3. පථවීවග්ගො

1. පථවීඅඞ්ගපඤ්හො

1. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පථවියා පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පථවී ඉට්ඨානිට්ඨානි කප්පූරාගරුතගරචන්දනකුඞ්කුමාදීනි ආකිරන්තෙපි පිත්තසෙම්හපුබ්බරුහිරසෙදමෙදඛෙළසිඞ්ඝාණිකලසික- මුත්තකරීසාදීනි ආකිරන්තෙපි තාදිසා යෙව, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉට්ඨානිට්ඨෙ ලාභාලාභෙ යසායසෙ නින්දාපසංසාය සුඛදුක්ඛෙ සබ්බත්ථ තාදිනා යෙව භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පථවී මණ්ඩනවිභූසනාපගතා සකගන්ධපරිභාවිතා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන විභූසනාපගතෙන සකසීලගන්ධපරිභාවිතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පථවී නිරන්තරා අඛණ්ඩච්ඡිද්දා අසුසිරා බහලා ඝනා විත්ථිණ්ණා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන නිරන්තරමඛණ්ඩච්ඡිද්දමසුසිරබහලඝනවිත්ථිණ්ණසීලෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පථවී ගාමනිගමනගරජනපදරුක්ඛපබ්බතනදීතළාකපොක්ඛරණීමිගපක්ඛිමනුජනරනාරිගණං ධාරෙන්තීපි අකිලාසු හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඔවදන්තෙනපි අනුසාසන්තෙනපි විඤ්ඤාපෙන්තෙනපි සන්දස්සෙන්තෙනපි සමාදපෙන්තෙනපි සමුත්තෙජෙන්තෙනපි සම්පහංසෙන්තෙනපි ධම්මදෙසනාසු අකිලාසුනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පථවී අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තෙන පථවිසමෙන චෙතසා විහරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, උපාසිකාය චූළසුභද්දාය සකසමණෙ පරිකිත්තයමානාය –

‘‘‘එකඤ්චෙ බාහං වාසියා, තච්ඡෙ කුපිතමානසා [කුපිතමානසො (ක.)];

එකඤ්චෙබාහං ගන්ධෙන, ආලිම්පෙය්‍ය පමොදිතා [පමොදිතො (ක.)].

‘‘‘අමුස්මිං පටිඝො නත්ථි, රාගො අස්මිං න විජ්ජති;

පථවීසමචිත්තා තෙ, තාදිසා සමණා මමා’’’ති.

පථවීඅඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

2. ආපඞ්ගපඤ්හො

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ආපස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ආපො සුසණ්ඨිතමකම්පිතමලුළිතසභාවපරිසුද්ධො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුහනලපනනෙමිත්තකනිප්පෙසිකතං අපනෙත්වා සුසණ්ඨිතමකම්පිතමලුළිතසභාවපරිසුද්ධාචාරෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආපො සීතලසභාවසණ්ඨිතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බසත්තෙසු ඛන්තිමෙත්තානුද්දයසම්පන්නෙන හිතෙසිනා අනුකම්පකෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආපො අසුචිං සුචිං කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ගාමෙ වා අරඤ්ඤෙ වා උපජ්ඣායෙ උපජ්ඣායමත්තෙසු ආචරියෙ ආචරියමත්තෙසු සබ්බත්ථ අනධිකරණෙන භවිතබ්බං අනවසෙසකාරිනා. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආපො බහුජනපත්ථිතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අප්පිච්ඡසන්තුට්ඨපවිවිත්තපටිසල්ලානෙන සතතං සබ්බලොකමභිපත්ථිතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආපො න කස්සචි අහිතමුපදහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරභණ්ඩනකලහවිග්ගහවිවාදරිත්තජ්ඣානඅරතිජනනං කායවචීචිත්තෙහි පාපකං න කරණීයං. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ, භගවතා, දෙවාතිදෙවෙන කණ්හජාතකෙ –

‘‘‘වරඤ්චෙ මෙ අදො සක්ක, සබ්බභූතානමිස්සර;

න මනො වා සරීරං වා, මං-කතෙ සක්ක කස්සචි;

කදාචි උපහඤ්ඤෙථ, එතං සක්ක වරං වරෙ’’’ති.

ආපඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

3. තෙජඞ්ගපඤ්හො

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘තෙජස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, තෙජො තිණකට්ඨසාඛාපලාසං ඩහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යෙ තෙ අබ්භන්තරා වා බාහිරා වා කිලෙසා ඉට්ඨානිට්ඨාරම්මණානුභවනා, සබ්බෙ තෙ ඤාණග්ගිනා ඩහිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තෙජො නිද්දයො අකාරුණිකො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බකිලෙසෙසු කාරුඤ්ඤානුද්දයා න කාතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තෙජො සීතං පටිහනති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන වීරියසන්තාපතෙජං අභිජනෙත්වා කිලෙසා පටිහන්තබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තෙජො අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තො උණ්හමභිජනෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තෙන තෙජොසමෙන චෙතසා විහරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තෙජො අන්ධකාරං විධමිත්වා [විධමති (සී. පී. ක.)] ආලොකං දස්සයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වා ඤාණාලොකං දස්සයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සකං පුත්තං රාහුලං ඔවදන්තෙන –

‘තෙජොසමං [ම. නි. 2.119], රාහුල, භාවනං භාවෙහි, තෙජොසමං හි තෙ, රාහුල, භාවනං භාවයතො උප්පන්නා? මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්තී’’’ති.

තෙජඞ්ගපඤ්හො තතියො.

4. වායුඞ්ගපඤ්හො

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘වායුස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, වායු සුපුප්ඵිතවනසණ්ඩන්තරං අභිවායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන විමුත්තිවරකුසුමපුප්ඵිතාරම්මණවනන්තරෙ රමිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වායු ධරණීරුහපාදපගණෙ මථයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන වනන්තරගතෙන සඞ්ඛාරෙ විචිනන්තෙන කිලෙසා මථයිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වායු ආකාසෙ චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ලොකුත්තරධම්මෙසු මානසං සඤ්චාරයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වායු ගන්ධං අනුභවති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අත්තනො සීලවරසුරභිගන්ධො [සීලසුරභිගන්දො (සී. පී.)] අනුභවිතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වායු නිරාලයො අනිකෙතවාසී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන නිරාලයමනිකෙතමසන්ථවෙන සබ්බත්ථ විමුත්තෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ –

‘‘‘සන්ථවාතො භයං ජාතං, නිකෙතා ජායතෙ රජො;

අනිකෙතමසන්ථවං, එතං වෙ මුනිදස්සන’’’න්ති.

වායුඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

5. පබ්බතඞ්ගපඤ්හො

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පබ්බතස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පබ්බතො අචලො අකම්පිතො [අකම්පියො (සී. පී.)] අසම්පවෙධී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සම්මානනෙ විමානනෙ සක්කාරෙ අසක්කාරෙ ගරුකාරෙ අගරුකාරෙ යසෙ අයසෙ නින්දාය පසංසාය සුඛෙ දුක්ඛෙ ඉට්ඨානිට්ඨෙසු සබ්බත්ථ රූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බධම්මෙසු රජනීයෙසු න රජ්ජිතබ්බං, දුස්සනීයෙසු න දුස්සිතබ්බං, මුය්හනීයෙසු න මුය්හිතබ්බං, න කම්පිතබ්බං න චලිතබ්බං, පබ්බතෙන විය අචලෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

‘‘‘සෙලො යථා එකඝනො [එකග්ඝනො (ක.) ධ. ප. 81 ධම්මපදෙ], වාතෙන න සමීරති;

එවං නින්දාපසංසාසු, න සමිඤ්ජන්ති පණ්ඩිතා’ති.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පබ්බතො ථද්ධො න කෙනචි සංසට්ඨො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ථද්ධෙන අසංසට්ඨෙන භවිතබ්බං, න කෙනචි සංසග්ගො කරණීයො. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

‘‘‘අසංසට්ඨං ගහට්ඨෙහි, අනාගාරෙහි චූභයං;

අනොකසාරිමප්පිච්ඡං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’න්ති.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පබ්බතෙ බීජං න විරූහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සකමානසෙ කිලෙසා න විරූහාපෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සුභූතිනා –

‘‘‘රාගූපසංහිතං චිත්තං, යදා උප්පජ්ජතෙ මම;

සයංව පච්චවෙක්ඛාමි [පච්චවෙක්ඛිත්වා (සබ්බත්ථ)], එකග්ගො [එකකො (සබ්බත්ථ)] තං දමෙමහං.

‘‘‘රජ්ජසෙ [රජ්ජසි (සී.), රඤ්ජසි (පී.)] රජනීයෙ ච, දුස්සනීයෙ ච දුස්සසෙ;

මුය්හසෙ [මුය්හසි (සී.)] මොහනීයෙ ච, නික්ඛමස්සු වනා තුවං.

‘‘‘විසුද්ධානං අයං වාසො, නිම්මලානං තපස්සිනං;

මා ඛො විසුද්ධං දූසෙසි, නික්ඛමස්සු වනා තුව’න්ති.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පබ්බතො අච්චුග්ගතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඤාණච්චුග්ගතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

‘‘‘පමාදං අප්පමාදෙන, යදා නුදති පණ්ඩිතො;

පඤ්ඤාපාසාදමාරුය්හ, අසොකො සොකිනිං පජං;

පබ්බතට්ඨොව භූමට්ඨෙ [භුම්මට්ඨෙ (සී. පී.)], ධීරො බාලෙ අවෙක්ඛතී’ති.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පබ්බතො අනුන්නතො අනොනතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උන්නතාවනති න කරණීයා. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, උපාසිකාය චූළසුභද්දාය සකසමණෙ පරිකිත්තයමානාය –

‘‘‘ලාභෙන උන්නතො ලොකො, අලාභෙන ච ඔනතො;

ලාභාලාභෙන එකත්ථා [එකට්ඨා (සී. පී.)], තාදිසා සමණා මමා’’’ති.

පබ්බතඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

6. ආකාසඞ්ගපඤ්හො

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ආකාසස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ආකාසො සබ්බසො අගය්හො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බසො කිලෙසෙහි අගය්හෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආකාසො ඉසිතාපසභූතදිජගණානුසඤ්චරිතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා’ති සඞ්ඛාරෙසු මානසං සඤ්චාරයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආකාසො සන්තාසනීයො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බභවපටිසන්ධීසු මානසං උබ්බෙජයිතබ්බං, අස්සාදො න කාතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආකාසො අනන්තො අප්පමාණො අපරිමෙය්‍යො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අනන්තසීලෙන අපරිමිතඤාණෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආකාසො අලග්ගො අසත්තො අප්පතිට්ඨිතො අපලිබුද්ධො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුලෙ ගණෙ ලාභෙ ආවාසෙ පලිබොධෙ පච්චයෙ සබ්බකිලෙසෙසු ච සබ්බත්ථ අලග්ගෙන භවිතබ්බං, අනාසත්තෙන අප්පතිට්ඨිතෙන අපලිබුද්ධෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සකං පුත්තං රාහුලං ඔවදන්තෙන – ‘සෙය්‍යථාපි, රාහුල [ම. නි. 2.119], ආකාසො න කත්ථචි පතිට්ඨිතො, එවමෙව ඛො ත්වං, රාහුල, ආකාසසමං භාවනං භාවෙහි, ආකාසසමං හි තෙ, රාහුල, භාවනං භාවයතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සන්තී’’’ති.

ආකාසඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

7. චන්දඞ්ගපඤ්හො

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘චන්දස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, චන්දො සුක්කපක්ඛෙ උදයන්තො උත්තරුත්තරිං වඩ්ඪති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආචාරසීලගුණවත්තප්පටිපත්තියා ආගමාධිගමෙ පටිසල්ලානෙ සතිපට්ඨානෙ ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතාය භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය ජාගරියානුයොගෙ උත්තරුත්තරිං වඩ්ඪිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චන්දො උළාරාධිපති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උළාරෙන ඡන්දාධිපතිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චන්දො නිසාය චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පවිවිත්තෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චන්දො විමානකෙතු, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සීලකෙතුනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චන්දො ආයාචිතපත්ථිතො උදෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආයාචිතපත්ථිතෙන කුලානි උපසඞ්කමිතබ්බානි. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ ‘චන්දූපමා, භික්ඛවෙ, කුලානි උපසඞ්කමථ, අපකස්සෙව කායං අපකස්ස චිත්තං නිච්චනවකා කුලෙසු අප්පගබ්භා’’’ති [අප්පගබ්බාති (ක.) සං. නි. 2.146].

චන්දඞ්ගපඤ්හො සත්තමො.

8. සූරියඞ්ගපඤ්හො

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සූරියස්ස [සුරියස්ස (සී. ස්‍යා. පී.)] සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සූරියො සබ්බං උදකං පරිසොසෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බකිලෙසා අනවසෙසං පරිසොසෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො තමන්ධකාරං විධමති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බං රාගතමං දොසතමං මොහතමං මානතමං දිට්ඨිතමං කිලෙසතමං සබ්බං දුච්චරිතතමං විධමයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො අභික්ඛණං චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අභික්ඛණං යොනිසො මනසිකාරො කාතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො රංසිමාලී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආරම්මණමාලිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො මහාජනකායං සන්තාපෙන්තො චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආචාරසීලගුණවත්තප්පටිපත්තියා ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තිඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගසතිපට්ඨානසම්මප්පධානඉද්ධිපාදෙහි සදෙවකො ලොකො සන්තාපයිතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො රාහුභයා භීතො චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන දුච්චරිතදුග්ගතිවිසමකන්තාරවිපාකවිනිපාතකිලෙසජාලජටිතෙ දිට්ඨිසඞ්ඝාටපටිමුක්කෙ කුපථපක්ඛන්දෙ කුම්මග්ගපටිපන්නෙ [කුමග්ගපටිපන්නෙ (ස්‍යා. ක.)] සත්තෙ දිස්වා මහතා සංවෙගභයෙන මානසං සංවෙජෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස ඡට්ඨං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො කල්‍යාණපාපකෙ දස්සෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගසතිපට්ඨානසම්මප්පධානඉද්ධිපාදලොකියලොකුත්තරධම්මා දස්සෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස සත්තමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන වඞ්ගීසෙන –

‘‘‘යථාපි සූරියො උදයන්තො, රූපං දස්සෙති පාණිනං;

සුචිඤ්ච අසුචිඤ්චාපි, කල්‍යාණඤ්චාපි පාපකං.

‘‘‘තථා භික්ඛු ධම්මධරො, අවිජ්ජාපිහිතං ජනං;

පථං දස්සෙති විවිධං, ආදිච්චොවුදයං යථා’’’ති.

සූරියඞ්ගපඤ්හො අට්ඨමො.

9. සක්කඞ්ගපඤ්හො

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සක්කස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සක්කො එකන්තසුඛසමප්පිතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන එකන්තපවිවෙකසුඛාභිරතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සක්කස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සක්කො දෙවෙ දිස්වා පග්ගණ්හාති, හාසමභිජනෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුසලෙසු ධම්මෙසු අලීනමතන්දිතං සන්තං මානසං පග්ගහෙතබ්බං, හාසමභිජනෙතබ්බං, උට්ඨහිතබ්බං ඝටිතබ්බං වායමිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සක්කස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සක්කස්ස අනභිරති නුප්පජ්ජති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සුඤ්ඤාගාරෙ අනභිරති න උප්පාදෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, සක්කස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සුභූතිනා –

‘‘‘සාසනෙ තෙ මහාවීර, යතො පබ්බජිතො අහං;

නාභිජානාමි උප්පන්නං, මානසං කාමසංහිත’’’න්ති.

සක්කඞ්ගපඤ්හො නවමො.

10. චක්කවත්තිඞ්ගපඤ්හො

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘චක්කවත්තිස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, චක්කවත්තී චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි ජනං සඞ්ගණ්හාති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චතස්සන්නං පරිසානං මානසං සඞ්ගහෙතබ්බං අනුග්ගහෙතබ්බං සම්පහංසෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස විජිතෙ චොරා න උට්ඨහන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කාමරාගබ්‍යාපාදවිහිංසාවිතක්කා න උප්පාදෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

‘‘‘විතක්කූපසමෙ ච යො රතො, අසුභං භාවයතෙ [භාවයතී (ස්‍යා.) ධ. ප. 350 ධම්මපදෙ] සදා සතො;

එස ඛො බ්‍යන්තිකාහිති, එස ඡෙච්ඡති මාරබන්ධන’න්ති.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවත්තී දිවසෙ දිවසෙ සමුද්දපරියන්තං මහාපථවිං අනුයායති කල්‍යාණපාපකානි විචිනමානො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කායකම්මං වචීකම්මං මනොකම්මං දිවසෙ දිවසෙ පච්චවෙක්ඛිතබ්බං ‘කිං නු ඛො මෙ ඉමෙහි තීහි ඨානෙහි අනුපවජ්ජස්ස දිවසො වීතිවත්තතී’ති. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන අඞ්ගුත්තරනිකායවරෙ –

‘කථම්භූතස්ස මෙ රත්තින්දිවා වීතිවත්තන්තීති [වීතිපතන්තීති (සී. පී.)] පබ්බජිතෙන අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බ’න්ති.

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස අබ්භන්තරබාහිරාරක්ඛා සුසංවිහිතා හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අබ්භන්තරානං බාහිරානං කිලෙසානං ආරක්ඛාය සතිදොවාරිකො ඨපෙතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

‘සතිදොවාරිකො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධමත්තානං පරිහරතී’’’ති.

චක්කවත්තිඞ්ගපඤ්හො දසමො.

පථවීවග්ගො තතියො.

තස්සුද්දානං –

පථවී ආපො ච තෙජො ච, වායො ච පබ්බතෙන ච;

ආකාසො චන්දසූරියො ච, සක්කො ච චක්කවත්තිනාති.