6. මක්කටකවග්ගො

1. පන්ථමක්කටකඞ්ගපඤ්හො

1. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පන්ථමක්කටකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පන්ථමක්කටකො පන්ථෙ මක්කටජාලවිතානං කත්වා යදි තත්ථ ජාලකෙ ලග්ගති කිමි වා මක්ඛිකා වා පටඞ්ගො වා, තං ගහෙත්වා භක්ඛයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඡසු ද්වාරෙසු සතිපට්ඨානජාලවිතානං කත්වා යදි තත්ථ කිලෙසමක්ඛිකා බජ්ඣන්ති, තත්ථෙව ඝාතෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, පන්ථමක්කටකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන අනුරුද්ධෙන –

‘‘‘චිත්තං නියමෙ ඡසු ද්වාරෙසු, සතිපට්ඨානවරුත්තමෙ;

කිලෙසා තත්ථ ලග්ගා චෙ, හන්තබ්බා තෙ විපස්සිනා’’’ති.

පන්ථමක්කටකඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

2. ථනස්සිතදාරකඞ්ගපඤ්හො

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ථනස්සිතදාරකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ථනස්සිතදාරකො සදත්ථෙ ලග්ගති, ඛීරත්ථිකො රොදති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සදත්ථෙ ලග්ගිතබ්බං, සබ්බත්ථ ධම්මඤාණෙන භවිතබ්බං, උද්දෙසෙ පරිපුච්ඡාය සම්මප්පයොගෙ පවිවෙකෙ ගරුසංවාසෙ කල්‍යාණමිත්තසෙවනෙ. ඉදං, මහාරාජ, ථනස්සිතදාරකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන දීඝනිකායවරෙ පරිනිබ්බානසුත්තන්තෙ –

‘‘‘ඉඞ්ඝං තුම්හෙ, ආනන්ද, සාරත්ථෙ [සදත්ථෙ (සී. පී.)] ඝටථ, සාරත්ථෙ අනුයුඤ්ජථ;

සාරත්ථෙ අප්පමත්තා ආතාපිනො පහිතත්තා විහරථා’’’ති.

ථනස්සිතදාරකඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

3. චිත්තකධරකුම්මඞ්ගපඤ්හො

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘චිත්තකධරකුම්මස්ස [චිත්තකථලකුම්මස්ස (සී. පී.)] එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, චිත්තකධරකුම්මො උදකභයා උදකං පරිවජ්ජෙත්වා විචරති, තාය ච පන උදකං පරිවජ්ජනාය ආයුනා න පරිහායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පමාදෙ භයදස්සාවිනා භවිතබ්බං, අප්පමාදෙ ගුණවිසෙසදස්සාවිනා. තාය ච පන භයදස්සාවිතාය න පරිහායති සාමඤ්ඤා, නිබ්බානස්ස සන්තිකෙ උපෙති [ඨපෙති (ක.)]. ඉදං, මහාරාජ, චිත්තකධරකුම්මස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ධම්මපදෙ –

‘‘‘අප්පමාදරතො භික්ඛු, පමාදෙ භයදස්සි වා;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’’ති.

චිත්තකධරකුම්මඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

4. පවනඞ්ගපඤ්හො

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පවනස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පවනං නාම අසුචිජනං පටිච්ඡාදෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරෙසං අපරද්ධං ඛලිතං පටිච්ඡාදෙතබ්බං න විවරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පවනං සුඤ්ඤං පචුරජනෙහි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන රාගදොසමොහමානදිට්ඨිජාලෙහි සබ්බෙහි ච කිලෙසෙහි සුඤ්ඤෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පවනං විවිත්තං ජනසම්බාධරහිතං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අනරියෙහි පවිවිත්තෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පවනං සන්තං පරිසුද්ධං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සන්තෙන පරිසුද්ධෙන භවිතබ්බං, නිබ්බුතෙන පහීනමානෙන පහීනමක්ඛෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පවනං අරියජනසංසෙවිතං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අරියජනසංසෙවිතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ –

‘‘‘පවිවිත්තෙහි අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායිභි;

නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ’’’ති.

පවනඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

5. රුක්ඛඞ්ගපඤ්හො

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘රුක්ඛස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, රුක්ඛො නාම පුප්ඵඵලධරො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන විමුත්තිපුප්ඵසාමඤ්ඤඵලධාරිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, රුක්ඛස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, රුක්ඛො උපගතානමනුප්පවිට්ඨානං ජනානං ඡායං දෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උපගතානමනුප්පවිට්ඨානං පුග්ගලානං ආමිසප්පටිසන්ධාරෙන වා ධම්මප්පටිසන්ථාරෙන වා පටිසන්ථරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, රුක්ඛස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, රුක්ඛො ඡායාවෙමත්තං න කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බසත්තෙසු වෙමත්තතා න කාතබ්බා, චොරවධකපච්චත්ථිකෙසුපි අත්තනිපි සමසමා මෙත්තාභාවනා කාතබ්බා, ‘කින්ති ඉමෙ සත්තා අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා [අබ්‍යාපජ්ඣා (සී.)] අනීඝා සුඛී අත්තානං පරිහරෙය්‍යු’න්ති. ඉදං, මහාරාජ, රුක්ඛස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

‘‘‘වධකෙ දෙවදත්තම්හි, චොරෙ අඞ්ගුලිමාලකෙ;

ධනපාලෙ රාහුලෙ ච, සබ්බත්ථ සමකො මුනී’’’ති.

රුක්ඛඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

6. මෙඝඞ්ගපඤ්හො

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මෙඝස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මෙඝො උප්පන්නං රජොජල්ලං වූපසමෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උප්පන්නං කිලෙසරජොජල්ලං වූපසමෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මෙඝො පථවියා උණ්හං නිබ්බාපෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන මෙත්තාභාවනාය සදෙවකො ලොකො නිබ්බාපෙතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මෙඝො සබ්බබීජානි විරුහාපෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බසත්තානං සද්ධං උප්පාදෙත්වා තං සද්ධාබීජං තීසු සම්පත්තීසු රොපෙතබ්බං, දිබ්බමානුසිකාසු සුඛසම්පත්තීසු යාවපරමත්ථනිබ්බානසුඛසම්පත්ති. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මෙඝො උතුතො සමුට්ඨහිත්වා ධරණිතලරුහෙ තිණරුක්ඛලතාගුම්බඔසධිවනප්පතයො පරිරක්ඛති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යොනිසො මනසිකාරං නිබ්බත්තෙත්වා තෙන යොනිසො මනසිකාරෙන සමණධම්මො පරිරක්ඛිතබ්බො, යොනිසො මනසිකාරමූලකා සබ්බෙ කුසලා ධම්මා. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මෙඝො වස්සමානො නදිතළාකපොක්ඛරණියො කන්දරපදරසරසොබ්භඋදපානානි ච පරිපූරෙති උදකධාරාහි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආගමපරියත්තියා ධම්මමෙඝමභිවස්සයිත්වා අධිගමකාමානං මානසං පරිපූරයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

‘‘‘බොධනෙය්‍යං ජනං දිස්වා, සතසහස්සෙපි යොජනෙ;

ඛණෙන උපගන්ත්වාන, බොධෙති තං මහාමුනී’’’ති.

මෙඝඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

7. මණිරතනඞ්ගපඤ්හො

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මණිරතනස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මණිරතනං එකන්තපරිසුද්ධං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන එකන්තපරිසුද්ධාජීවෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මණිරතනස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මණිරතනං න කෙනචි සද්ධිං මිස්සීයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පාපෙහි පාපසහායෙහි සද්ධිං න මිස්සිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මණිරතනස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මණිරතනං ජාතිරතනෙහි යොජීයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උත්තමවරජාතිමන්තෙහි සද්ධිං සංවසිතබ්බං, පටිපන්නකඵලට්ඨසෙක්ඛඵලසමඞ්ගීහි සොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමිඅරහන්තතෙවිජ්ජඡළභිඤ්ඤසමණමණිරතනෙහි සද්ධිං සංවසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මණිරතනස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ –

‘‘‘සුද්ධා සුද්ධෙහි සංවාසං, කප්පයව්හො පතිස්සතා;

තතො සමග්ගා නිපකා, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සථා’’’ති.

මණිරතනපඤ්හො සත්තමො.

8. මාගවිකඞ්ගපඤ්හො

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මාගවිකස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මාගවිකො අප්පමිද්ධො හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අප්පමිද්ධෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මාගවිකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මාගවිකො මිගෙසු යෙව චිත්තං උපනිබන්ධති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආරම්මණෙසු යෙව චිත්තං උපනිබන්ධිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මාගවිකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මාගවිකො කාලං කම්මස්ස ජානාති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පටිසල්ලානස්ස කාලො ජානිතබ්බො ‘අයං කාලො පටිසල්ලානස්ස, අයං කාලො නික්ඛමනායා’ති. ඉදං, මහාරාජ, මාගවිකස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මාගවිකො මිගං දිස්වා හාසමභිජනෙති ‘ඉමං ලච්ඡාමී’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආරම්මණෙ අභිරමිතබ්බං, හාසමභිජනෙතබ්බං ‘උත්තරිං විසෙසමධිගච්ඡිස්සාමී’ති. ඉදං, මහාරාජ, මාගවිකස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ ථෙරෙන මොඝරාජෙන –

‘‘‘ආරම්මණෙ ලභිත්වාන, පහිතත්තෙන භික්ඛුනා;

භිය්‍යො හාසො ජනෙතබ්බො, අධිගච්ඡිස්සාමි උත්තරි’’’න්ති.

මාගවිකඞ්ගපඤ්හො අට්ඨමො.

9. බාළිසිකඞ්ගපඤ්හො

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘බාළිසිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, බාළිසිකො බළිසෙන මච්ඡෙ උද්ධරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඤාණෙන උත්තරිං සාමඤ්ඤඵලානි උද්ධරිතබ්බානි. ඉදං, මහාරාජ, බාළිසිකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, බාළිසිකො පරිත්තකං වධිත්වා විපුලං ලාභමධිගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරිත්තලොකාමිසමත්තං පරිච්චජිතබ්බං. ලොකාමිසමත්තං, මහාරාජ, පරිච්චජිත්වා යොගී යොගාවචරො විපුලං සාමඤ්ඤඵලං අධිගච්ඡති. ඉදං, මහාරාජ, බාළිසිකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන රාහුලෙන –

‘‘‘සුඤ්ඤතඤ්චානිමිත්තඤ්ච, විමොක්ඛඤ්චාප්පණිහිතං;

චතුරො ඵලෙ ඡළභිඤ්ඤා, චජිත්වා ලොකාමිසං ලභෙ’’’ති.

බාළිසිකඞ්ගපඤ්හො නවමො.

10. තච්ඡකඞ්ගපඤ්හො

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘තච්ඡකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, තච්ඡකො කාළසුත්තං අනුලොමෙත්වා රුක්ඛං තච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ජිනසාසනමනුලොමයිත්වා සීලපථවියං පතිට්ඨහිත්වා සද්ධාහත්ථෙන පඤ්ඤාවාසිං ගහෙත්වා කිලෙසා තච්ඡෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, තච්ඡකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තච්ඡකො ඵෙග්ගුං අපහරිත්වා සාරමාදියති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සස්සතං උච්ඡෙදං තං ජීවං තං සරීරං අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං තදුත්තමං අඤ්ඤදුත්තමං අකතමභබ්බං අපුරිසකාරං අබ්‍රහ්මචරියවාසං සත්තවිනාසං නවසත්තපාතුභාවං සඞ්ඛාරසස්සතභාවං යො කරොති, සො පටිසංවෙදෙති, අඤ්ඤො කරොති, අඤ්ඤො පටිසංවෙදෙති, කම්මඵලදස්සනා ච කිරියඵලදිට්ඨි ච ඉති එවරූපානි චෙව අඤ්ඤානි ච විවාදපථානි අපනෙත්වා සඞ්ඛාරානං සභාවං පරමසුඤ්ඤතං නිරීහනිජ්ජීවතං [නිසත්තනිජීවතං (ක.)] අච්චන්තං සුඤ්ඤතං ආදියිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, තච්ඡකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ –

‘‘‘කාරණ්ඩවං නිද්ධමථ, කසම්බුං අපකස්සථ;

තතො පලාපෙ වාහෙථ, අස්සමණෙ සමණමානිනෙ.

‘‘‘නිද්ධමිත්වාන පාපිච්ඡෙ, පාපආචාරගොචරෙ;

සුද්ධා සුද්ධෙහි සංවාසං, කප්පයව්හො පතිස්සතා;

තතො සමග්ගා නිපකා, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සථා’’’ති.

තච්ඡකඞ්ගපඤ්හො දසමො.

මක්කටකවග්ගො ඡට්ඨො.

තස්සුද්දානං –

මක්කටො දාරකො කුම්මො, වනං රුක්ඛො ච පඤ්චමො;

මෙඝො මණි මාගවිකො, බාළිසී තච්ඡකෙන චාති.