍යං අධිගච්ඡෙය්‍යං ඵස්සෙය්‍යං සච්ඡිකරෙය්‍යන්ති – ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤං.
ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානන්ති ඉධෙව ජාතිජරාමරණස්ස පහානං වූපසමං පටිනිස්සග්ගං පටිප්පස්සද්ධිං අමතං නිබ්බානන්ති – ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානං. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –
‘‘ජිණ්ණොහමස්මි අබලො වීතවණ්ණො, [ඉච්චායස්මා පිඞ්ගියො]
නෙත්තා න සුද්ධා සවනං න ඵාසු;
මාහං නස්සං මොමුහො අන්තරාව, ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤං;
ජාතිජරාය ඉධ විප්පහාන’’න්ති.
90. දිස්වාන රූපෙසු විහඤ්ඤමානෙ, [පිඞ්ගියාති භගවා]
රුප්පන්ති රූපෙසු ජනා පමත්තා;
තස්මා තුවං පිඞ්ගිය අප්පමත්තො, ජහස්සු රූපං අපුනබ්භවාය.
දිස්වාන රූපෙසු විහඤ්ඤමානෙති. රූපන්ති චත්තාරො ච මහාභූතා චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං. සත්තා රූපහෙතු රූපප්පච්චයා රූපකාරණා හඤ්ඤන්ති විහඤ්ඤන්ති උපහඤ්ඤන්ති උපඝාතියන්ති [උපඝාතයන්ති (ස්‍යා. ක.)]. රූපෙ සති විවිධකම්මකාරණා [විවිධකම්මකරණානි (ක.)] කාරෙන්ති. කසාහිපි තාළෙන්ති, වෙත්තෙහිපි තාළෙන්ති, අඩ්ඪදණ්ඩකෙහිපි තාළෙන්ති, හත්ථම්පි ඡින්දන්ති, පාදම්පි ඡින්දන්ති, හත්ථපාදම්පි ඡින්දන්ති, කණ්ණම්පි ඡින්දන්ති, නාසම්පි ඡින්දන්ති, කණ්ණනාසම්පි ඡින්දන්ති, බිලඞ්ගථාලිකම්පි කරොන්ති, සඞ්ඛමුණ්ඩිකම්පි කරොන්ති, රාහුමුඛම්පි කරොන්ති, ජොතිමාලිකම්පි කරොන්ති, හත්ථපජ්ජොතිකම්පි කරොන්ති, එරකවත්තිකම්පි කරොන්ති, චීරකවාසිකම්පි කරොන්ති, එණෙය්‍යකම්පි කරොන්ති, බළිසමංසිකම්පි කරොන්ති, කහාපණිකම්පි කරොන්ති, ඛාරාපතච්ඡිකම්පි [ඛාරාපටිච්ඡිකම්පි (ක.)] කරොන්ති, පලිඝපරිවත්තිකම්පි කරොන්ති, පලාලපීඨකම්පි කරොන්ති, තත්තෙනපි තෙලෙන ඔසිඤ්චන්ති, සුනඛෙහිපි ඛාදාපෙන්ති, ජීවන්තම්පි සූලෙ උත්තාසෙන්ති, අසිනාපි සීසං ඡින්දන්ති. එවං සත්තා රූපහෙතු රූපප්පච්චයා රූපකාරණා හඤ්ඤන්ති විහඤ්ඤන්ති උපහඤ්ඤන්ති උපඝාතියන්ති. එවං හඤ්ඤමානෙ විහඤ්ඤමානෙ උපහඤ්ඤමානෙ උපඝාතියමානෙ දිස්වා පස්සිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වාති – දිස්වාන රූපෙසු විහඤ්ඤමානෙ.
පිඞ්ගියාති භගවාති. පිඞ්ගියාති භගවා තං බ්‍රාහ්මණං නාමෙන ආලපති. භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවාති – පිඞ්ගියාති භගවා.
රුප්පන්ති රූපෙසු ජනා පමත්තාති. රුප්පන්තීති රුප්පන්ති කුප්පන්ති පීළයන්ති [පීළියන්ති (ස්‍යා. ක.)] ඝට්ටයන්ති, බ්‍යාධිතා දොමනස්සිතා හොන්ති. චක්ඛුරොගෙන රුප්පන්ති කුප්පන්ති පීළයන්ති ඝට්ටයන්ති, බ්‍යාධිතා දොමනස්සිතා හොන්ති. සොතරොගෙන…පෙ… කායරොගෙන…පෙ… ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සෙහි රුප්පන්ති කුප්පන්ති පීළයන්ති ඝට්ටයන්ති, බ්‍යාධිතා දොමනස්සිතා හොන්තීති – රුප්පන්ති රූපෙසු.
අථ වා, චක්ඛුස්මිං හීයමානෙ හායමානෙ පරිහායමානෙ වෙමානෙ [විහායමානෙ (ක.)] විගච්ඡමානෙ අන්තරධායමානෙ රුප්පන්ති…පෙ… දොමනස්සිතා හොන්ති. සොතස්මිං…පෙ… ඝානස්මිං… ජිව්හාය… කායස්මිං… රූපස්මිං… සද්දස්මිං… ගන්ධස්මිං… රසස්මිං… ඵොට්ඨබ්බස්මිං… කුලස්මිං… ගණස්මිං… ආවාසස්මිං… ලාභස්මිං… යසස්මිං… පසංසාය… සුඛස්මිං… චීවරස්මිං… පිණ්ඩපාතස්මිං… සෙනාසනස්මිං… ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරස්මිං හීයමානෙ හායමානෙ පරිහායමානෙ වෙමානෙ විගච්ඡමානෙ අන්තරධායමානෙ රුප්පන්ති කුප්පන්ති පීළයන්ති ඝට්ටයන්ති, බ්‍යාධිතා දොමනස්සිතා හොන්තීති – එවම්පි රුප්පන්ති රූපෙසු.
ජනාති ඛත්තියා ච බ්‍රාහ්මණා ච වෙස්සා ච සුද්දා ච ගහට්ඨා ච පබ්බජිතා ච දෙවා ච මනුස්සා ච. පමත්තාති පමාදො වත්තබ්බො කායදුච්චරිතෙන වා වචීදුච්චරිතෙන වා මනොදුච්චරිතෙන වා පඤ්චසු කාමගුණෙසු චිත්තස්ස වොසග්ගො වොසග්ගානුප්පදානං කුසලානං වා ධම්මානං භාවනාය අසක්කච්චකිරියතා අසාතච්චකිරියතා අනට්ඨිතකිරියතා ඔලීනවුත්තිතා නික්ඛිත්තච්ඡන්දතා නික්ඛිත්තධුරතා අනාසෙවනා අභාවනා අබහුලීකම්මං [අබහුලිකම්මං (ක.)] අනධිට්ඨානං අනනුයොගො පමාදො. යො එවරූපො පමාදො පමජ්ජනා පමජ්ජිතත්තං – අයං වුච්චති පමාදො. ඉමිනා පමාදෙන සමන්නාගතා ජනා පමත්තාති – රුප්පන්ති රූපෙසු ජනා පමත්තා.
තස්මා තුවං පිඞ්ගිය අප්පමත්තොති. තස්මාති තස්මා තංකාරණා තංහෙතු තප්පච්චයා තංනිදානා එවං ආදීනවං සම්පස්සමානො රූපෙසූති – තස්මා තුවං පිඞ්ගිය. අප්පමත්තොති සක්කච්චකාරී සාතච්චකාරී…පෙ… අප්පමාදො කුසලෙසු ධම්මෙසූති – තස්මා තුවං පිඞ්ගිය අප්පමත්තො.
ජහස්සු රූපං අපුනබ්භවායාති. රූපන්ති චත්තාරො ච මහාභූතා චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං. ජහස්සු රූපන්ති ජහස්සු රූපං, පජහස්සු රූපං, විනොදෙහි රූපං, බ්‍යන්තීකරොහි රූපං, අනභාවං ගමෙහි රූපං. අපුනබ්භවායාති යථා තෙ රූපං ඉධෙව නිරුජ්ඣෙය්‍ය, පුනපටිසන්ධිකො භවො න නිබ්බත්තෙය්‍ය කාමධාතුයා වා රූපධාතුයා වා අරූපධාතුයා වා, කාමභවෙ වා රූපභවෙ වා අරූපභවෙ වා, සඤ්ඤාභවෙ වා අසඤ්ඤාභවෙ වා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවෙ වා, එකවොකාරභවෙ වා චතුවොකාරභවෙ වා පඤ්චවොකාරභවෙ වා, පුන ගතියා වා උපපත්තියා වා පටිසන්ධියා වා භවෙ වා සංසාරෙ වා වට්ටෙ වා න ජනෙය්‍ය න සඤ්ජනෙය්‍ය න නිබ්බත්තෙය්‍ය නාභිනිබ්බත්තෙය්‍ය, ඉධෙව නිරුජ්ඣෙය්‍ය වූපසමෙය්‍ය අත්ථං ගච්ඡෙය්‍ය පටිප්පස්සම්භෙය්‍යාති – ජහස්සු රූපං අපුනබ්භවාය. තෙනාහ භගවා –
‘‘දිස්වාන රූපෙසු විහඤ්ඤමානෙ, [පිඞ්ගියාති භගවා]
රුප්පන්ති රූපෙසු ජනා පමත්තා;
තස්මා තුවං පිඞ්ගිය අප්පමත්තො, ජහස්සු රූපං අපුනබ්භවායා’’ති.
91. දිසා චතස්සො විදිසා චතස්සො, උද්ධං අධො දස දිසා ඉමායො;
න තුය්හං අදිට්ඨං අස්සුතං අමුතං, අථො අවිඤ්ඤාතං කිඤ්චි නමත්ථි ලොකෙ;
ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤං, ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානං.
දිසා චතස්සො විදිසා චතස්සො, උද්ධං අධො දස දිසා ඉමායොති දස දිසා.
න තුය්හං අදිට්ඨං අස්සුතං අමුතං, අථො අවිඤ්ඤාතං කිඤ්චි නමත්ථි ලොකෙති න තුය්හං අදිට්ඨං අස්සුතං අමුතං අවිඤ්ඤාතං කිඤ්චි අත්තත්ථො වා පරත්ථො වා උභයත්ථො වා දිට්ඨධම්මිකො වා අත්ථො සම්පරායිකො වා අත්ථො උත්තානො වා අත්ථො ගම්භීරො වා අත්ථො ගූළ්හො වා අත්ථො පටිච්ඡන්නො වා අත්ථො නෙය්‍යො වා අත්ථො නීතො වා අත්ථො අනවජ්ජො වා අත්ථො නික්කිලෙසො වා අත්ථො වොදානො වා අත්ථො පරමත්ථො වා නත්ථි න සති න සංවිජ්ජති නුපලබ්භතීති – න තුය්හං අදිට්ඨං අස්සුතං අමුතං, අථො අවිඤ්ඤාතං කිඤ්චි නමත්ථි ලොකෙ.
ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤන්ති. ධම්මන්ති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… නිබ්බානඤ්ච නිබ්බානගාමිනිඤ්ච පටිපදං ආචික්ඛාහි දෙසෙහි පඤ්ඤපෙහි පට්ඨපෙහි විවරාහි විභජාහි උත්තානීකරොහි පකාසෙහි. යමහං විජඤ්ඤන්ති යමහං ජානෙය්‍යං ආජානෙය්‍යං විජානෙය්‍යං පටිවිජානෙය්‍යං පටිවිජ්ඣෙය්‍යං අධිගච්ඡෙය්‍යං ඵස්සෙය්‍යං සච්ඡිකරෙය්‍යන්ති – ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤං.
ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානන්ති ඉධෙව ජාතිජරාමරණස්ස පහානං වූපසමං පටිනිස්සග්ගං පටිප්පස්සද්ධිං අමතං නිබ්බානන්ති – ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානං. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –
‘‘දිසා චතස්සො විදිසා චතස්සො, උද්ධං අධො දස දිසා ඉමායො;
න තුය්හං අදිට්ඨං අස්සුතං අමුතං, අථො අවිඤ්ඤාතං කිඤ්චි නමත්ථි ලොකෙ;
ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤං, ජාතිජරාය ඉධ විප්පහාන’’න්ති.
92. තණ්හාධිපන්නෙ මනුජෙ පෙක්ඛමානො, [පිඞ්ගියාති භගවා]
සන්තාපජාතෙ ජරසා පරෙතෙ;
තස්මා තුවං පිඞ්ගිය අප්පමත්තො, ජහස්සු තණ්හං අපුනබ්භවාය.
තණ්හාධිපන්නෙ මනුජෙ පෙක්ඛමානොති. තණ්හාති රූපතණ්හා…පෙ… ධම්මතණ්හා. තණ්හාධිපන්නෙති තණ්හාධිපන්නෙ [තණ්හාය අධිපන්නෙ (ක.)] තණ්හානුගෙ තණ්හානුගතෙ තණ්හානුසටෙ තණ්හාය පන්නෙ පටිපන්නෙ අභිභූතෙ පරියාදින්නචිත්තෙ. මනුජෙති සත්තාධිවචනං. පෙක්ඛමානොති පෙක්ඛමානො දක්ඛමානො ඔලොකයමානො නිජ්ඣායමානො උපපරික්ඛමානොති – තණ්හාධිපන්නෙ මනුජෙ පෙක්ඛමානො. පිඞ්ගියාති භගවාති. පිඞ්ගියාති භගවා තං බ්‍රාහ්මණං නාමෙන ආලපති. භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවාති – පිඞ්ගියාති භගවා.
සන්තාපජාතෙ ජරසා පරෙතෙති. සන්තාපජාතෙති ජාතියා සන්තාපජාතෙ, ජරාය සන්තාපජාතෙ, බ්‍යාධිනා සන්තාපජාතෙ, මරණෙන සන්තාපජාතෙ, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසෙහි සන්තාපජාතෙ, නෙරයිකෙන දුක්ඛෙන සන්තාපජාතෙ…පෙ… දිට්ඨිබ්‍යසනෙන දුක්ඛෙන සන්තාපජාතෙ ඊතිජාතෙ උපද්දවජාතෙ උපසග්ගජාතෙති – සන්තාපජාතෙ. ජරසා පරෙතෙති ජරාය ඵුට්ඨෙ පරෙතෙ සමොහිතෙ සමන්නාගතෙ. ජාතියා අනුගතෙ ජරාය අනුසටෙ බ්‍යාධිනා අභිභූතෙ මරණෙන අබ්භාහතෙ අතාණෙ අලෙණෙ අසරණෙ අසරණීභූතෙති – සන්තාපජාතෙ ජරසා පරෙතෙ.
තස්මා තුවං පිඞ්ගිය අප්පමත්තොති. තස්මාති තස්මා තංකාරණා තංහෙතු තප්පච්චයා තංනිදානා එවං ආදීනවං සම්පස්සමානො තණ්හායාති – තස්මා තුවං පිඞ්ගිය. අප්පමත්තොති සක්කච්චකාරී…පෙ… අප්පමාදො කුසලෙසු ධම්මෙසූති – තස්මා තුවං පිඞ්ගිය අප්පමත්තො.
ජහස්සු තණ්හං අපුනබ්භවායාති. තණ්හාති රූපතණ්හා…පෙ… ධම්මතණ්හා. ජහස්සු තණ්හන්ති ජහස්සු තණ්හං පජහස්සු තණ්හං විනොදෙහි තණ්හං බ්‍යන්තීකරොහි තණ්හං අනභාවං ගමෙහි තණ්හං. අපුනබ්භවායාති යථා තෙ…පෙ… පුනපටිසන්ධිකො භවො න නිබ්බත්තෙය්‍ය කාමධාතුයා වා රූපධාතුයා වා අරූපධාතුයා වා, කාමභවෙ වා රූපභවෙ වා අරූපභවෙ වා, සඤ්ඤාභවෙ වා අසඤ්ඤාභවෙ වා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවෙ වා, එකවොකාරභවෙ වා චතුවොකාරභවෙ වා පඤ්චවොකාරභවෙ වා, පුනගතියා වා උපපත්තියා වා පටිසන්ධියා වා භවෙ වා සංසාරෙ වා වට්ටෙ වා න ජනෙය්‍ය න සඤ්ජනෙය්‍ය න නිබ්බත්තෙය්‍ය නාභිනිබ්බත්තෙය්‍ය, ඉධෙව නිරුජ්ඣෙය්‍ය වූපසමෙය්‍ය අත්ථං ගච්ඡෙය්‍ය පටිප්පස්සම්භෙය්‍යාති – ජහස්සු තණ්හං අපුනබ්භවාය. තෙනාහ භගවා –
‘‘තණ්හාධිපන්නෙ මනුජෙ පෙක්ඛමානො, [පිඞ්ගියාති භගවා]
සන්තාපජාතෙ ජරසා පරෙතෙ;
තස්මා තුවං පිඞ්ගිය අප්පමත්තො, ජහස්සු තණ්හං අපුනබ්භවායා’’ති.
සහ ගාථාපරියොසානා යෙ තෙ බ්‍රාහ්මණෙන සද්ධිං එකච්ඡන්දා එකපයොගා එකාධිප්පායා එකවාසනවාසිතා, තෙසං අනෙකපාණසහස්සානං විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති. තස්ස ච බ්‍රාහ්මණස්ස විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති. සහ ධම්මචක්ඛුස්ස පටිලාභා අජිනජටාවාකචීරතිදණ්ඩකමණ්ඩලුකෙසා ච මස්සූ ච අන්තරහිතා භණ්ඩුකාසායවත්ථවසනො සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධරො අන්වත්ථපටිපත්තියා පඤ්ජලිකො භගවන්තං නමස්සමානො නිසින්නො හොති – ‘‘සත්ථා මෙ භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති.
පිඞ්ගියමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො [සිඞ්ගියපඤ්හං (ක.)] සොළසමො.