11. නිබ්බානසච්ඡිකරණපඤ්හො

11. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘නිබ්බානං න අතීතං, න අනාගතං, න පච්චුප්පන්නං, න උප්පන්නං න අනුප්පන්නං න උප්පාදනීය’න්ති. ඉධ, භන්තෙ නාගසෙන, යො කොචි සම්මාපටිපන්නො නිබ්බානං සච්ඡිකරොති, සො උප්පන්නං සච්ඡිකරොති, උදාහු උප්පාදෙත්වා සච්ඡිකරොතී’’ති? ‘‘යො කොචි, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො නිබ්බානං සච්ඡිකරොති, සො න උප්පන්නං සච්ඡිකරොති, න උප්පාදෙත්වා සච්ඡිකරොති, අපි ච, මහාරාජ, අත්ථෙසා නිබ්බානධාතු, යං සො සම්මාපටිපන්නො සච්ඡිකරොතී’’ති.

‘‘මා, භන්තෙ නාගසෙන, ඉමං පඤ්හං පටිච්ඡන්නං කත්වා දීපෙහි, විවටං පාකටං කත්වා දීපෙහි ඡන්දජාතො උස්සාහජාතො, යං තෙ සික්ඛිතං, තං සබ්බං එත්ථෙවාකිරාහි, එත්ථායං ජනො සම්මූළ්හො විමතිජාතො සංසයපක්ඛන්දො, භින්දෙතං අන්තොදොසසල්ල’’න්ති. ‘‘අත්ථෙසා, මහාරාජ, නිබ්බානධාතු සන්තා සුඛා පණීතා, තං සම්මාපටිපන්නො ජිනානුසිට්ඨියා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො පඤ්ඤාය සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, අන්තෙවාසිකො ආචරියානුසිට්ඨියා විජ්ජං පඤ්ඤාය සච්ඡිකරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො ජිනානුසිට්ඨියා පඤ්ඤාය නිබ්බානං සච්ඡිකරොති.

‘‘කථං පන තං නිබ්බානං දට්ඨබ්බන්ති? අනීතිතො නිරුපද්දවතො අභයතො ඛෙමතො සන්තතො සුඛතො සාතතො පණීතතො සුචිතො සීතලතො දට්ඨබ්බං.

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො බහුකට්ඨපුඤ්ජෙන ජලිතකට්ඨිතෙන අග්ගිනා දය්හමානො වායාමෙන තතො මුඤ්චිත්වා නිරග්ගිකොකාසං පවිසිත්වා තත්ථ පරමසුඛං ලභෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො සම්මාපටිපන්නො, සො යොනිසො මනසිකාරෙන බ්‍යපගතතිවිධග්ගිසන්තාපං පරමසුඛං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, අග්ගි, එවං තිවිධග්ගි දට්ඨබ්බො; යථා අග්ගිගතො පුරිසො, එවං සම්මාපටිපන්නො දට්ඨබ්බො; යථා නිරග්ගිකොකාසො, එවං නිබ්බානං දට්ඨබ්බං.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො අහිකුක්කුරමනුස්සකුණපසරීරවළඤ්ජකොට්ඨාසරාසිගතො කුණපජටාජටිතන්තරමනුපවිට්ඨො වායාමෙන තතො මුඤ්චිත්වා නික්කුණපොකාසං පවිසිත්වා තත්ථ පරමසුඛං ලභෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො සම්මාපටිපන්නො, සො යොනිසො මනසිකාරෙන බ්‍යපගතකිලෙසකුණපං පරමසුඛං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, කුණපං, එවං පඤ්ච කාමගුණා දට්ඨබ්බා; යථා කුණපගතො පුරිසො, එවං සම්මාපටිපන්නො දට්ඨබ්බො; යථා නික්කුණපොකාසො, එවං නිබ්බානං දට්ඨබ්බං.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො භීතො තසිතො කම්පිතො විපරීතවිබ්භන්තචිත්තො වායාමෙන තතො මුඤ්චිත්වා දළ්හං ථිරං අචලං අභයට්ඨානං පවිසිත්වා තත්ථ පරමසුඛං ලභෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො සම්මාපටිපන්නො, සො යොනිසො මනසිකාරෙන බ්‍යපගතභයසන්තාසං පරමසුඛං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, භයං, එවං ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණං පටිච්ච අපරාපරං පවත්තභයං දට්ඨබ්බං; යථා භීතො පුරිසො, එවං සම්මාපටිපන්නො දට්ඨබ්බො; යථා අභයට්ඨානං, එවං නිබ්බානං දට්ඨබ්බං.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො කිලිට්ඨමලිනකලලකද්දමදෙසෙ පතිතො වායාමෙන තං කලලකද්දමං අපවාහෙත්වා පරිසුද්ධවිමලදෙසමුපගන්ත්වා තත්ථ පරමසුඛං ලභෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො සම්මාපටිපන්නො, සො යොනිසො මනසිකාරෙන බ්‍යපගතකිලෙසමලකද්දමං පරමසුඛං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, කලලං, එවං ලාභසක්කාරසිලොකො දට්ඨබ්බො; යථා කලලගතො පුරිසො, එවං සම්මාපටිපන්නො දට්ඨබ්බො; යථා පරිසුද්ධවිමලදෙසො, එවං නිබ්බානං දට්ඨබ්බං.

‘‘තඤ්ච පන නිබ්බානං සම්මාපටිපන්නො කින්ති සච්ඡිකරොති? යො සො, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො, සො සඞ්ඛාරානං පවත්තං සම්මසති. පවත්තං සම්මසමානො තත්ථ ජාතිං පස්සති ජරං පස්සති බ්‍යාධිං පස්සති මරණං පස්සති, න තත්ථ කිඤ්චි සුඛං සාතං පස්සති ආදිතොපි මජ්ඣතොපි පරියොසානතොපි. සො තත්ථ කිඤ්චි න ගය්හූපගං පස්සති. යථා, මහාරාජ, පුරිසො දිවසසන්තත්තෙ අයොගුළෙ ජලිතෙ තත්තෙ කඨිතෙ ආදිතොපි මජ්ඣතොපි පරියොසානතොපි න කිඤ්චි ගය්හූපගං පදෙසං පස්සති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො සඞ්ඛාරානං පවත්තං සම්මසති, සො පවත්තං සම්මසමානො තත්ථ ජාතිං පස්සති ජරං පස්සති බ්‍යාධිං පස්සති මරණං පස්සති, න තත්ථ කිඤ්චි සුඛං සාතං පස්සති ආදිතොපි මජ්ඣතොපි පරියොසානතොපි. සො තත්ථ [ඉදං පදද්වයං සී. පී. පොත්ථකෙසු නත්ථි] න කිඤ්චි ගය්හූපගං පස්සති, තස්ස ගය්හූපගං අපස්සන්තස්ස චිත්තෙ අරති සණ්ඨාති, කායස්මිං ඩාහො ඔක්කමති, සො අතාණො අසරණො අසරණීභූතො භවෙසු නිබ්බින්දති.

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො ජලිතජාලං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං පවිසෙය්‍ය, සො තත්ථ අතාණො අසරණො අසරණීභූතො අග්ගිම්හි නිබ්බින්දෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තස්ස ගය්හූපගං අපස්සන්තස්ස චිත්තෙ අරති සණ්ඨාති, කායස්මිං ඩාහො ඔක්කමති, සො අතාණො අසරණො අසරණීභූතො භවෙසු නිබ්බින්දති.

‘‘තස්ස පවත්තෙ භයදස්සාවිස්ස එවං චිත්තං උප්පජ්ජති ‘සන්තත්තං ඛො පනෙතං පවත්තං සම්පජ්ජලිතං බහුදුක්ඛං බහූපායාසං, යදි කොචි ලභෙථ අප්පවත්තං එතං සන්තං එතං පණීතං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. ඉති හෙතං [හිතං (සී.), හි ඉදං (පී.)] තස්ස අප්පවත්තෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති පහංසයති තුසයති [පහංසීයති කුහීයති (සී. පී.)]‘පටිලද්ධං ඛො මෙ නිස්සරණ’න්ති.

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො විප්පනට්ඨො විදෙසපක්ඛන්දො නිබ්බාහනමග්ගං දිස්වා තත්ථ පක්ඛන්දති පසීදති පහංසයති තුසයති [පහංසීයති කුහීයති (සී. පී.)] ‘පටිලද්ධො මෙ නිබ්බාහනමග්ගො’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පවත්තෙ භයදස්සාවිස්ස අප්පවත්තෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති පහංසයති තුසයති [පහංසීයති කුහීයති (සී. පී.)] ‘පටිලද්ධං ඛො මෙ නිස්සරණ’න්ති.

‘‘සො අප්පවත්තත්ථාය මග්ගං ආයූහති ගවෙසති භාවෙති බහුලීකරොති, තස්ස තදත්ථං සති සන්තිට්ඨති, තදත්ථං වීරියං සන්තිට්ඨති, තදත්ථං පීති සන්තිට්ඨති, තස්ස තං චිත්තං අපරාපරං මනසිකරොතො පවත්තං සමතික්කමිත්වා අප්පවත්තං ඔක්කමති, අප්පවත්තමනුප්පත්තො, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො ‘නිබ්බානං සච්ඡිකරොතී’ති වුච්චතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

නිබ්බානසච්ඡිකරණපඤ්හො එකාදසමො.