17. පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙසො
93. ඉදමවොච භගවා මගධෙසු විහරන්තො පාසාණකෙ චෙතියෙ, පරිචාරකසොළසානං [පරිචාරිතසොළසන්නං (ස්‍යා. ක.)] බ්‍රාහ්මණානං අජ්ඣිට්ඨො පුට්ඨො පුට්ඨො පඤ්හං බ්‍යාකාසි.
ඉදමවොච භගවාති ඉදං පාරායනං අවොච. භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවාති – ඉදමවොච භගවා. මගධෙසු විහරන්තොති මගධනාමකෙ ජනපදෙ විහරන්තො ඉරියන්තො වත්තෙන්තො පාලෙන්තො යපෙන්තො යාපෙන්තො. පාසාණකෙ චෙතියෙති පාසාණකචෙතියං වුච්චති බුද්ධාසනන්ති – මගධෙසු විහරන්තො පාසාණකෙ චෙතියෙ. පරිචාරකසොළසානං බ්‍රාහ්මණානන්ති පිඞ්ගියො [සිඞ්ගියො (ක.)] බ්‍රාහ්මණො බාවරිස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පද්ධො පද්ධචරො පරිචාරකො [පරිචාරිකො (ස්‍යා. ක.)] සිස්සො. පිඞ්ගියෙන [තෙන (ක.)] තෙ සොළසාති – එවම්පි පරිචාරකසොළසානං බ්‍රාහ්මණානං. අථ වා, තෙ සොළස බ්‍රාහ්මණා බුද්ධස්ස භගවතො පද්ධා පද්ධචරා පරිචාරකා සිස්සාති – එවම්පි පරිචාරකසොළසානං බ්‍රාහ්මණානං.
අජ්ඣිට්ඨො පුට්ඨො පුට්ඨො පඤ්හං බ්‍යාකාසීති. අජ්ඣිට්ඨොති අජ්ඣිට්ඨො අජ්ඣෙසිතො. පුට්ඨො පුට්ඨොති පුට්ඨො පුට්ඨො පුච්ඡිතො පුච්ඡිතො යාචිතො යාචිතො අජ්ඣෙසිතො අජ්ඣෙසිතො පසාදිතො පසාදිතො. පඤ්හං බ්‍යාකාසීති පඤ්හං බ්‍යාකාසි ආචික්ඛි දෙසෙසි පඤ්ඤපෙසි පට්ඨපෙසි විවරි විභජි උත්තානීආකාසි පකාසෙසීති – අජ්ඣිට්ඨො පුට්ඨො පුට්ඨො පඤ්හං බ්‍යාකාසි. තෙනෙතං වුච්චති –
‘‘ඉදමවොච භගවා මගධෙසු විහරන්තො පාසාණකෙ චෙතියෙ, පරිචාරකසොළසානං බ්‍රාහ්මණානං අජ්ඣිට්ඨො පුට්ඨො පුට්ඨො පඤ්හං බ්‍යාකාසී’’ති.
94. එකමෙකස්ස චෙපි පඤ්හස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජෙය්‍ය, ගච්ඡෙය්‍යෙව ජරාමරණස්ස පාරං. පාරඞ්ගමනීයා ඉමෙ ධම්මාති. තස්මා ඉමස්ස ධම්මපරියායස්ස ‘‘පාරායන’’න්තෙව අධිවචනං.
එකමෙකස්ස චෙපි පඤ්හස්සාති එකමෙකස්ස චෙපි අජිතපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි තිස්සමෙත්තෙය්‍යපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි පුණ්ණකපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි මෙත්තගූපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි ධොතකපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි උපසීවපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි නන්දකපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි හෙමකපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි තොදෙය්‍යපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි කප්පපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි ජතුකණ්ණිපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි භද්‍රාවුධපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි උදයපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි පොසාලපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි මොඝරාජපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස චෙපි පිඞ්ගියපඤ්හස්සාති – එකමෙකස්ස චෙපි පඤ්හස්ස.
අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤායාති ස්වෙව පඤ්හො ධම්මො, විසජ්ජනං [විස්සජ්ජනං (ක.)] අත්ථොති අත්ථං අඤ්ඤාය ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වාති – අත්ථමඤ්ඤාය. ධම්මමඤ්ඤායාති ධම්මං අඤ්ඤාය ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වාති – ධම්මමඤ්ඤායාති – අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය. ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජෙය්‍යාති සම්මාපටිපදං අනුලොමපටිපදං අපච්චනීකපටිපදං අන්වත්ථපටිපදං ධම්මානුධම්මපටිපදං පටිපජ්ජෙය්‍යාති – ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජෙය්‍ය. ගච්ඡෙය්‍යෙව ජරාමරණස්ස පාරන්ති ජරාමරණස්ස පාරං වුච්චති අමතං නිබ්බානං. යො සො සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිප්පටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං. ගච්ඡෙය්‍යෙව ජරාමරණස්ස පාරන්ති ජරාමරණස්ස පාරං ගච්ඡෙය්‍ය, පාරං අධිගච්ඡෙය්‍ය, පාරං අධිඵස්සෙය්‍ය, පාරං සච්ඡිකරෙය්‍යාති – ගච්ඡෙය්‍යෙව ජරාමරණස්ස පාරං. පාරඞ්ගමනීයා ඉමෙ ධම්මාති ඉමෙ ධම්මා පාරඞ්ගමනීයා. පාරං පාපෙන්ති පාරං සම්පාපෙන්ති පාරං සමනුපාපෙන්ති, ජරාමණස්ස තරණාය [තාරණාය (ස්‍යා.)] සංවත්තන්තීති – පාරඞ්ගමනීයා ඉමෙ ධම්මාති.
තස්මා ඉමස්ස ධම්මපරියායස්සාති. තස්මාති තස්මා තංකාරණා තංහෙතු තප්පච්චයා තංනිදානාති – තස්මා. ඉමස්ස ධම්මපරියායස්සාති ඉමස්ස පාරායනස්සාති – තස්මා ඉමස්ස ධම්මපරියායස්ස. පාරායනන්තෙව අධිවචනන්ති පාරං වුච්චති අමතං නිබ්බානං…පෙ… නිරොධො නිබ්බානං. අයනං වුච්චති මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. අධිවචනන්ති සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමං නාමකම්මං නාමධෙය්‍යං නිරුත්ති බ්‍යඤ්ජනං අභිලාපොති – පාරායනන්තෙව අධිවචනං. තෙනෙතං වුච්චති –
‘‘එකමෙකස්ස චෙපි පඤ්හස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජෙය්‍ය, ගච්ඡෙය්‍යෙව ජරාමරණස්ස පාරං. පාරඞ්ගමනීයා ඉමෙ ධම්මාති. තස්මා ඉමස්ස ධම්මපරියායස්ස ‘පාරායන’න්තෙව අධිවචන’’න්ති.
95. අජිතො තිස්සමෙත්තෙය්‍යො, පුණ්ණකො අථ මෙත්තගූ;
ධොතකො උපසීවො ච, නන්දො ච අථ හෙමකො.
96. තොදෙය්‍යකප්පා දුභයො, ජතුකණ්ණී ච පණ්ඩිතො;
භද්‍රාවුධො උදයො ච, පොසාලො චාපි බ්‍රාහ්මණො;
මොඝරාජා ච මෙධාවී, පිඞ්ගියො ච මහාඉසි.
97. එතෙ බුද්ධං උපාගච්ඡුං, සම්පන්නචරණං ඉසිං;
පුච්ඡන්තා නිපුණෙ පඤ්හෙ, බුද්ධසෙට්ඨං උපාගමුං.
එතෙ බුද්ධං උපාගච්ඡුන්ති. එතෙති සොළස පාරායනියා බ්‍රාහ්මණා. බුද්ධොති යො සො භගවා සයම්භූ අනාචරියකො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣි, තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො බලෙසු ච වසීභාවං. බුද්ධොති කෙනට්ඨෙන බුද්ධො? බුජ්ඣිතා සච්චානීති බුද්ධො, බොධෙතා පජායාති බුද්ධො, සබ්බඤ්ඤුතාය බුද්ධො, සබ්බදස්සාවිතාය බුද්ධො, අභිඤ්ඤෙය්‍යතාය බුද්ධො, විසවිතාය බුද්ධො, ඛීණාසවසඞ්ඛාතෙන බුද්ධො, නිරුපලෙපසඞ්ඛාතෙන බුද්ධො, එකන්තවීතරාගොති බුද්ධො, එකන්තවීතදොසොති බුද්ධො, එකන්තවීතමොහොති බුද්ධො, එකන්තනික්කිලෙසොති බුද්ධො, එකායනමග්ගං ගතොති බුද්ධො, එකො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති බුද්ධො, අබුද්ධිවිහතත්තා බුද්ධිපටිලාභාති බුද්ධො. බුද්ධොති නෙතං නාමං මාතරා කතං න පිතරා කතං න භාතරා කතං න භගිනියා කතං න මිත්තාමච්චෙහි කතං න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං න දෙවතාහි කතං. විමොක්ඛන්තිකමෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං බොධියා මූලෙ සහ සබ්බඤ්ඤුතඤාණස්ස පටිලාභා සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං බුද්ධොති. එතෙ බුද්ධං උපාගච්ඡුන්ති එතෙ බුද්ධං උපාගමිංසු උපසඞ්කමිංසු පයිරුපාසිංසු පරිපුච්ඡිංසු පරිපඤ්හිංසූති – එතෙ බුද්ධං උපාගච්ඡුං.
සම්පන්නචරණං ඉසින්ති චරණං වුච්චති සීලාචාරනිබ්බත්ති. සීලසංවරොපි චරණං, ඉන්ද්‍රියසංවරොපි චරණං, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාපි චරණං, ජාගරියානුයොගොපි චරණං, සත්තපි සද්ධම්මා චරණං, චත්තාරිපි ඣානානි චරණං. සම්පන්නචරණන්ති සම්පන්නචරණං සෙට්ඨචරණං විසෙට්ඨචරණං [විසිට්ඨචරණං (ක.)] පාමොක්ඛචරණං උත්තමචරණං පවරචරණං. ඉසීති ඉසි භගවා මහන්තං සීලක්ඛන්ධං එසී ගවෙසී පරියෙසීති ඉසි…පෙ… මහෙසක්ඛෙහි වා සත්තෙහි එසිතො ගවෙසිතො පරියෙසිතො – ‘‘කහං බුද්ධො, කහං භගවා, කහං දෙවදෙවො කහං නරාසභො’’ති – ඉසීති – සම්පන්නචරණං ඉසිං.
පුච්ඡන්තා නිපුණෙ පඤ්හෙති. පුච්ඡන්තාති පුච්ඡන්තා යාචන්තා අජ්ඣෙසන්තා පසාදෙන්තා. නිපුණෙ පඤ්හෙති ගම්භීරෙ දුද්දසෙ දුරනුබොධෙ සන්තෙ පණීතෙ අතක්කාවචරෙ නිපුණෙ පණ්ඩිතවෙදනීයෙ පඤ්හෙති – පුච්ඡන්තා නිපුණෙ පඤ්හෙ.
බුද්ධසෙට්ඨං උපාගමුන්ති. බුද්ධොති යො සො භගවා…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං බුද්ධොති. සෙට්ඨන්ති අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරං බුද්ධං උපාගමුං උපාගමිංසු උපසඞ්කමිංසු පයිරුපාසිංසු පරිපුච්ඡිංසු පරිපඤ්හිංසූති – බුද්ධසෙට්ඨං උපාගමුං. තෙනෙතං වුච්චති –
‘‘එතෙ බුද්ධං උපාගච්ඡුං, සම්පන්නචරණං ඉසිං;
පුච්ඡන්තා නිපුණෙ පඤ්හෙ, බුද්ධසෙට්ඨං උපාගමු’’න්ති.
98. තෙසං බුද්ධො පබ්‍යාකාසි, පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථං;
පඤ්හානං වෙය්‍යාකරණෙන, තොසෙසි බ්‍රාහ්මණෙ මුනි.
තෙසං බුද්ධො පබ්‍යාකාසීති. තෙසන්ති සොළසානං පාරායනියානං බ්‍රාහ්මණානං. බුද්ධොති යො සො භගවා…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං බුද්ධොති. පබ්‍යාකාසීති තෙසං බුද්ධො පබ්‍යාකාසි ආචික්ඛි දෙසෙසි පඤ්ඤපෙසි පට්ඨපෙසි විවරි විභජි උත්තානීඅකාසි පකාසෙසීති – තෙසං බුද්ධො පබ්‍යාකාසි.
පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථන්ති. පඤ්හං පුට්ඨොති පඤ්හං පුට්ඨො පුච්ඡිතො යාචිතො අජ්ඣෙසිතො පසාදිතො. යථාතථන්ති යථා ආචික්ඛිතබ්බං තථා ආචික්ඛි, යථා දෙසිතබ්බං තථා දෙසෙසි, යථා පඤ්ඤපෙතබ්බං තථා පඤ්ඤපෙසි, යථා පට්ඨපෙතබ්බං තථා පට්ඨපෙසි, යථා විවරිතබ්බං තථා විවරි, යථා විභජිතබ්බං තථා විභජි, යථා උත්තානීකාතබ්බං තථා උත්තානීඅකාසි, යථා පකාසිතබ්බං තථා පකාසෙසීති – පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථං.
පඤ්හානං වෙය්‍යාකරණෙනාති පඤ්හානං වෙය්‍යාකරණෙන ආචික්ඛනෙන දෙසනෙන පඤ්ඤපනෙන පට්ඨපනෙන විවරණෙන විභජනෙන උත්තානීකම්මෙන පකාසනෙනාති – පඤ්හානං වෙය්‍යාකරණෙන.
තොසෙසි බ්‍රාහ්මණෙ මුනීති. තොසෙසීති තොසෙසි විතොසෙසි පසාදෙසි ආරාධෙසි අත්තමනෙ අකාසි. බ්‍රාහ්මණෙති සොළස පාරායනියෙ බ්‍රාහ්මණෙ. මුනීති මොනං වුච්චති ඤාණං…පෙ… සඞ්ගජාලමතිච්ච සො මුනීති – තොසෙසි බ්‍රාහ්මණෙ මුනි. තෙනෙතං වුච්චති –
‘‘තෙසං බුද්ධො පබ්‍යාකාසි, පඤ්හං පුට්ඨො යථාතථං;
පඤ්හානං වෙය්‍යාකරණෙන, තොසෙසි බ්‍රාහ්මණෙ මුනී’’ති.
99. තෙ තොසිතා චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;
බ්‍රහ්මචරියමචරිංසු, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ.
තෙ තොසිතා චක්ඛුමතාති. තෙති සොළස පාරායනියා බ්‍රාහ්මණා. තොසිතාති තොසිතා විතොසිතා පසාදිතා ආරාධිතා අත්තමනා කතාති – තෙ තොසිතා. චක්ඛුමතාති භගවා පඤ්චහි චක්ඛූහි චක්ඛුමා – මංසචක්ඛුනාපි චක්ඛුමා, දිබ්බචක්ඛුනාපි චක්ඛුමා, පඤ්ඤාචක්ඛුනාපි චක්ඛුමා, බුද්ධචක්ඛුනාපි චක්ඛුමා, සමන්තචක්ඛුනාපි චක්ඛුමා. කථං භගවා මංසචක්ඛුනාපි චක්ඛුමා…පෙ… එවං භගවා සමන්තචක්ඛුනාපි චක්ඛුමාති – තෙ තොසිතා චක්ඛුමතා.
බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනාති. බුද්ධොති යො සො භගවා…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං බුද්ධොති. ආදිච්චබන්ධුනාති ආදිච්චො වුච්චති සූරියො. සො ගොතමො ගොත්තෙන, භගවාපි ගොතමො ගොත්තෙන, භගවා සූරියස්ස ගොත්තඤාතකො ගොත්තබන්ධු. තස්මා බුද්ධො ආදිච්චබන්ධූති – බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා.
බ්‍රහ්මචරියමචරිංසූති බ්‍රහ්මචරියං වුච්චති අසද්ධම්මසමාපත්තියා ආරති විරති පටිවිරති වෙරමණී විරමණං අකිරියා අකරණං අනජ්ඣාපත්ති වෙලාඅනතික්කමො සෙතුඝාතො. අපි ච, නිප්පරියායවසෙන බ්‍රහ්මචරියං වුච්චති අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. බ්‍රහ්මචරියමචරිංසූති බ්‍රහ්මචරියං චරිංසු අචරිංසු සමාදාය වත්තිංසූති – බ්‍රහ්මචරියමචරිංසු.
වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙති වරපඤ්ඤස්ස අග්ගපඤ්ඤස්ස සෙට්ඨපඤ්ඤස්ස විසෙට්ඨපඤ්ඤස්ස පාමොක්ඛපඤ්ඤස්ස උත්තමපඤ්ඤස්ස පවරපඤ්ඤස්ස. සන්තිකෙති සන්තිකෙ සාමන්තා ආසන්නෙ අවිදූරෙ උපකට්ඨෙති – වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ. තෙනෙතං වුච්චති –
‘‘තෙ තොසිතා චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;
බ්‍රහ්මචරියමචරිංසු, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ’’ති.
100. එකමෙකස්ස පඤ්හස්ස, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං;
තථා යො පටිපජ්ජෙය්‍ය, ගච්ඡෙ පාරං අපාරතො.
එකමෙකස්ස පඤ්හස්සාති එකමෙකස්ස අජිතපඤ්හස්ස, එකමෙකස්ස තිස්සමෙත්තෙය්‍යපඤ්හස්ස…පෙ… එකමෙකස්ස පිඞ්ගියපඤ්හස්සාති – එකමෙකස්ස පඤ්හස්ස.
යථා බුද්ධෙන දෙසිතන්ති. බුද්ධොති යො සො භගවා සයම්භූ…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං බුද්ධොති. යථා බුද්ධෙන දෙසිතන්ති යථා බුද්ධෙන ආචික්ඛිතං දෙසිතං පඤ්ඤපිතං පට්ඨපිතං විවරිතං විභජිතං [විභත්තං (ස්‍යා.)] උත්තානීකතං පකාසිතන්ති – යථා බුද්ධෙන දෙසිතං.
තථා යො පටිපජ්ජෙය්‍යාති සම්මාපටිපදං අනුලොමපටිපදං අපච්චනීකපටිපදං අන්වත්ථපටිපදං ධම්මානුධම්මපටිපදං පටිපජ්ජෙය්‍යාති – තථා යො පටිපජ්ජෙය්‍ය.
ගච්ඡෙ පාරං අපාරතොති පාරං වුච්චති අමතං නිබ්බානං…පෙ… නිරොධො නිබ්බානං; අපාරං වුච්චන්ති කිලෙසා ච ඛන්ධා ච අභිසඞ්ඛාරා ච. ගච්ඡෙ පාරං අපාරතොති අපාරතො පාරං ගච්ඡෙය්‍ය, පාරං අධිගච්ඡෙය්‍ය, පාරං ඵස්සෙය්‍ය, පාරං සච්ඡිකරෙය්‍යාති – ගච්ඡෙ පාරං අපාරතො. තෙනෙතං වුච්චති –
‘‘එකමෙකස්ස පඤ්හස්ස, යථා බුද්ධෙන දෙසිතං;
තථා යො පටිපජ්ජෙය්‍ය, ගච්ඡෙ පාරං අපාරතො’’ති.
101. අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්‍ය, භාවෙන්තො මග්ගමුත්තමං;
මග්ගො සො පාරං ගමනාය, තස්මා පාරායනං ඉති.
අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්‍යාති අපාරං වුච්චන්ති කිලෙසා ච ඛන්ධා ච අභිසඞ්ඛාරා ච; පාරං වුච්චති අමතං නිබ්බානං…පෙ… තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං. අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්‍යාති අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්‍ය, පාරං අධිගච්ඡෙය්‍ය, පාරං ඵස්සෙය්‍ය, පාරං සච්ඡිකරෙය්‍යාති – අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්‍ය.
භාවෙන්තො මග්ගමුත්තමන්ති මග්ගමුත්තමං වුච්චති අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. මග්ගමුත්තමන්ති මග්ගං අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරං. භාවෙන්තොති භාවෙන්තො ආසෙවන්තො බහුලීකරොන්තොති – භාවෙන්තො මග්ගමුත්තමං.
මග්ගො සො පාරං ගමනායාති –
මග්ගො පන්ථො පථො පජ්ජො [අද්ධො (ක.)], අඤ්ජසං වටුමායනං;
නාවා උත්තරසෙතු ච, කුල්ලො ච භිසි සඞ්කමො [සඞ්ගමො (ස්‍යා. ක.) පස්ස-ධාතුමාලායං මග්ගධාතුවණ්ණනායං].
පාරං ගමනායාති පාරං ගමනාය පාරං සම්පාපනාය පාරං සමනුපාපනාය ජරාමරණස්ස තරණායාති – මග්ගො සො පාරං ගමනාය.
තස්මා පාරායනං ඉතීති. තස්මාති තස්මා තංකාරණා තංහෙතු තප්පච්චයා තංනිදානා. පාරං වුච්චති අමතං නිබ්බානං…පෙ… නිරොධො නිබ්බානං. අයනං වුච්චති මග්ගො. ඉතීති පදසන්ධි…පෙ… පදානුපුබ්බතාපෙතං ඉතීති – තස්මා පාරායනං ඉති. තෙනෙතං වුච්චති –
‘‘අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්‍ය, භාවෙන්තො මග්ගමුත්තමං;
මග්ගො සො පාරං ගමනාය, තස්මා පාරායනං ඉතී’’ති.
පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙසො සත්තරසමො.