11. ජතුකණ්ණිමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො
65. සුත්වානහං වීර අකාමකාමිං, [ඉච්චායස්මා ජතුකණ්ණි]
ඔඝාතිගං පුට්ඨුමකාමමාගමං;
සන්තිපදං බ්‍රූහි සහජනෙත්ත, යථාතච්ඡං භගවා බ්‍රූහි මෙතං.
සුත්වානහං වීර අකාමකාමින්ති සුත්වා සුණිත්වා උග්ගහෙත්වා උපධාරෙත්වා උපලක්ඛයිත්වා. ඉතිපි සො භගවා අරහං…පෙ… බුද්ධො භගවාති – සුත්වානහං. වීරාති වීරො භගවා. වීරියවාති වීරො, පහූති වීරො, විසවීති වීරො, අලමත්තොති වීරො, සූරොති වීරො, වික්කන්තො අභීරූ අච්ඡම්භී අනුත්‍රාසී අපලායී පහීනභයභෙරවො විගතලොමහංසොති වීරො.
විරතො ඉධ සබ්බපාපකෙහි, නිරයදුක්ඛං අතිච්ච වීරියවා [විරියවා (ස්‍යා.) සු. නි. 536] සො;
සො වීරියවා පධානවා, වීරො තාදි පවුච්චතෙ තථත්තාති.
සුත්වානහං වීර. අකාමකාමින්ති. කාමාති උද්දානතො ද්වෙ කාමා – වත්ථුකාමා ච කිලෙසකාමා ච…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති වත්ථුකාමා…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති කිලෙසකාමා. බුද්ධස්ස භගවතො වත්ථුකාමා පරිඤ්ඤාතා, කිලෙසකාමා පහීනා. වත්ථුකාමානං පරිඤ්ඤාතත්තා කිලෙසකාමානං පහීනත්තා භගවා න කාමෙ කාමෙති, න කාමෙ පත්ථෙති, න කාමෙ පිහෙති, න කාමෙ අභිජප්පති. යෙ කාමෙ කාමෙන්ති, කාමෙ පත්ථෙන්ති, කාමෙ පිහෙන්ති, කාමෙ අභිජප්පන්ති, තෙ කාමකාමිනො රාගරාගිනො සඤ්ඤාසඤ්ඤිනො. භගවා න කාමෙ කාමෙති, න කාමෙ පත්ථෙති, න කාමෙ පිහෙති, න කාමෙ අභිජප්පති. තස්මා බුද්ධො අකාමො නික්කාමො චත්තකාමො වන්තකාමො මුත්තකාමො පහීනකාමො පටිනිස්සට්ඨකාමො වීතරාගො විගතරාගො චත්තරාගො වන්තරාගො මුත්තරාගො පහීනරාගො පටිනිස්සට්ඨරාගො නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතිභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරතීති – සුත්වානහං වීර අමකාමකාමිං.
ඉච්චායස්මා ජතුකණ්ණීති. ඉච්චාති පදසන්ධි…පෙ… පදානුපුබ්බතාපෙතං – ඉච්චාති. ආයස්මාති පියවචනං සගාරවසප්පතිස්සාධිවචනමෙතං ආයස්මාති. ජතුකණ්ණීති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ගොත්තං සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරොති – ඉච්චායස්මා ජතුකණ්ණි.
ඔඝාතිගං පුට්ඨුමකාමමාගමන්ති. ඔඝාතිගන්ති ඔඝාතිගං ඔඝං අතික්කන්තං සමතික්කන්තං වීතිවත්තන්ති – ඔඝාතිගං. පුට්ඨුන්ති පුට්ඨුං පුච්ඡිතුං යාචිතුං අජ්ඣෙසිතුං පසාදෙතුං. අකාමමාගමන්ති අකාමං පුට්ඨුං නික්කාමං චත්තකාමං වන්තකාමං මුත්තකාමං පහීනකාමං පටිනිස්සට්ඨකාමං වීතරාගං විගතරාගං චත්තරාගං වන්තරාගං මුත්තරාගං පහීනරාගං පටිනිස්සට්ඨරාගං ආගම්හා ආගතම්හා උපාගතම්හා සම්පත්තම්හා තයා සද්ධිං සමාගතම්හාති – ඔඝාතිගං පුට්ඨුමකාමමාගමං.
සන්තිපදං බ්‍රූහි සහජනෙත්තාති. සන්තීති එකෙන ආකාරෙන සන්තිපි සන්තිපදම්පි [සන්තිපදන්ති (ක.)] තංයෙව අමතං නිබ්බානං. යො සො සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – ‘‘සන්තමෙතං පදං, පණීතමෙතං පදං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’’න්ති. අථාපරෙනාකාරෙන යෙ ධම්මා සන්තාධිගමාය සන්තිඵුසනාය සන්තිසච්ඡිකිරියාය සංවත්තන්ති, සෙය්‍යථිදං – චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො – ඉමෙ වුච්චන්ති සන්තිපදා. සන්තිපදං තාණපදං ලෙණපදං සරණපදං අභයපදං අච්චුතපදං අමතපදං නිබ්බානපදං බ්‍රූහි ආචික්ඛාහි දෙසෙහි පඤ්ඤපෙහි පට්ඨපෙහි විවරාහි විභජාහි උත්තානීකරොහි පකාසෙහි. සහජනෙත්තාති නෙත්තං වුච්චති සබ්බඤ්ඤුතඤාණං. බුද්ධස්ස භගවතො නෙත්තඤ්ච ජිනභාවො ච බොධියා මූලෙ අපුබ්බං අචරිමං එකස්මිං ඛණෙ උප්පන්නො, තස්මා බුද්ධො සහජනෙත්තොති – සන්තිපදං බ්‍රූහි සහජනෙත්ත.
යථාතච්ඡං භගවා බ්‍රූහි මෙතන්ති යථාතච්ඡං වුච්චති අමතං නිබ්බානං…පෙ… නිරොධො නිබ්බානං. භගවාති ගාරවාධිවචනං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවාති. බ්‍රූහි මෙතන්ති බ්‍රූහි ආචික්ඛාහි…පෙ… පකාසෙහීති – යථාතච්ඡං භගවා බ්‍රූහි මෙතං. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –
‘‘සුත්වානහං වීර අකාමකාමිං, [ඉච්චායස්මා ජතුකණ්ණි]
ඔඝාතිගං පුට්ඨුමකාමමාගමං;
සන්තිපදං බ්‍රූහි සහජනෙත්ත, යථාතච්ඡං භගවා බ්‍රූහි මෙත’’න්ති.
66. භගවා හි කාමෙ අභිභුය්‍ය ඉරියති, ආදිච්චොව පථවිං තෙජී තෙජසා;
පරිත්තපඤ්ඤස්ස මෙ භූරිපඤ්ඤො, ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤං;
ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානං.
භගවා හි කාමෙ අභිභුය්‍ය ඉරියතීති. භගවාති ගාරවාධිවචනං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවාති. කාමාති උද්දානතො ද්වෙ කාමා – වත්ථුකාමා ච කිලෙසකාමා ච…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති වත්ථුකාමා…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති කිලෙසකාමා. භගවා වත්ථුකාමෙ පරිජානිත්වා කිලෙසකාමෙ පහාය අභිභුය්‍ය අභිභවිත්වා අජ්ඣොත්ථරිත්වා පරියාදියිත්වා චරති විහරති ඉරියති වත්තෙති පාලෙති යපෙති යාපෙතීති – භගවා හි කාමෙ අභිභුය්‍ය ඉරියති.
ආදිච්චොව පථවිං තෙජී තෙජසාති ආදිච්චො වුච්චති සූරියො [සුරියො (ස්‍යා.)]. පථවී වුච්චති ජගතී [ජරා (ස්‍යා.)]. යථා සූරියො තෙජී තෙජෙන සමන්නාගතො පථවිං අභිභුය්‍ය අභිභවිත්වා අජ්ඣොත්ථරිත්වා පරියාදියිත්වා සන්තාපයිත්වා සබ්බං ආකාසගතං තමගතං අභිවිහච්ච අන්ධකාරං විධමිත්වා ආලොකං දස්සයිත්වා ආකාසෙ අන්තලික්ඛෙ ගගනපථෙ [ගමනපථෙ (ස්‍යා.) අට්ඨකථා ඔලොකෙතබ්බා] ගච්ඡති, එවමෙව භගවා ඤාණතෙජී ඤාණතෙජෙන සමන්නාගතො සබ්බං අභිසඞ්ඛාරසමුදයං…පෙ… කිලෙසතමං අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වා ඤාණාලොකං දස්සෙත්වා වත්ථුකාමෙ පරිජානිත්වා කිලෙසකාමෙ පහාය අභිභුය්‍ය අභිභවිත්වා අජ්ඣොත්ථරිත්වා පරියාදියිත්වා මද්දිත්වා චරති විහරති ඉරියති වත්තෙති පාලෙති යපෙති යාපෙතීති – ආදිච්චොව පථවිං තෙජී තෙජසා.
පරිත්තපඤ්ඤස්ස මෙ භූරිපඤ්ඤොති අහමස්මි පරිත්තපඤ්ඤො ඔමකපඤ්ඤො ලාමකපඤ්ඤො ඡතුක්කපඤ්ඤො. ත්වම්පි මහාපඤ්ඤො පුථුපඤ්ඤො හාසපඤ්ඤො ජවනපඤ්ඤො තික්ඛපඤ්ඤො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො. භූරි වුච්චති පථවී. භගවා තාය පථවිසමාය පඤ්ඤාය විපුලාය විත්ථතාය සමන්නාගතොති – පරිත්තපඤ්ඤස්ස මෙ භූරිපඤ්ඤො.
ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤන්ති. ධම්මන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං, චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ…පෙ… නිබ්බානඤ්ච නිබ්බානගාමිනිඤ්ච පටිපදං ආචික්ඛාහි දෙසෙහි පඤ්ඤපෙහි පට්ඨපෙහි විවරාහි විභජාහි උත්තානීකරොහි පකාසෙහි. යමහං විජඤ්ඤන්ති යමහං ජානෙය්‍යං ආජානෙය්‍යං විජානෙය්‍යං පටිජානෙය්‍යං පටිවිජ්ඣෙය්‍යං අධිගච්ඡෙය්‍යං ඵස්සෙය්‍යං සච්ඡිකරෙය්‍යන්ති – ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤං.
ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානන්ති ඉධෙව ජාතිජරාය මරණස්ස පහානං වූපසමං පටිනිස්සග්ගං පටිප්පස්සද්ධිං අමතං නිබ්බානන්ති – ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානං. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –
‘‘භගවා හි කාමෙ අභිභුය්‍ය ඉරියති, ආදිච්චොව පථවිං තෙජී තෙජසා;
පරිත්තපඤ්ඤස්ස මෙ භූරිපඤ්ඤො, ආචික්ඛ ධම්මං යමහං විජඤ්ඤං;
ජාතිජරාය ඉධ විප්පහාන’’න්ති.
67. කාමෙසු විනය ගෙධං, [ජතුකණ්ණීති භගවා]
නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතො;
උග්ගහිතං නිරත්තං වා, මා තෙ විජ්ජිත්ථ කිඤ්චනං.
කාමෙසු විනය ගෙධන්ති. කාමාති උද්දානතො ද්වෙ කාමා – වත්ථුකාමා ච කිලෙසකාමා ච…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති වත්ථුකාමා…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති කිලෙසකාමා. ගෙධන්ති ගෙධො වුච්චති තණ්හා. යො රාගො සාරාගො…පෙ… අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. කාමෙසු විනය ගෙධන්ති කාමෙසු ගෙධං විනය පටිවිනය පජහ විනොදෙහි බ්‍යන්තීකරොහි අනභාවං ගමෙහීති – කාමෙසු විනය ගෙධං. ජතුකණ්ණීති භගවා තං බ්‍රාහ්මණං ගොත්තෙන ආලපති. භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවාති – ජතුකණ්ණීති භගවා.
නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතොති. නෙක්ඛම්මන්ති සම්මාපටිපදං අනුලොමපටිපදං අපච්චනීකපටිපදං අන්වත්ථපටිපදං ධම්මානුධම්මපටිපදං සීලෙසු පරිපූරකාරිතං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතං භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතං ජාගරියානුයොගං සතිසම්පජඤ්ඤං චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ චත්තාරො සම්මප්පධානෙ චත්තාරො ඉද්ධිපාදෙ පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං නිබ්බානඤ්ච නිබ්බානගාමිනිඤ්ච පටිපදං ඛෙමතො තාණතො ලෙණතො සරණතො සරණීභූතතො අභයතො අච්චුතතො අමතතො නිබ්බානතො දට්ඨුං පස්සිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වාති – නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතො.
උග්ගහිතං නිරත්තං වාති. උග්ගහිතන්ති තණ්හාවසෙන දිට්ඨිවසෙන ගහිතං පරාමට්ඨං අභිනිවිට්ඨං අජ්ඣොසිතං අධිමුත්තං. නිරත්තං වාති නිරත්තං වා මුඤ්චිතබ්බං විජහිතබ්බං විනොදිතබ්බං බ්‍යන්තීකාතබ්බං අනභාවං ගමෙතබ්බන්ති – උග්ගහිතං නිරත්තං වා.
මා තෙ විජ්ජිත්ථ කිඤ්චනන්ති රාගකිඤ්චනං දොසකිඤ්චනං මොහකිඤ්චනං මානකිඤ්චනං දිට්ඨිකිඤ්චනං කිලෙසකිඤ්චනං දුච්චරිතකිඤ්චනං. ඉදං කිඤ්චනං [ඉමෙ කිඤ්චනා (ක.)] තුය්හං මා විජ්ජිත්ථ මා පවිජ්ජිත්ථ මා සංවිජ්ජිත්ථ පජහ විනොදෙහි බ්‍යන්තීකරොහි අනභාවං ගමෙහීති – මා තෙ විජ්ජිත්ථ කිඤ්චනං. තෙනාහ භගවා –
‘‘කාමෙසු විනය ගෙධං, [ජතුකණ්ණීති භගවා]
නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතො;
උග්ගහිතං නිරත්තං වා, මා තෙ විජ්ජිත්ථ කිඤ්චන’’න්ති.
68. යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහි, පච්ඡා තෙ මාහු කිඤ්චනං;
මජ්ඣෙ චෙ නො ගහෙස්සසි, උපසන්තො චරිස්සසි.
යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහීති අතීතෙ සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ යෙ කිලෙසා උප්පජ්ජෙය්‍යුං තෙ කිලෙසෙ සොසෙහි විසොසෙහි සුක්ඛාපෙහි විසුක්ඛාපෙහි අබීජං කරොහි පජහ විනොදෙහි බ්‍යන්තීකරොහි අනභාවං ගමෙහීති – එවම්පි යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහි. අථ වා, යෙ අතීතා කම්මාභිසඞ්ඛාරා අවිපක්කවිපාකා තෙ කම්මාභිසඞ්ඛාරෙ සොසෙහි විසොසෙහි සුක්ඛාපෙහි විසුක්ඛාපෙහි අබීජං [අවීජං (ස්‍යා.)] කරොහි පජහ විනොදෙහි බ්‍යන්තීකරොහි අනභාවං ගමෙහීති – එවම්පි යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහි.
පච්ඡා තෙ මාහු කිඤ්චනන්ති පච්ඡා වුච්චති අනාගතෙ සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ රාගකිඤ්චනං දොසකිඤ්චනං මොහකිඤ්චනං මානකිඤ්චනං දිට්ඨිකිඤ්චනං කිලෙසකිඤ්චනං දුච්චරිතකිඤ්චනං. ඉදං කිඤ්චනං තුය්හං මා අහු මා අහොසි මා ජනෙසි [මා ජනෙහි (ස්‍යා.) තථාවසෙසෙසු ද්වීසු පදෙසුපි] මා සඤ්ජනෙසි මාභිනිබ්බත්තෙසි පජහ විනොදෙහි බ්‍යන්තීකරොහි අනභාවං ගමෙහීති – පච්ඡා තෙ මාහු කිඤ්චනං.
මජ්ඣෙ චෙ නො ගහෙස්සසීති මජ්ඣෙ වුච්චති පච්චුප්පන්නං රූපං වෙදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාරා විඤ්ඤාණං. පච්චුප්පන්නෙ සඞ්ඛාරෙ තණ්හාවසෙන දිට්ඨිවසෙන න ගහෙස්සසි න තණ්හිස්සසි න පරාමසිස්සසි න නන්දිස්සසි නාභිනන්දිස්සසි න අජ්ඣොසිස්සසි. අභිනන්දනං අභිවදනං අජ්ඣොසානං ගාහං පරාමාසං අභිනිවෙසං පජහිස්සසි විනොදෙස්සසි බ්‍යන්තීකරිස්සසි අනභාවං ගමෙස්සසීති – මජ්ඣෙ චෙ නො ගහෙස්සසි.
උපසන්තො චරිස්සසීති රාගස්ස උපසමිතත්තා උපසන්තො චරිස්සසි, දොසස්ස…පෙ… සබ්බාකුසලාභිසඞ්ඛාරානං සන්තත්තා සමිතත්තා උපසමිතත්තා වූපසමිතත්තා නිජ්ඣාතත්තා නිබ්බුතත්තා විගතත්තා පටිප්පස්සද්ධත්තා සන්තො උපසන්තො වූපසන්තො නිබ්බුතො පටිප්පස්සද්ධො චරිස්සසි විහරිස්සසි ඉරියිස්සසි වත්තිස්සසි පාලෙස්සසි යපෙස්සසි යාපෙස්සසීති – උපසන්තො චරිස්සසි. තෙනාහ භගවා –
‘‘යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහි, පච්ඡා තෙ මාහු කිඤ්චනං;
මජ්ඣෙ චෙ නො ගහෙස්සසි, උපසන්තො චරිස්සසී’’ති.
69. සබ්බසො නාමරූපස්මිං, වීතගෙධස්ස බ්‍රාහ්මණ;
ආසවාස්ස න විජ්ජන්ති, යෙහි මච්චුවසං වජෙ.
සබ්බසො නාමරූපස්මිං වීතගෙධස්ස බ්‍රාහ්මණාති. සබ්බසොති සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං අසෙසං නිස්සෙසං පරියාදියනවචනමෙතං සබ්බසොති. නාමන්ති චත්තාරො අරූපිනො ඛන්ධා. රූපන්ති චත්තාරො ච මහාභූතා චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං. ගෙධො වුච්චති තණ්හා. යො රාගො සාරාගො…පෙ… අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. සබ්බසො නාමරූපස්මිං වීතගෙධස්ස බ්‍රාහ්මණාති සබ්බසො නාමරූපස්මිං වීතගෙධස්ස විගතගෙධස්ස චත්තගෙධස්ස වන්තගෙධස්ස මුත්තගෙධස්ස පහීනගෙධස්ස පටිනිස්සට්ඨගෙධස්ස වීතරාගස්ස විගතරාගස්ස චත්තරාගස්ස වන්තරාගස්ස මුත්තරාගස්ස පහීනරාගස්ස පටිනිස්සට්ඨරාගස්සාති – සබ්බසො නාමරූපස්මිං වීතගෙධස්ස බ්‍රාහ්මණ.
ආසවාස්ස න විජ්ජන්තීති. ආසවාති චත්තාරො ආසවා – කාමාසවො, භවාසවො, දිට්ඨාසවො, අවිජ්ජාසවො. අස්සාති අරහතො ඛීණාසවස්ස. න විජ්ජන්තීති ඉමෙ ආසවා තස්ස නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජන්ති නුපලබ්භන්ති පහීනා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪාති – ආසවාස්ස න විජ්ජන්ති.
යෙහි මච්චුවසං වජෙති යෙහි ආසවෙහි මච්චුනො වා වසං ගච්ඡෙය්‍ය, මරණස්ස වා වසං ගච්ඡෙය්‍ය, මාරපක්ඛස්ස වා වසං ගච්ඡෙය්‍ය; තෙ ආසවා තස්ස නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජන්ති නුපලබ්භන්ති පහීනා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪාති – යෙහි මච්චුවසං වජෙ. තෙනාහ භගවා –
‘‘සබ්බසො නාමරූපස්මිං, වීතගෙධස්ස බ්‍රාහ්මණ;
ආසවාස්ස න විජ්ජන්ති, යෙහි මච්චුවසං වජෙ’’ති.
සහ ගාථාපරියොසානා…පෙ… සත්ථා මෙ භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මීති.
ජතුකණ්ණිමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො එකාදසමො.