5. සීහවග්ගො

1. සීහඞ්ගපඤ්හො

1. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සීහස්ස සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සීහො නාම සෙතවිමලපරිසුද්ධපණ්ඩරො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සෙතවිමලපරිසුද්ධපණ්ඩරචිත්තෙන බ්‍යපගතකුක්කුච්චෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො චතුචරණො වික්කන්තචාරී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චතුරිද්ධිපාදචරණෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො අභිරූපරුචිරකෙසරී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අභිරූපරුචිරසීලකෙසරිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො ජීවිතපරියාදානෙපි න කස්සචි ඔනමති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරපරියාදානෙපි න කස්සචි ඔනමිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො සපදානභක්ඛො යස්මිං ඔකාසෙ නිපතති, තත්ථෙව යාවදත්ථං භක්ඛයති, න වරමංසං විචිනාති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සපදානභක්ඛෙන භවිතබ්බං, න කුලානි විචිනිතබ්බානි, න පුබ්බගෙහං හිත්වා කුලානි උපසඞ්කමිතබ්බානි, න භොජනං විචිනිතබ්බං, යස්මිං ඔකාසෙ කබළං ආදීයති, තස්මිං යෙව ඔකාසෙ භුඤ්ජිතබ්බං සරීරයාපනත්ථං [සරීරයාපනමත්තං (සී. පී.)], න වරභොජනං විචිනිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො අසන්නිධිභක්ඛො, සකිං ගොචරං භක්ඛයිත්වා න පුන තං උපගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අසන්නිධිකාරපරිභොගිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස ඡට්ඨං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො භොජනං අලද්ධා න පරිතස්සති, ලද්ධාපි භොජනං අගධිතො [අගථිතො (සී.)] අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො පරිභුඤ්ජති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන භොජනං අලද්ධා න පරිතස්සිතබ්බං, ලද්ධාපි භොජනං අගධිතෙන අමුච්ඡිතෙන අනජ්ඣොසන්නෙන ආදීනවදස්සාවිනා නිස්සරණපඤ්ඤෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස සත්තමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ ථෙරං මහාකස්සපං පරිකිත්තයමානෙන –

‘සන්තුට්ඨොයං, භික්ඛවෙ, කස්සපො ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන, ඉතරීතරපිණ්ඩපාතසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච පිණ්ඩපාතහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති, අලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජතී’’’ති.

සීහඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

2. චක්කවාකඞ්ගපඤ්හො

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘චක්කවාකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානීති’’? ‘‘යථා, මහාරාජ, චක්කවාකො යාව ජීවිතපරියාදානා දුතියිකං න විජහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යාව ජීවිතපරියාදානා යොනිසො මනසිකාරො න විජහිතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවාකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවාකො සෙවාලපණකභක්ඛො, තෙන ච සන්තුට්ඨිං ආපජ්ජති, තාය ච සන්තුට්ඨියා බලෙන ච වණ්ණෙන ච න පරිහායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යථාලාභසන්තොසො කරණීයො, යථාලාභසන්තුට්ඨො ඛො, මහාරාජ, යොගී යොගාවචරො න පරිහායති සීලෙන, න පරිහායති සමාධිනා, න පරිහායති පඤ්ඤාය, න පරිහායති විමුත්තියා, න පරිහායති විමුත්තිඤාණදස්සනෙන, න පරිහායති සබ්බෙහි කුසලෙහි ධම්මෙහි. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවාකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවාකො පාණෙ න විහෙඨයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන නිහිතදණ්ඩෙන නිහිතසත්ථෙන ලජ්ජිනා දයාපන්නෙන සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවාකස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන චක්කවාකජාතකෙ –

‘‘‘යො න හන්ති න ඝාතෙති, න ජිනාති න ජාපයෙ;

මෙත්තංසො [අහිංසා (සී. පී.)] සබ්බභූතෙසු, වෙරං තස්ස න කෙනචී’’’ති.

චක්කවාකඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

3. පෙණාහිකඞ්ගපඤ්හො

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පෙණාහිකාය ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පෙණාහිකා සකපතිම්හි උසූයාය ඡාපකෙ න පොසයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සකමනෙ [සකමනො (ක.)] කිලෙසෙ උප්පන්නෙ උසූයායිතබ්බං, සතිපට්ඨානෙන සම්මාසංවරසුසිරෙ පක්ඛිපිත්වා මනොද්වාරෙ කායගතාසති භාවෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, පෙණාහිකාය පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පෙණාහිකා පවනෙ දිවසං ගොචරං චරිත්වා සායං පක්ඛිගණං උපෙති අත්තනො ගුත්තියා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන එකකෙන පවිවෙකං සෙවිතබ්බං සංයොජනපරිමුත්තියා, තත්‍ර රතිං අලභමානෙන උපවාදභයපරිරක්ඛණාය සඞ්ඝං ඔසරිත්වා සඞ්ඝරක්ඛිතෙන වසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පෙණාහිකාය දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, බ්‍රහ්මුනා සහම්පතිනා භගවතො සන්තිකෙ –

‘‘‘සෙවෙථ පන්තානි සෙනාසනානි, චරෙය්‍ය සංයොජනවිප්පමොක්ඛා;

සචෙ රතිං නාධිගච්ඡෙය්‍ය තත්ථ, සඞ්ඝෙ වසෙ රක්ඛිතත්තො සතීමා’’’ති.

පෙණාහිකඞ්ගපඤ්හො තතියො.

4. ඝරකපොතඞ්ගපඤ්හො

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ඝරකපොතස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ඝරකපොතො පරගෙහෙ වසමානො න තෙසං කිඤ්චි භණ්ඩස්ස නිමිත්තං ගණ්හාති, මජ්ඣත්තො වසති සඤ්ඤාබහුලො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරකුලං උපගතෙන තස්මිං කුලෙ ඉත්ථීනං වා පුරිසානං වා මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා වත්ථෙ වා අලඞ්කාරෙ වා උපභොගෙ වා පරිභොගෙ වා භොජනවිකතීසු වා න නිමිත්තං ගහෙතබ්බං, මජ්ඣත්තෙන භවිතබ්බං, සමණසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨපෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, ඝරකපොතස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන චූළනාරදජාතකෙ –

‘‘‘පවිසිත්වා පරකුලං, පානත්ථං භොජනාය වා [පානෙසු භොජනෙසු වා (සී. පී.)];

මිතං ඛාදෙ මිතං භුඤ්ජෙ, න ච රූපෙ මනං කරෙ’’’ති.

ඝරකපොතඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

5. උලූකඞ්ගපඤ්හො

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘උලූකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, උලූකො කාකෙහි පටිවිරුද්ධො, රත්තිං කාකසඞ්ඝං ගන්ත්වා බහූපි කාකෙ හනති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අඤ්ඤාණෙන පටිවිරුද්ධො කාතබ්බො, එකෙන රහො නිසීදිත්වා අඤ්ඤාණං සම්පමද්දිතබ්බං, මූලතො ඡින්දිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, උලූකස්ස පඨමං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, උලූකො සුප්පටිසල්ලීනො හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පටිසල්ලානාරාමෙන භවිතබ්බං පටිසල්ලානරතෙන. ඉදං, මහාරාජ, උලූකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ –

‘‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසල්ලානාරාමො පටිසල්ලානරතො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථා භූථං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාතී’’’ති.

උලූකඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

6. සතපත්තඞ්ගපඤ්හො

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සතපත්තස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සතපත්තො රවිත්වා පරෙසං ඛෙමං වා භයං වා ආචික්ඛති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරෙසං ධම්මං දෙසයමානෙන විනිපාතං භයතො දස්සයිතබ්බං, නිබ්බානං ඛෙමතො දස්සයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සතපත්තස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන පිණ්ඩොලභාරද්වාජෙන –

‘‘‘නිරයෙ භයසන්තාසං, නිබ්බානෙ විපුලං සුඛං;

උභයානෙතානත්ථානි දස්සෙතබ්බානි යොගිනා’’’ති.

සතපත්තඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

7. වග්ගුලිඞ්ගපඤ්හො

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘වග්ගුලිස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, වග්ගුලි ගෙහං පවිසිත්වා විචරිත්වා නික්ඛමති, න තත්ථ පලිබුද්ධති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා සපදානං විචරිත්වා පටිලද්ධලාභෙන ඛිප්පමෙව නික්ඛමිතබ්බං, න තත්ථ පලිබුද්ධෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වග්ගුලිස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වග්ගුලි පරගෙහෙ වසමානො න තෙසං පරිහානිං කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුලානි උපසඞ්කමිත්වා අතියාචනාය වා විඤ්ඤත්තිබහුලතාය වා කායදොසබහුලතාය වා අතිභාණිතාය වා සමානසුඛදුක්ඛතාය වා න තෙසං කොචි විප්පටිසාරො කරණීයො, නපි තෙසං මූලකම්මං පරිහාපෙතබ්බං, සබ්බථා වඩ්ඪි යෙව ඉච්ඡිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, වග්ගුලිස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන දීඝනිකායවරෙ ලක්ඛණසුත්තන්තෙ –

‘‘‘සද්ධාය සීලෙන සුතෙන බුද්ධියා, චාගෙන ධම්මෙන බහූහි සාධුහි;

ධනෙන ධඤ්ඤෙන ච ඛෙත්තවත්ථුනා, පුත්තෙහි දාරෙහි චතුප්පදෙහි ච.

‘‘‘ඤාතීහි මිත්තෙහි ච බන්ධවෙහි, බලෙන වණ්ණෙන සුඛෙන චූභයං;

කථං න හායෙය්‍යුං පරෙති ඉච්ඡති, අත්ථසමිද්ධිඤ්ච පනාභිකඞ්ඛතී’’’ති.

වග්ගුලිඞ්ගපඤ්හො සත්තමො.

8. ජලූකඞ්ගපඤ්හො

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ජලූකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ජලූකා යත්ථ අල්ලීයති, තත්ථෙව දළ්හං අල්ලීයිත්වා රුහිරං පිවති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යස්මිං ආරම්මණෙ චිත්තං අල්ලීයති, තං ආරම්මණං වණ්ණතො ච සණ්ඨානතො ච දිසතො ච ඔකාසතො ච පරිච්ඡෙදතො ච ලිඞ්ගතො ච නිමිත්තතො ච දළ්හං පතිට්ඨාපෙත්වා තෙනෙවාරම්මණෙන විමුත්තිරසමසෙචනකං පාතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ජලූකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන අනුරුද්ධෙන –

‘‘‘පරිසුද්ධෙන චිත්තෙන, ආරම්මණෙ පතිට්ඨාය;

තෙන චිත්තෙන පාතබ්බං, විමුත්තිරසමසෙචන’’’න්ති.

ජලූකඞ්ගපඤ්හො අට්ඨමො.

9. සප්පඞ්ගපඤ්හො

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සප්පස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සප්පො උරෙන ගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පඤ්ඤාය චරිතබ්බං, පඤ්ඤාය චරමානස්ස ඛො, මහාරාජ, යොගිනො චිත්තං ඤායෙ චරති, විලක්ඛණං විවජ්ජෙති, සලක්ඛණං භාවෙති. ඉදං, මහාරාජ, සප්පස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සප්පො චරමානො ඔසධං පරිවජ්ජෙන්තො චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන දුච්චරිතං පරිවජ්ජෙන්තෙන චරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සප්පස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සප්පො මනුස්සෙ දිස්වා තප්පති [මනුස්සං දිස්වා කම්පති (ක.)] සොචති චින්තයති, එවමෙව ඛො මහාරාජ යොගිනා යොගාවචරෙන කුවිතක්කෙ, විතක්කෙත්වා අරතිං උප්පාදයිත්වා තප්පිතබ්බං සොචිතබ්බං චින්තයිතබ්බං ‘පමාදෙන මෙ දිවසො වීතිනාමිතො, න සො පුන සක්කා ලද්ධු’න්ති. ඉදං, මහාරාජ, සප්පස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා භල්ලාටියජාතකෙ ද්වින්නං කින්නරානං –

‘‘‘මයෙකරත්තං [යමෙකරත්තිං (සී. පී.)] විප්පවසිම්හ ලුද්ද, අකාමකා අඤ්ඤමඤ්ඤං සරන්තා;

තමෙකරත්තං [තමෙකරත්තිං (සී. පී.)] අනුතප්පමානා, සොචාම ‘සා රත්ති පුන නහෙස්සතී’’’ති.

සප්පඞ්ගපඤ්හො නවමො.

10. අජගරඞ්ගපඤ්හො

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘අජගරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, අජගරො මහතිමහාකායො බහූපි දිවසෙ ඌනූදරො දීනතරො කුච්ඡිපූරං ආහාරං න ලභති, අපරිපුණ්ණො යෙව යාවදෙව සරීරයාපනමත්තකෙන යාපෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනො යොගාවචරස්ස භික්ඛාචරියප්පසුතස්ස පරපිණ්ඩමුපගතස්ස පරදින්නප්පාටිකඞ්ඛිස්ස සයංගාහප්පටිවිරතස්ස දුල්ලභං උදරපරිපූරං ආහාරං, අපි ච අත්ථවසිකෙන කුලපුත්තෙන චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ අභුඤ්ජිත්වා අවසෙසං උදකෙන පරිපූරෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, අජගරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

‘‘‘අල්ලං සුක්ඛං වා භුඤ්ජන්තො, න බාළ්හං සුහිතො සියා;

ඌනූදරො මිතාහාරො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.

‘‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසු විහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’’ති.

අජගරඞ්ගපඤ්හො දසමො.

සීහවග්ගො පඤ්චමො.

තස්සුද්දානං –

කෙසරී චක්කවාකො ච, පෙණාහි ඝරකපොතකො;

උලූකො සතපත්තො ච, වග්ගුලි ච ජලූපිකා;

සප්පො අජගරො චෙව, වග්ගො තෙන පවුච්චතීති.