7. කුම්භවග්ගො

1. කුම්භඞ්ගපඤ්හො

1. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කුම්භස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කුම්භො සම්පුණ්ණො න සණති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආගමෙ අධිගමෙ පරියත්තියං සාමඤ්ඤෙ පාරමිං පත්වා න සණිතබ්බං, න තෙන මානො කරණීයො, න දබ්බො [දප්පො (සී.)] දස්සෙතබ්බො, නිහතමානෙන නිහතදබ්බෙන භවිතබ්බං, උජුකෙන අමුඛරෙන අවිකත්ථිනා. ඉදං, මහාරාජ, කුම්භස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ –

‘‘‘යදූනකං තං සණති, යං පූරං සන්තමෙව තං;

අඩ්ඪකුම්භූපමො [රිත්තකුම්භූපමො (සී.)] බාලො, රහදො පූරොව පණ්ඩිතො’’’ති.

කුම්භඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

2. කාළායසඞ්ගපඤ්හො

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කාළායසස්ස [කාළහංසස්ස (ක.)] ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කාළායසො සුපීතො [සුථිතො (ක.)] වමති [වහති (ස්‍යා. ක.)], එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනො යොගාවචරස්ස මානසං යොනිසො මනසිකාරෙන [යොනිසො මනසිකාරෙ (සී. ස්‍යා. ක.)] අපීතං වමති. ඉදං, මහාරාජ, කාළායසස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කාළායසො සකිං පීතං උදකං න වමති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යො සකිං උප්පන්නො පසාදො, න පුන සො වමිතබ්බො ‘උළාරො සො භගවා සම්මාසම්බුද්ධො, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො’ති. ‘රූපං අනිච්චං, වෙදනා අනිච්චා, සඤ්ඤා අනිච්චා, සඞ්ඛාරා අනිච්චා, විඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති යං සකිං උප්පන්නං ඤාණං, න පුන තං වමිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කාළායසස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

‘‘‘දස්සනම්හි පරිසොධිතො [පරිසොධිකෙ (සී. ක.)] නරො, අරියධම්මෙ නියතො විසෙසගූ;

නප්පවෙධති අනෙකභාගසො, සබ්බසො ච මුඛභාවමෙව සො’’’ති.

කාළායසඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

3. ඡත්තඞ්ගපඤ්හො

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ඡත්තස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ඡත්තං උපරි මුද්ධනි චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කිලෙසානං උපරි මුද්ධනි චරෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඡත්තස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඡත්තං මුද්ධනුපත්ථම්භං හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යොනිසො මනසිකාරුපත්ථම්භෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඡත්තස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඡත්තං වාතාතපමෙඝවුට්ඨියො පටිහනති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන නානාවිධදිට්ඨිපුථුසමණබ්‍රාහ්මණානං [මහාවාත (ක.)] මතවාතතිවිධග්ගිසන්තාපකිලෙසවුට්ඨියො පටිහන්තබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, ඡත්තස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

‘‘‘යථාපි ඡත්තං විපුලං, අච්ඡිද්දං ථිරසංහිතං;

වාතාතපං නිවාරෙති, මහතී මෙඝවුට්ඨියො.

‘‘‘තථෙව බුද්ධපුත්තොපි, සීලඡත්තධරො සුචි;

කිලෙසවුට්ඨිං වාරෙති, සන්තාපතිවිධග්ගයො’’’ති.

ඡත්තඞ්ගපඤ්හො තතියො.

4. ඛෙත්තඞ්ගපඤ්හො

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ඛෙත්තස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ඛෙත්තං මාතිකාසම්පන්නං හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සුචරිතවත්තප්පටිවත්තමාතිකාසම්පන්නෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඛෙත්තස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඛෙත්තං මරියාදාසම්පන්නං හොති, තාය ච මරියාදාය උදකං රක්ඛිත්වා ධඤ්ඤං පරිපාචෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සීලහිරිමරියාදාසම්පන්නෙන භවිතබ්බං, තාය ච සීලහිරිමරියාදාය සාමඤ්ඤං රක්ඛිත්වා චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි ගහෙතබ්බානි. ඉදං, මහාරාජ, ඛෙත්තස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඛෙත්තං උට්ඨානසම්පන්නං හොති, කස්සකස්ස හාසජනකං අප්පම්පි බීජං වුත්තං බහු හොති, බහු වුත්තං බහුතරං හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උට්ඨානසම්පන්නෙන විපුලඵලදායිනා භවිතබ්බං, දායකානං හාසජනකෙන භවිතබ්බං, යථා අප්පං දින්නං බහු හොති, බහු දින්නං බහුතරං හොති. ඉදං, මහාරාජ, ඛෙත්තස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන උපාලිනා විනයධරෙන –

‘‘‘ඛෙත්තූපමෙන භවිතබ්බං, උට්ඨානවිපුලදායිනා;

එස ඛෙත්තවරො නාම, යො දදාති විපුලං ඵල’’’න්ති.

ඛෙත්තඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

5. අගදඞ්ගපඤ්හො

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘අගදස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, අගදෙ කිමී න සණ්ඨහන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන මානසෙ කිලෙසා න සණ්ඨපෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, අගදස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, අගදො දට්ඨඵුට්ඨදිට්ඨඅසිතපීතඛායිතසායිතං සබ්බං විසං පටිහනති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන රාගදොසමොහමානදිට්ඨිවිසං සබ්බං පටිහනිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, අගදස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

‘‘‘සඞ්ඛාරානං සභාවත්ථං, දට්ඨුකාමෙන යොගිනා;

අගදෙනෙව හොතබ්බං, කිලෙසවිසනාසනෙ’’’ති.

අගදඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

6. භොජනඞ්ගපඤ්හො

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘භොජනස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං උපත්ථම්භො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බසත්තානං මග්ගුපත්ථම්භෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, භොජනස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං බලං වඩ්ඪෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පුඤ්ඤවඩ්ඪියා වඩ්ඪිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, භොජනස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං අභිපත්ථිතං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බලොකාභිපත්ථිතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, භොජනස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන මහාමොග්ගල්ලානෙන –

‘‘‘සංයමෙන නියමෙන, සීලෙන පටිපත්තියා;

පත්ථිතෙන භවිතබ්බං, සබ්බලොකස්ස යොගිනා’’’ති.

භොජනඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

7. ඉස්සාසඞ්ගපඤ්හො

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ඉස්සාසස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ඉස්සාසො සරෙ පාතයන්තො උභො පාදෙ පථවියං දළ්හං පතිට්ඨාපෙති, ජණ්ණුඅවෙකල්ලං කරොති, සරකලාපං කටිසන්ධිම්හි ඨපෙති, කායං උපත්ථද්ධං කරොති, ද්වෙ හත්ථෙ සන්ධිට්ඨානං ආරොපෙති, මුට්ඨිං පීළයති, අඞ්ගුලියො නිරන්තරං කරොති, ගීවං පග්ගණ්හාති, චක්ඛූනි මුඛඤ්ච පිදහති, නිමිත්තං උජුං කරොති, හාසමුප්පාදෙති ‘විජ්ඣිස්සාමී’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සීලපථවියං වීරියපාදෙ පතිට්ඨාපෙතබ්බං, ඛන්තිසොරච්චං අවෙකල්ලං කාතබ්බං, සංවරෙ චිත්තං ඨපෙතබ්බං, සංයමනියමෙ අත්තා උපනෙතබ්බො, ඉච්ඡා මුච්ඡා පීළයිතබ්බා, යොනිසො මනසිකාරෙ චිත්තං නිරන්තරං කාතබ්බං, වීරියං පග්ගහෙතබ්බං, ඡ ද්වාරා පිදහිතබ්බා, සති උපට්ඨපෙතබ්බා, හාසමුප්පාදෙතබ්බං ‘සබ්බකිලෙසෙ ඤාණනාරාචෙන විජ්ඣිස්සාමී’ති. ඉදං, මහාරාජ, ඉස්සාසස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉස්සාසො ආළකං පරිහරති වඞ්කජිම්හකුටිලනාරාචස්ස උජුකරණාය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉමස්මිං කායෙ සතිපට්ඨානආළකං පරිහරිතබ්බං වඞ්කජිම්හකුටිලචිත්තස්ස උජුකරණාය. ඉදං, මහාරාජ, ඉස්සාසස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉස්සාසො ලක්ඛෙ උපාසෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉමස්මිං කායෙ උපාසිතබ්බං. කථං මහාරාජ යොගිනා යොගාවචරෙන ඉමස්මිං කායෙ උපාසිතබ්බං? අනිච්චතො උපාසිතබ්බං, දුක්ඛතො උපාසිතබ්බං, අනත්තතො උපාසිතබ්බං, රොගතො…පෙ… ගණ්ඩතො…පෙ… සල්ලතො…පෙ… අඝතො…පෙ… ආබාධතො…පෙ… පරතො…පෙ… පලොකතො…පෙ… ඊතිතො…පෙ… උපද්දවතො…පෙ… භයතො…පෙ… උපසග්ගතො…පෙ… චලතො…පෙ… පභඞ්ගුතො…පෙ… අද්ධුවතො…පෙ… අතාණතො…පෙ… අලෙණතො…පෙ… අසරණතො…පෙ… රිත්තතො…පෙ… තුච්ඡතො…පෙ… සුඤ්ඤතො…පෙ… ආදීනවතො…පෙ… විපරිණාමධම්මතො…පෙ… අසාරතො …පෙ… අඝමූලතො…පෙ… වධකතො…පෙ… විභවතො…පෙ… සාසවතො…පෙ… සඞ්ඛතතො…පෙ… මාරාමිසතො…පෙ… ජාතිධම්මතො…පෙ… ජරාධම්මතො…පෙ… බ්‍යාධිධම්මතො…පෙ… මරණධම්මතො…පෙ… සොකධම්මතො…පෙ… පරිදෙවධම්මතො…පෙ… උපායාසධම්මතො…පෙ… සංකිලෙසධම්මතො…පෙ… එවං ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉමස්මිං කායෙ උපාසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඉස්සාසස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉස්සාසො සායං පාතං උපාසති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සායං පාතං ආරම්මණෙ උපාසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඉස්සාසස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

‘‘‘යථා ඉස්සාසකො නාම, සායං පාතං උපාසති;

උපාසනං අරිඤ්චන්තො [න රිච්ඡන්තො (සී. ක.)], ලභතෙ භත්තවෙතනං.

‘‘‘තථෙව බුද්ධපුත්තොපි, කරොති කායුපාසනං;

කායුපාසනං අරිඤ්චන්තො, අරහත්තමධිගච්ඡතී’’’ති.

ඉස්සාසඞ්ගපඤ්හො සත්තමො.

කුම්භවග්ගො සත්තමො [ඉතො පරං රාජඞ්ගපඤ්හාදිකා අට්ඨතිංස පඤ්හා විනට්ඨා, යෙහි තා දිට්ඨා,§තෙහි නො ආරොචෙතබ්බා පුන මුද්දාපනකාලෙ පක්ඛිපනත්ථායාති (න, බු, ස)].

තස්සුද්දානං –

කුම්භො ච කාළායසො ච, ඡත්තං ඛෙත්තඤ්ච අගදො;

භොජනෙන ච ඉස්සාසො, වුත්තං දානි විදූහීති.

ඔපම්මකථාපඤ්හො නිට්ඨිතො.