6. ඔපම්මකථාපඤ්හො
මාතිකා
භන්තෙ නාගසෙන, කතිහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අරහත්තං සච්ඡිකරොතීති?
ඉධ, මහාරාජ, අරහත්තං සච්ඡිකාතුකාමෙන භික්ඛුනා –
ගද්‍රභස්ස [ඝොරස්සරස්ස (සී. ස්‍යා. පී.)] එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
කුක්කුටස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
කලන්දකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
දීපිනියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
දීපිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
කුම්මස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
වංසස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
චාපස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
වායසස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
මක්කටස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ගද්‍රභවග්ගො පඨමො.
ලාබුලතාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
පදුමස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
බීජස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
සාලකල්‍යාණිකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
නාවාය තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
නාවාලග්ගනකස්ස [නාවාලගනකස්ස (සී. පී.)] ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
කූපස්ස [කූපකස්ස (ක.)] එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
නියාමකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
කම්මකාරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
සමුද්දස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
සමුද්දවග්ගො දුතියො.
පථවියා පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ආපස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
තෙජස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
වායුස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
පබ්බතස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ආකාසස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
චන්දස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
සූරියස්ස සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
සක්කස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
චක්කවත්තිස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
පථවීවග්ගො තතියො.
උපචිකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
බිළාරස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
උන්දූරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
විච්ඡිකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
නකුලස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
ජරසිඞ්ගාලස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
මිගස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ගොරූපස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
වරාහස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
හත්ථිස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
උපචිකාවග්ගො චතුත්ථො.
සීහස්ස සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
චක්කවාකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
පෙණාහිකාය ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ඝරකපොතස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
උලූකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
සතපත්තස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
වග්ගුලිස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ජලූකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
සප්පස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
අජගරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
සීහවග්ගො පඤ්චමො.
පන්ථමක්කටකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
ථනසිතදාරකස්ස [ථනපීතදාරකස්ස (ස්‍යා.)] එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
චිත්තකධරකුම්මස්ස [චිත්තකථලකුම්මස්ස (ක.)] එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
පවනස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
රුක්ඛස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
මෙඝස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
මණිරතනස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
මාගවිකස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
බාළිසිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
තච්ඡකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
මක්කටවග්ගො ඡට්ඨො.
කුම්භස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
කාළායසස්ස [කාළහංසස්ස (ක.)] ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ඡත්තස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ඛෙත්තස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
අගදස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
භොජනස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ඉස්සාසස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
කුම්භවග්ගො සත්තමො.
රඤ්ඤො චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
දොවාරිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
නිසදාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
පදීපස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
මයූරස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
තුරඞ්ගස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
සොණ්ඩිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ඉන්දඛීලස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
තුලාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
ඛග්ගස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
මච්ඡස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ඉණග්ගාහකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
බ්‍යාධිතස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
මතස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
නදියා ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
උසභස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
මග්ගස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
සුඞ්කසායිකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
චොරස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
සකුණග්ඝියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
සුනඛස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
තිකිච්ඡකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ගබ්භිනියා ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
චමරියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
කිකියා ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
කපොතිකාය තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
එකනයනස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
කස්සකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
ජම්බුකසිඞ්ගාලියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
චඞ්ගවාරකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
දබ්බියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
ඉණසාධකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
අනුවිචිනකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
සාරථිස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
භොජකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.
තුන්නවායස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
නාවිකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
භමරස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානීති.
මාතිකා නිට්ඨිතා.
1. ගද්‍රභවග්ගො
1. ගද්‍රභඞ්ගපඤ්හො
1. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ගද්‍රභස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ගද්‍රභො නාම සඞ්කාරකූටෙපි චතුක්කෙපි සිඞ්ඝාටකෙපි ගාමද්වාරෙපි ථුසරාසිම්හිපි යත්ථ කත්ථචි සයති, න සයනබහුලො හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන තිණසන්ථාරෙපි පණ්ණසන්ථාරෙපි කට්ඨමඤ්චකෙපි ඡමායපි යත්ථ කත්ථචි චම්මඛණ්ඩං පත්ථරිත්වා යත්ථ කත්ථචි සයිතබ්බං, න සයනබහුලෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ගද්‍රභස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ‘කලිඞ්ගරූපධානා, භික්ඛවෙ, එතරහි මම සාවකා විහරන්ති අප්පමත්තා ආතාපිනො පධානස්මි’න්ති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනාපි –
‘‘‘පල්ලඞ්කෙන නිසින්නස්ස, ජණ්ණුකෙනාභිවස්සති;
අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’’ති.
ගද්‍රභඞ්ගපඤ්හො පඨමො.
2. කුක්කුටඞ්ගපඤ්හො
2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කුක්කුටස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කුක්කුටො කාලෙන සමයෙන පටිසල්ලීයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කාලෙන සමයෙනෙව චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨපෙත්වා සරීරං පටිජග්ගිත්වා නහායිත්වා චෙතියං වන්දිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං දස්සනාය ගන්ත්වා කාලෙන සමයෙන සුඤ්ඤාගාරං පවිසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුක්කුටො කාලෙන සමයෙනෙව වුට්ඨාති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කාලෙන සමයෙනෙව වුට්ඨහිත්වා චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨපෙත්වා සරීරං පටිජග්ගිත්වා චෙතියං වන්දිත්වා පුනදෙව සුඤ්ඤාගාරං පවිසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.
‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුක්කුටො පථවිං ඛණිත්වා ඛණිත්වා අජ්ඣොහාරං අජ්ඣොහරති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පච්චවෙක්ඛිත්වා පච්චවෙක්ඛිත්වා අජ්ඣොහාරං අජ්ඣොහරිතබ්බං ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –
‘‘‘කන්තාරෙ පුත්තමංසංව, අක්ඛස්සබ්භඤ්ජනං යථා;
එවං ආහරි ආහාරං, යාපනත්ථමමුච්ඡිතො’ති.
‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුක්කුටො සචක්ඛුකොපි රත්තිං අන්ධො හොති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අනන්ධෙනෙව අන්ධෙන විය භවිතබ්බං, අරඤ්ඤෙපි ගොචරගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තෙනපි රජනීයෙසු රූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බධම්මෙසු අන්ධෙන බධිරෙන මූගෙන විය භවිතබ්බං, න නිමිත්තං ගහෙතබ්බං, නානුබ්‍යඤ්ජනං ගහෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන මහාකච්චායනෙන –
‘චක්ඛුමාස්ස යථා අන්ධො, සොතවා බධිරො යථා;
පඤ්ඤවාස්ස [ජිව්හාවස්ස (සී. පී.)] යථා මූගො, බලවා දුබ්බලොරිව;
අත්තඅත්ථෙ [අථ අත්ථෙ (සී. පී.)] සමුප්පන්නෙ, සයෙථ මතසායික’න්ති.
‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුක්කුටො ලෙඩ්ඩුදණ්ඩලගුළමුග්ගරෙහි පරිපාතියන්තොපි සකං ගෙහං න විජහති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චීවරකම්මං කරොන්තෙනපි නවකම්මං කරොන්තෙනපි වත්තප්පටිවත්තං කරොන්තෙනපි උද්දිසන්තෙනපි උද්දිසාපෙන්තෙනපි යොනිසො මනසිකාරො න විජහිතබ්බො, සකං ඛො පනෙතං, මහාරාජ, යොගිනො ගෙහං, යදිදං යොනිසො මනසිකාරො. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ‘කො ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ගොචරො සකො පෙත්තිකො විසයො? යදිදං චත්තාරො සතිපට්ඨානා’ති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනාපි –
‘‘‘යථා සුදන්තො මාතඞ්ගො, සකං සොණ්ඩං න මද්දති;
භක්ඛාභක්ඛං විජානාති, අත්තනො වුත්තිකප්පනං.
‘‘‘තථෙව බුද්ධපුත්තෙන, අප්පමත්තෙන වා පන;
ජිනවචනං න මද්දිතබ්බං, මනසිකාරවරුත්තම’’’න්ති.
කුක්කුටඞ්ගපඤ්හො දුතියො.
3. කලන්දකඞ්ගපඤ්හො
3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කලන්දකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කලන්දකො පටිසත්තුම්හි ඔපතන්තෙ නඞ්ගුට්ඨං පප්ඵොටෙත්වා මහන්තං කත්වා තෙනෙව නඞ්ගුට්ඨලගුළෙන පටිසත්තුං පටිබාහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කිලෙසසත්තුම්හි ඔපතන්තෙ සතිපට්ඨානලගුළං පප්ඵොටෙත්වා මහන්තං කත්වා තෙනෙව සතිපට්ඨානලගුළෙන සබ්බකිලෙසා පටිබාහිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, කලන්දකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන චූළපන්ථකෙන –
‘යදා කිලෙසා ඔපතන්ති, සාමඤ්ඤගුණධංසනා;
සතිපට්ඨානලගුළෙන, හන්තබ්බා තෙ පුනප්පුන’’’න්ති.
කලන්දකඞ්ගපඤ්හො තතියො.
4. දීපිනියඞ්ගපඤ්හො
4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘දීපිනියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, දීපිනී සකිං යෙව ගබ්භං ගණ්හාති, න පුනප්පුනං පුරිසං උපෙති? එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආයතිං පටිසන්ධිං උප්පත්තිං ගබ්භසෙය්‍යං චුතිං භෙදං ඛයං විනාසං සංසාරභයං දුග්ගතිං විසමං සම්පීළිතං දිස්වා ‘පුනබ්භවෙ නප්පටිසන්දහිස්සාමී’ති යොනිසො මනසිකාරො කරණීයො. ඉදං, මහාරාජ, දීපිනියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ ධනියගොපාලකසුත්තෙ –
‘‘‘උසභොරිව ඡෙත්ව බන්ධනානි, නාගො පූතිලතංව දාලයිත්වා;
නාහං පුනුපෙස්සං ගබ්භසෙය්‍යං, අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙවා’’’ති.
දීපිනියඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.