12. භද්‍රාවුධමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො
70. ඔකඤ්ජහං තණ්හච්ඡිදං අනෙජං, [ඉච්චායස්මා භද්‍රාවුධො]
නන්දිඤ්ජහං ඔඝතිණ්ණං විමුත්තං;
කප්පඤ්ජහං අභියාචෙ සුමෙධං, සුත්වාන නාගස්ස අපනමිස්සන්ති [අපගමිස්සන්ති (ක.)] ඉතො.
ඔකඤ්ජහං තණ්හච්ඡිදං අනෙජන්ති. ඔකඤ්ජහන්ති රූපධාතුයා යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපායුපාදානා [උපයුපාදානා (ක.)] චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙ බුද්ධස්ස භගවතො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා බුද්ධො ඔකඤ්ජහො. වෙදනාධාතුයා…පෙ… සඤ්ඤාධාතුයා… සඞ්ඛාරධාතුයා… විඤ්ඤාණධාතුයා යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපායුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙ බුද්ධස්ස භගවතො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා බුද්ධො ඔකඤ්ජහො.
තණ්හච්ඡිදන්ති. තණ්හාති රූපතණ්හා…පෙ… ධම්මතණ්හා. සා තණ්හා බුද්ධස්ස භගවතො ඡින්නා උච්ඡින්නා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪා. තස්මා බුද්ධො තණ්හච්ඡිදො. අනෙජොති එජා වුච්චති තණ්හා. යො රාගො සාරාගො …පෙ… අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. සා එජා තණ්හා බුද්ධස්ස භගවතො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා බුද්ධො අනෙජො. එජාය පහීනත්තා අනෙජො භගවා ලාභෙපි න ඉඤ්ජති, අලාභෙපි න ඉඤ්ජති, යසෙපි න ඉඤ්ජති, අයසෙපි න ඉඤ්ජති, පසංසායපි න ඉඤ්ජති, නින්දායපි න ඉඤ්ජති, සුඛෙපි න ඉඤ්ජති, දුක්ඛෙපි න ඉඤ්ජති න චලති න වෙධති න පවෙධති න සම්පවෙධතීති. තස්මා බුද්ධො අනෙජොති – ඔකඤ්ජහං තණ්හච්ඡිදං අනෙජං. ඉච්චායස්මා භද්‍රාවුධොති. ඉච්චාති පදසන්ධි…පෙ… ආයස්මාති, පියවචනං…පෙ… භද්‍රාවුධොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නාමං…පෙ… අභිලාපොති – ඉච්චායස්මා භද්‍රාවුධො.
නන්දිඤ්ජහං ඔඝතිණ්ණං විමුත්තන්ති නන්දී වුච්චති තණ්හා. යො රාගො සාරාගො…පෙ… අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. සා නන්දී සා තණ්හා බුද්ධස්ස භගවතො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා බුද්ධො නන්දිඤ්ජහො. ඔඝතිණ්ණන්ති භගවා කාමොඝං තිණ්ණො භවොඝං තිණ්ණො දිට්ඨොඝං තිණ්ණො අවිජ්ජොඝං තිණ්ණො සබ්බසංසාරපථං තිණ්ණො උත්තිණ්ණො නිත්ථිණ්ණො අතික්කන්තො සමතික්කන්තො වීතිවත්තො. සො වුත්ථවාසො චිණ්ණචරණො…පෙ… ජාතිමරණසංසාරො නත්ථි තස්ස පුනබ්භවොති – නන්දිඤ්ජහං ඔඝතිණ්ණං. විමුත්තන්ති භගවතො රාගා චිත්තං මුත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තං, දොසා චිත්තං… මොහා චිත්තං…පෙ… සබ්බාකුසලාභිසඞ්ඛාරෙහි චිත්තං මුත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තන්ති – නන්දිඤ්ජහං ඔඝතිණ්ණං විමුත්තං.
කප්පඤ්ජහං අභියාචෙ සුමෙධන්ති. කප්පාති ද්වෙ කප්පා – තණ්හාකප්පො ච දිට්ඨිකප්පො ච…පෙ… අයං තණ්හාකප්පො…පෙ… අයං දිට්ඨිකප්පො. බුද්ධස්ස භගවතො තණ්හාකප්පො පහීනො දිට්ඨිකප්පො පටිනිස්සට්ඨො. තණ්හාකප්පස්ස පහීනත්තා දිට්ඨිකප්පස්ස පටිනිස්සට්ඨත්තා තස්මා බුද්ධො කප්පඤ්ජහො. අභියාචෙති යාචාමි අභියාචාමි අජ්ඣෙසාමි සාදියාමි පත්ථයාමි පිහයාමි ජප්පාමි අභිජප්පාමි. සුමෙධා වුච්චති පඤ්ඤා. යා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි. භගවා ඉමාය මෙධාය පඤ්ඤාය උපෙතො සමුපෙතො උපාගතො සමුපාගතො උපපන්නො සමුපපන්නො සමන්නාගතො. තස්මා බුද්ධො සුමෙධොති – කප්පඤ්ජහං අභියාචෙ සුමෙධං.
සුත්වාන නාගස්ස අපනමිස්සන්ති ඉතොති. නාගස්සාති නාගො. භගවා ආගුං න කරොතීති නාගො, න ගච්ඡතීති නාගො, න ආගච්ඡතීති නාගො…පෙ… එවං භගවා න ගච්ඡතීති නාගො. සුත්වාන නාගස්ස අපනමිස්සන්ති ඉතොති තුය්හං වචනං බ්‍යප්පථං දෙසනං අනුසාසනං අනුසිට්ඨං සුත්වා සුණිත්වා උග්ගහෙත්වා උපධාරයිත්වා උපලක්ඛයිත්වා ඉතො අපනමිස්සන්ති වජිස්සන්ති පක්කමිස්සන්ති දිසාවිදිසං ගමිස්සන්තීති – සුත්වාන නාගස්ස අපනමිස්සන්ති ඉතො. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –
‘‘ඔකඤ්ජහං තණ්හච්ඡිදං අනෙජං, [ඉච්චායස්මා භද්‍රාවුධො]
නන්දිඤ්ජහං ඔඝතිණ්ණං විමුත්තං;
කප්පඤ්ජහං අභියාචෙ සුමෙධං, සුත්වාන නාගස්ස අපනමිස්සන්ති ඉතො’’ති.
71. නානාජනා ජනපදෙහි සඞ්ගතා, තව වීර වාක්‍යං අභිකඞ්ඛමානා;
තෙසං තුවං සාධු වියාකරොහි, තථා හි තෙ විදිතො එස ධම්මො.
නානාජනා ජනපදෙහි සඞ්ගතාති. නානාජනාති ඛත්තියා ච බ්‍රාහ්මණා ච වෙස්සා ච සුද්දා ච ගහට්ඨා ච පබ්බජිතා ච දෙවා ච මනුස්සා ච. ජනපදෙහි සඞ්ගතාති අඞ්ගා ච මගධා ච කලිඞ්ගා ච කාසියා ච කොසලා ච වජ්ජියා ච මල්ලා ච චෙතියම්හා ච [චෙතියම්හා ච සාගරම්හා ච (ස්‍යා.)] වංසා ච කුරුම්හා ච පඤ්චාලා ච මච්ඡා ච සුරසෙනා ච අස්සකා ච අවන්තියා ච යොනා [යොනකා (ක.) මහානි. 55] ච කම්බොජා ච. සඞ්ගතාති සඞ්ගතා සමාගතා සමොහිතා සන්නිපතිතාති – නානාජනා ජනපදෙහි සඞ්ගතා.
තව වීර වාක්‍යං අභිකඞ්ඛමානාති. වීරාති වීරො. භගවා වීරියවාති වීරො, පහූති වීරො, විසවීති වීරො, අලමත්තොති වීරො, විගතලොමහංසොතිපි වීරො.
විරතො ඉධ සබ්බපාපකෙහි, නිරයදුක්ඛං අතිච්ච වීරියවා සො;
සො වීරියවා පධානවා, වීරො තාදි පවුච්චතෙ තථත්තාති.
තව වීර වාක්‍යං අභිකඞ්ඛමානාති තුය්හං වචනං බ්‍යප්පථං දෙසනං අනුසාසනං අනුසිට්ඨං. අභිකඞ්ඛමානාති අභිකඞ්ඛමානා ඉච්ඡමානා සාදියමානා පත්ථයමානා පිහයමානා අභිජප්පමානාති – තව වීර වාක්‍යං අභිකඞ්ඛමානා.
තෙසං තුවං සාධු වියාකරොහීති. තෙසන්ති තෙසං ඛත්තියානං බ්‍රාහ්මණානං වෙස්සානං සුද්දානං ගහට්ඨානං පබ්බජිතානං දෙවානං මනුස්සානං. තුවන්ති භගවන්තං භණති. සාධු වියාකරොහීති සාධු ආචික්ඛාහි දෙසෙහි පඤ්ඤපෙහි පට්ඨපෙහි විවරාහි විභජාහි උත්තානීකරොහි පකාසෙහීති – තෙසං තුවං සාධු වියාකරොහි.
තථා හි තෙ විදිතො එස ධම්මොති තථා හි තෙ විදිතො තුලිතො තීරිතො විභූතො විභාවිතො එස ධම්මොති – තථා හි තෙ විදිතො එස ධම්මො. තෙනාහ සො බ්‍රාහ්මණො –
‘‘නානාජනා ජනපදෙහි සඞ්ගතා, තව වීර වාක්‍යං අභිකඞ්ඛමානා;
තෙසං තුවං සාධු වියාකරොහි, තථා හි තෙ විදිතො එස ධම්මො’’ති.
72. ආදානතණ්හං විනයෙථ සබ්බං, [භද්‍රාවුධාති භගවා]
උද්ධං අධො තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙ;
යං යඤ්හි ලොකස්මිමුපාදියන්ති, තෙනෙව මාරො අන්වෙති ජන්තුං.
ආදානතණ්හං විනයෙථ සබ්බන්ති ආදානතණ්හං වුච්චති රූපතණ්හා…පෙ… ආදානතණ්හාති කිංකාරණා වුච්චති ආදානතණ්හා? තාය තණ්හාය රූපං ආදියන්ති උපාදියන්ති ගණ්හන්ති පරාමසන්ති අභිනිවිසන්ති. වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං… ගතිං… උපපත්තිං… පටිසන්ධිං… භවං… සංසාරං… වට්ටං ආදියන්ති උපාදියන්ති ගණ්හන්ති පරාමසන්ති අභිනිවිසන්ති. තංකාරණා වුච්චති ආදානතණ්හා. ආදානතණ්හං විනයෙථ සබ්බන්ති සබ්බං ආදානතණ්හං විනයෙය්‍ය පටිවිනයෙය්‍ය පජහෙය්‍ය විනොදෙය්‍ය බ්‍යන්තීකරෙය්‍ය අනභාවං ගමෙය්‍යාති – ආදානතණ්හං විනයෙථ සබ්බං. භද්‍රාවුධාති භගවාති. භද්‍රාවුධාති භගවා තං බ්‍රාහ්මණං නාමෙන ආලපති. භගවාති ගාරවාධිවචනමෙතං…පෙ… සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවාති – භද්‍රාවුධාති භගවා.
උද්ධං අධො තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති. උද්ධන්ති අනාගතං; අධොති අතීතං; තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති පච්චුප්පන්නං. උද්ධන්ති දෙවලොකො; අධොති නිරයලොකො; තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති මනුස්සලොකො. අථ වා, උද්ධන්ති කුසලා ධම්මා; අධොති අකුසලා ධම්මා; තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති අබ්‍යාකතා ධම්මා. උද්ධන්ති අරූපධාතු; අධොති කාමධාතු; තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති රූපධාතු. උද්ධන්ති සුඛා වෙදනා; අධොති දුක්ඛා වෙදනා; තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා. උද්ධන්ති උද්ධං පාදතලා; අධොති අධො කෙසමත්ථකා; තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති වෙමජ්ඣෙති – උද්ධං අධො තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙ.
යං යඤ්හි ලොකස්මිමුපාදියන්තීති යං යං රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං ආදියන්ති උපාදියන්ති ගණ්හන්ති පරාමසන්ති අභිනිවිසන්ති. ලොකස්මින්ති අපායලොකෙ…පෙ… ආයතනලොකෙති – යං යඤ්හි ලොකස්මිමුපාදියන්ති.
තෙනෙව මාරො අන්වෙති ජන්තුන්ති තෙනෙව කම්මාභිසඞ්ඛාරවසෙන පටිසන්ධිකො ඛන්ධමාරො ධාතුමාරො ආයතනමාරො ගතිමාරො උපපත්තිමාරො පටිසන්ධිමාරො භවමාරො සංසාරමාරො වට්ටමාරො අන්වෙති අනුගච්ඡති අන්වායිකො හොති. ජන්තුන්ති සත්තං ජනං නරං මාණවං [මානවං (ස්‍යා.)] පොසං පුග්ගලං ජීවං ජාගුං ජන්තුං ඉන්දගුං මනුජන්ති – තෙනෙව මාරො අන්වෙති ජන්තුං. තෙනාහ භගවා –
‘‘ආදානතණ්හං විනයෙථ සබ්බං, [භද්‍රාවුධාති භගවා]
උද්ධං අධො තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙ;
යං යඤ්හි ලොකස්මිමුපාදියන්ති, තෙනෙව මාරො අන්වෙති ජන්තු’’න්ති.
73. තස්මා පජානං න උපාදියෙථ,භික්ඛු සතො කිඤ්චනං සබ්බලොකෙ;
ආදානසත්තෙ ඉති පෙක්ඛමානො, පජං ඉමං මච්චුධෙය්‍යෙ විසත්තං.
තස්මා පජානං න උපාදියෙථාති. තස්මාති තස්මා තංකාරණා තංහෙතු තප්පච්චයා තංනිදානා, එතං ආදීනවං සම්පස්සමානො ආදානතණ්හායාති – තස්මා. පජානන්ති ජානන්තො පජානන්තො ආජානන්තො විජානන්තො පටිවිජානන්තො පටිවිජ්ඣන්තො ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති…පෙ… ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති ජානන්තො පජානන්තො ආජානන්තො විජානන්තො පටිවිජානන්තො පටිවිජ්ඣන්තො. න උපාදියෙථාති රූපං නාදියෙය්‍ය න උපාදියෙය්‍ය න ගණ්හෙය්‍ය න පරාමසෙය්‍ය නාභිනිවිසෙය්‍ය; වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං… ගතිං … උපපත්තිං… පටිසන්ධිං… භවං… සංසාරං… වට්ටං නාදියෙය්‍ය න උපාදියෙය්‍ය න ගණ්හෙය්‍ය න පරාමසෙය්‍ය නාභිනිවිසෙය්‍යාති – තස්මා පජානං න උපාදියෙථ.
භික්ඛු සතො කිඤ්චනං සබ්බලොකෙති. භික්ඛූති පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො වා භික්ඛු, සෙක්ඛො වා භික්ඛු. සතොති චතූහි කාරණෙහි සතො – කායෙ කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානං භාවෙන්තො සතො…පෙ… සො වුච්චති සතොති – භික්ඛු සතො. කිඤ්චනන්ති කිඤ්චි රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං. සබ්බලොකෙති සබ්බඅපායලොකෙ සබ්බමනුස්සලොකෙ සබ්බදෙවලොකෙ සබ්බඛන්ධලොකෙ සබ්බධාතුලොකෙ සබ්බආයතනලොකෙති – භික්ඛු සතො කිඤ්චනං සබ්බලොකෙ.
ආදානසත්තෙ ඉති පෙක්ඛමානොති ආදානසත්තා වුච්චන්ති යෙ රූපං ආදියන්ති උපාදියන්ති ගණ්හන්ති පරාමසන්ති අභිනිවිසන්ති; වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං… ගතිං… උපපත්තිං… පටිසන්ධිං… භවං… සංසාරං… වට්ටං ආදියන්ති උපාදියන්ති ගණ්හන්ති පරාමසන්ති අභිනිවිසන්ති. ඉතීති පදසන්ධි…පෙ… පදානුපුබ්බතාපෙතං ඉතීති. පෙක්ඛමානොති පෙක්ඛමානො දක්ඛමානො දිස්සමානො පස්සමානො ඔලොකයමානො නිජ්ඣායමානො උපපරික්ඛමානොති – ආදානසත්තෙ ඉති පෙක්ඛමානො.
පජං ඉමං මච්චුධෙය්‍යෙ විසත්තන්ති. පජාති සත්තාධිවචනං මච්චුධෙය්‍යා වුච්චන්ති කිලෙසා ච ඛන්ධා ච අභිසඞ්ඛාරා ච. පජා මච්චුධෙය්‍යෙ මාරධෙය්‍යෙ මරණධෙය්‍යෙ සත්තා විසත්තා ආසත්තා ලග්ගා ලග්ගිතා පලිබුද්ධා. යථා භිත්තිඛිලෙ වා නාගදන්තෙ වා භණ්ඩං සත්තං විසත්තං ආසත්තං ලග්ගං ලග්ගිතං පලිබුද්ධං, එවමෙව පජා මච්චුධෙය්‍යෙ මාරධෙය්‍යෙ මරණධෙය්‍යෙ සත්තා විසත්තා ආසත්තා ලග්ගා ලග්ගිතා පලිබුද්ධාති – පජං ඉමං මච්චුධෙය්‍යෙ විසත්තං. තෙනාහ භගවා –
‘‘තස්මා පජානං න උපාදියෙථ, භික්ඛු සතො කිඤ්චනං සබ්බලොකෙ;
ආදානසත්තෙ ඉති පෙක්ඛමානො, පජං ඉමං මච්චුධෙය්‍යෙ විසත්ත’’න්ති.
සහ ගාථාපරියොසානා…පෙ… සත්ථා මෙ භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මීති.
භද්‍රාවුධමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො ද්වාදසමො.