6. සතිවග්ගො

1. කායපියායනපඤ්හො

1. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, පියො පබ්බජිතානං කායො’’ති? ‘‘න ඛො, මහාරාජ, පියො පබ්බජිතානං කායො’’ති. ‘‘අථ කිස්ස නු ඛො, භන්තෙ, කෙලායථ මමායථා’’ති? ‘‘කිං පන තෙ, මහාරාජ, කදාචි කරහචි සඞ්ගාමගතස්ස කණ්ඩප්පහාරො හොතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, හොතී’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, සො වණො ආලෙපෙන ච ආලිම්පීයති තෙලෙන ච මක්ඛීයති සුඛුමෙන ච චොළපට්ටෙන පලිවෙඨීයතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ආලෙපෙන ච ආලිම්පීයති තෙලෙන ච මක්ඛීයති සුඛුමෙන ච චොළපට්ටෙන පලිවෙඨීයතී’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, පියො තෙ වණො, තෙන ආලෙපෙන ච ආලිම්පීයති තෙලෙන ච මක්ඛීයති සුඛුමෙන ච චොළපට්ටෙන පලිවෙඨීයතී’’ති? ‘‘න මෙ, භන්තෙ, පියො වණො, අපි ච මංසස්ස රුහනත්ථාය ආලෙපෙන ච ආලිම්පීයති තෙලෙන ච මක්ඛීයති සුඛුමෙන ච චොළපට්ටෙන පලිවෙඨීයතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අප්පියො පබ්බජිතානං කායො, අථ ච පබ්බජිතා අනජ්ඣොසිතා කායං පරිහරන්ති බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය. අපි ච ඛො, මහාරාජ, වණූපමො කායො වුත්තො භගවතා, තෙන පබ්බජිතා වණමිව කායං පරිහරන්ති අනජ්ඣොසිතා. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ භගවතා –

‘‘‘අල්ලචම්මපටිච්ඡන්නො, නවද්වාරො මහාවණො;

සමන්තතො පග්ඝරති, අසුචිපූතිගන්ධියො’’’ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

කායපියායනපඤ්හො පඨමො.

2. සබ්බඤ්ඤූභාවපඤ්හො

2. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී’’ති. ‘‘අථ කිස්ස නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, සාවකානං අනුපුබ්බෙන සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසී’’ති? ‘‘අත්ථි පන තෙ මහාරාජ, කොචි වෙජ්ජො, යො ඉමිස්සං පථවියං සබ්බභෙසජ්ජානි ජානාතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථී’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, සො වෙජ්ජො ගිලානකං සම්පත්තෙ කාලෙ භෙසජ්ජං පායෙති, උදාහු අසම්පත්තෙ කාලෙ’’ති? ‘‘සම්පත්තෙ කාලෙ, භන්තෙ, ගිලානකං භෙසජ්ජං පායෙති, නො අසම්පත්තෙ කාලෙ’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී න අසම්පත්තෙ කාලෙ සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙති, සම්පත්තෙ කාලෙ සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙති යාවජීවං අනතික්කමනීය’’න්ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

සබ්බඤ්ඤූභාවපඤ්හො දුතියො.

3. මහාපුරිසලක්ඛණපඤ්හො

3. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතො සුවණ්ණවණ්ණො කඤ්චනසන්නිභත්තචො බ්‍යාමප්පභො’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතො සුවණ්ණවණ්ණො කඤ්චනසන්නිභත්තචො බ්‍යාමප්පභො’’ති.

‘‘කිං පනස්ස, භන්තෙ, මාතාපිතරොපි ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතා අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතා සුවණ්ණවණ්ණා කඤ්චනසන්නිභත්තචා බ්‍යාමප්පභා’’ති? ‘‘නො චස්ස, මහාරාජ, මාතාපිතරො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතා අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතා සුවණ්ණවණ්ණා කඤ්චනසන්නිභත්තචා බ්‍යාමප්පභා’’ති.

‘‘එවං සන්තෙ ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, න උප්පජ්ජති බුද්ධො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතො සුවණ්ණවණ්ණො කඤ්චනසන්නිභත්තචො බ්‍යාමප්පභොති, අපි ච මාතුසදිසො වා පුත්තො හොති මාතුපක්ඛො වා, පිතුසදිසො වා පුත්තො හොති පිතුපක්ඛො වා’’ති. ථෙරො ආහ ‘‘අත්ථි පන, මහාරාජ, කිඤ්චි පදුමං සතපත්ත’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථී’’ති. ‘‘තස්ස පන කුහිං සම්භවො’’ති? ‘‘කද්දමෙ ජායති උදකෙ ආසීයතී’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, පදුමං කද්දමෙන සදිසං වණ්ණෙන වා ගන්ධෙන වා රසෙන වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘අථ උදකෙන වා ගන්ධෙන වා රසෙන වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතො සුවණ්ණවණ්ණො කඤ්චනසන්නිභත්තචො බ්‍යාමප්පභො, නො චස්ස මාතාපිතරො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතා අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතා සුවණ්ණවණ්ණා කඤ්චනසන්නිභත්තචා බ්‍යාමප්පභා’’ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

මහාපුරිසලක්ඛණපඤ්හො තතියො.

4. භගවතො බ්‍රහ්මචාරිපඤ්හො

4. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො බ්‍රහ්මචාරී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා බ්‍රහ්මචාරී’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො බ්‍රහ්මුනො සිස්සො’’ති? ‘‘අත්ථි පන තෙ, මහාරාජ, හත්ථිපාමොක්ඛො’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, සො හත්ථී කදාචි කරහචි කොඤ්චනාදං නදතීති? ‘‘ආම, භන්තෙ, නදතී’’ති ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, සො හත්ථී කොඤ්චසකුණස්ස සිස්සො’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං පන, මහාරාජ, බ්‍රහ්මා සබුද්ධිකො අබුද්ධිකො’’ති? ‘‘සබුද්ධිකො, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, බ්‍රහ්මා භගවතො සිස්සො’’ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

භගවතො බ්‍රහ්මචාරිපඤ්හො චතුත්ථො.

5. භගවතො උපසම්පදාපඤ්හො

5. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, උපසම්පදා සුන්දරා’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, උපසම්පදා සුන්දරා’’ති. ‘‘අත්ථි පන, භන්තෙ, බුද්ධස්ස උපසම්පදා, උදාහු නත්ථී’’ති? ‘‘උපසම්පන්නො ඛො, මහාරාජ, භගවා බොධිරුක්ඛමූලෙ සහ සබ්බඤ්ඤුතඤාණෙන, නත්ථි භගවතො උපසම්පදා අඤ්ඤෙහි දින්නා, යථා සාවකානං, මහාරාජ, භගවා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙති යාවජීවං අනතික්කමනීය’’න්ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

භගවතො උපසම්පදාපඤ්හො පඤ්චමො.

6. අස්සුභෙසජ්ජාභෙසජ්ජපඤ්හො

6. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො ච මාතරි මතාය රොදති, යො ච ධම්මපෙමෙන රොදති, උභින්නං තෙසං රොදන්තානං කස්ස අස්සු භෙසජ්ජං, කස්ස න භෙසජ්ජ’’න්ති? ‘‘එකස්ස ඛො, මහාරාජ, අස්සු රාගදොසමොහෙහි සමලං උණ්හං, එකස්ස පීතිසොමනස්සෙන විමලං සීතලං. යං ඛො, මහාරාජ, සීතලං, තං භෙසජ්ජං, යං උණ්හං, තං න භෙසජ්ජ’’න්ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

අස්සුභෙසජ්ජාභෙසජ්ජපඤ්හො ඡට්ඨො.

7. සරාගවීතරාගනානාකරණපඤ්හො

7. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිං නානාකරණං සරාගස්ස ච වීතරාගස්ස චා’’ති? ‘‘එකො ඛො, මහාරාජ, අජ්ඣොසිතො, එකො අනජ්ඣොසිතො’’ති. ‘‘කිං එතං, භන්තෙ, අජ්ඣොසිතො අනජ්ඣොසිතො නාමා’’ති? ‘‘එකො ඛො, මහාරාජ, අත්ථිකො, එකො අනත්ථිකො’’ති. ‘‘පස්සාමහං, භන්තෙ, එවරූපං යො ච සරාගො, යො ච වීතරාගො, සබ්බොපෙසො සොභනං යෙව ඉච්ඡති ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා, න කොචි පාපකං ඉච්ඡතී’’ති. ‘‘අවීතරාගො ඛො, මහාරාජ, රසපටිසංවෙදී ච රසරාගපටිසංවෙදී ච භොජනං භුඤ්ජති, වීතරාගො පන රසපටිසංවෙදී භොජනං භුඤ්ජති, නො ච ඛො රසරාගපටිසංවෙදී’’ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

සරාගවීතරාගනානාකරණපඤ්හො සත්තමො.

8. පඤ්ඤාපතිට්ඨානපඤ්හො

8. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්ඤා කුහිං පටිවසතී’’ති? ‘‘න කත්ථචි මහාරාජා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, නත්ථි පඤ්ඤා’’ති. ‘‘වාතො, මහාරාජ, කුහිං පටිවසතී’’ති? ‘‘න කත්ථචි භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, නත්ථි වාතො’’ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

පඤ්ඤාපතිට්ඨානපඤ්හො අට්ඨමො.

9. සංසාරපඤ්හො

9. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘සංසාරො’ති, කතමො සො සංසාරො’’ති? ‘‘ඉධ, මහාරාජ, ජාතො ඉධෙව මරති, ඉධ මතො අඤ්ඤත්‍ර උප්පජ්ජති, තහිං ජාතො තහිං යෙව මරති, තහිං මතො අඤ්ඤත්‍ර උප්පජ්ජති, එවං ඛො, මහාරාජ, සංසාරො හොතී’’ති. ‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො පක්කං අම්බං ඛාදිත්වා අට්ඨිං රොපෙය්‍ය, තතො මහන්තො අම්බරුක්ඛො නිබ්බත්තිත්වා ඵලානි දදෙය්‍ය, අථ සො පුරිසො තතොපි පක්කං අම්බං ඛාදිත්වා අට්ඨිං රොපෙය්‍ය, තතොපි මහන්තො අම්බරුක්ඛො නිබ්බත්තිත්වා ඵලානි දදෙය්‍ය, එවමෙතෙසං රුක්ඛානං කොටි න පඤ්ඤායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉධ ජාතො ඉධෙව මරති, ඉධ මතො අඤ්ඤත්‍ර උප්පජ්ජති, තහිං ජාතො තහිං යෙව මරති, තහිං මතො අඤ්ඤත්‍ර උප්පජ්ජති, එවං ඛො, මහාරාජ, සංසාරො හොතී’’ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

සංසාරපඤ්හො නවමො.

10. චිරකතසරණපඤ්හො

10. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන අතීතං චිරකතං සරතී’’ති? ‘‘සතියා, මහාරාජා’’ති. ‘‘නනු, භන්තෙ නාගසෙන, චිත්තෙන සරති නො සතියා’’ති? ‘‘අභිජානාසි නු, ත්වං මහාරාජ, කිඤ්චිදෙව කරණීයං කත්වා පමුට්ඨ’’න්ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, ත්වං මහාරාජ, තස්මිං සමයෙ අචිත්තකො අහොසී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සති තස්මිං සමයෙ නාහොසී’’ති. ‘‘අථ කස්මා, ත්වං මහාරාජ, එවමාහ ‘චිත්තෙන සරති, නො සතියා’’’ති?

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

චිරකතසරණපඤ්හො දසමො.

11. අභිජානන්තසතිපඤ්හො

11. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බා සති අභිජානන්තී උප්පජ්ජති, උදාහු කටුමිකාව සතී’’ති? ‘‘අභිජානන්තීපි, මහාරාජ, කටුමිකාපි සතී’’ති. ‘‘එවඤ්හි ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බා සති අභිජානන්තී, නත්ථි කටුමිකා සතී’’ති? ‘‘යදි නත්ථි, මහාරාජ, කටුමිකා සති, නත්ථි කිඤ්චි සිප්පිකානං කම්මායතනෙහි වා සිප්පායතනෙහි වා විජ්ජාට්ඨානෙහි වා කරණීයං, නිරත්ථකා ආචරියා, යස්මා ච ඛො, මහාරාජ, අත්ථි කටුමිකා සති, තස්මා අත්ථි කම්මායතනෙහි වා සිප්පායතනෙහි වා විජ්ජාට්ඨානෙහි වා කරණීයං, අත්ථො ච ආචරියෙහී’’ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

අභිජානන්තසතිපඤ්හො එකාදසමො.

සතිවග්ගො ඡට්ඨො.

ඉමස්මිං වග්ගෙ එකාදස පඤ්හා.