546. විධුරජාතකං (9)

දොහළකණ්ඩං

1346. ‘‘පණ්ඩු කිසියාසි දුබ්බලා, වණ්ණරූපං [වණ්ණරූපෙ (ක.)] නතවෙදිසං පුරෙ;

විමලෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතා, කීදිසී තුය්හං සරීරවෙදනා’’.

1347. ‘‘ධම්මො මනුජෙසු මාතීනං [මාතිනං (සී. පී.)], දොහළො නාම ජනින්ද වුච්චති;

ධම්මාහතං නාගකුඤ්ජර, විධුරස්ස හදයාභිපත්ථයෙ’’.

1348. ‘‘චන්දං ඛො ත්වං දොහළායසි, සූරියං වා අථ වාපි මාලුතං;

දුල්ලභඤ්හි [දුල්ලභෙ (සී. පී.)] විධුරස්ස දස්සනං [දස්සනෙ (සී. පී.)], කො විධුරමිධ මානයිස්සති’’.

1349. ‘‘කින්නු තාත තුවං පජ්ඣායසි, පදුමං හත්ථගතංව තෙ මුඛං;

කින්නු දුම්මනරූපොසි ඉස්සර, මා ත්වං සොචි අමිත්තතාපන’’.

1350. ‘‘මාතා හි තව ඉරන්ධති [ඉරන්දති (සී. ස්‍යා. පී.)], විධුරස්ස හදයං ධනියති;

දුල්ලභඤ්හි විධුරස්ස දස්සනං, කො විධුරමිධ මානයිස්සති’’.

1351. ‘‘තස්ස භත්තුපරියෙසනං [භත්තුපරියෙසනං (සී. පී.)] චර, යො විධුරමිධ මානයිස්සති’’;

‘‘පිතුනො ච සා සුත්වාන වාක්‍යං, රත්තිං නික්ඛම්ම අවස්සුතිං චරි’’.

1352. ‘‘කෙ ගන්ධබ්බෙ රක්ඛසෙ ච නාගෙ, කෙ කිම්පුරිසෙ චාපි මානුසෙ;

කෙ පණ්ඩිතෙ සබ්බකාමදදෙ [සබ්බකාමදෙ (සී. පී.)], දීඝරත්තං භත්තා මෙ භවිස්සති’’.

1353. ‘‘අස්සාස හෙස්සාමි තෙ පති, භත්තා තෙ හෙස්සාමි අනින්දලොචනෙ;

පඤ්ඤා හි මමං තථාවිධා, අස්සාස හෙස්සසි භරියා මම.

1354. ‘‘අවචාසි පුණ්ණකං ඉරන්ධතී [ඉරන්දතී (සී. පී.)], පුබ්බපථානුගතෙන චෙතසා;

එහි ගච්ඡාම පිතු මමන්තිකෙ [පිතු මම සන්තිකං (ක.)], එසොව තෙ එතමත්ථං පවක්ඛති.

1355. ‘‘අලඞ්කතා සුවසනා, මාලිනී චන්දනුස්සදා;

යක්ඛං හත්ථෙ ගහෙත්වාන, පිතුසන්තිකුපාගමි’’.

1356. ‘‘නාගවර වචො සුණොහි මෙ, පතිරූපං පටිපජ්ජ සුඞ්කියං;

පත්ථෙමි අහං ඉරන්ධතිං, තාය සමඞ්ගිං කරොහි මං තුවං.

1357. ‘‘සතං හත්ථී සතං අස්සා, සතං අස්සතරීරථා;

සතං වලභියො පුණ්ණා, නානාරත්නස්ස කෙවලා;

තෙ නාග පටිපජ්ජස්සු, ධීතරං දෙහිරන්ධතිං’’.

1358. ‘‘යාව ආමන්තයෙ ඤාතී, මිත්තෙ ච සුහදජ්ජනෙ [සුහදංජනං (සී. පී.)];

අනාමන්ත කතං කම්මං, තං පච්ඡා අනුතප්පති’’.

1359. තතො සො වරුණො නාගො, පවිසිත්වා නිවෙසනං;

භරියං ආමන්තයිත්වාන, ඉදං වචනමබ්‍රවි.

1360. ‘‘අයං සො පුණ්ණකො යක්ඛො, යාචතී මං ඉරන්ධතිං;

බහුනා විත්තලාභෙන, තස්ස දෙම පියං මමං’’.

1361. ‘‘න ධනෙන න විත්තෙන, ලබ්භා අම්හං ඉරන්ධතී;

සචෙ ච ඛො හදයං පණ්ඩිතස්ස, ධම්මෙන ලද්ධා ඉධ මාහරෙය්‍ය;

එතෙන විත්තෙන කුමාරි ලබ්භා, නාඤ්ඤං ධනං උත්තරි පත්ථයාම’’.

1362. තතො සො වරුණො නාගො, නික්ඛමිත්වා නිවෙසනා;

පුණ්ණකාමන්තයිත්වාන, ඉදං වචනමබ්‍රවි.

1363. ‘‘න ධනෙන න විත්තෙන, ලබ්භා අම්හං ඉරන්ධතී;

සචෙ තුවං හදයං පණ්ඩිතස්ස, ධම්මෙන ලද්ධා ඉධ මාහරෙසි;

එතෙන විත්තෙන කුමාරි ලබ්භා, නාඤ්ඤං ධනං උත්තරි පත්ථයාම’’.

1364. ‘‘යං පණ්ඩිතොත්‍යෙකෙ වදන්ති ලොකෙ, තමෙව බාලොති පුනාහු අඤ්ඤෙ;

අක්ඛාහි මෙ විප්පවදන්ති එත්ථ, කං පණ්ඩිතං නාග තුවං වදෙසි’’.

1365. ‘‘කොරබ්‍යරාජස්ස ධනඤ්චයස්ස [ධනඤ්ජයස්ස (සී. ස්‍යා. පී.)], යදි තෙ සුතො විධුරො නාම කත්තා;

ආනෙහි තං පණ්ඩිතං ධම්මලද්ධා, ඉරන්ධතී පදචරා [පද්ධචරා (සී. පී.), පට්ඨචරා (ස්‍යා. ක.)] තෙ හොතු.

1366. ‘‘ඉදඤ්ච සුත්වා වරුණස්ස වාක්‍යං, උට්ඨාය යක්ඛො පරමප්පතීතො;

තත්ථෙව සන්තො පුරිසං අසංසි, ආනෙහි ආජඤ්ඤමිධෙව යුත්තං.

1367. ‘‘ජාතරූපමයා කණ්ණා, කාචම්හිචමයා [කාචම්හමයා (සී.), කාචම්භමයා (පී.)] ඛුරා;

ජම්බොනදස්ස පාකස්ස, සුවණ්ණස්ස උරච්ඡදො’’.

1368. ‘‘දෙවවාහවහං යානං, අස්සමාරුය්හ පුණ්ණකො;

අලඞ්කතො කප්පිතකෙසමස්සු, පක්කාමි වෙහායසමන්තලික්ඛෙ [අන්තලික්ඛං (ක.)].

1369. ‘‘සො පුණ්ණකො කාමරාගෙන [කාමවෙගෙන (සී. පී.)] ගිද්ධො, ඉරන්ධතිං නාගකඤ්ඤං ජිගීසං [ජිගිංසං (සී. ස්‍යා. පී.)];

ගන්ත්වාන තං භූතපතිං යසස්සිං, ඉච්චබ්‍රවී වෙස්සවණං කුවෙරං.

1370. ‘‘භොගවතී නාම මන්දිරෙ, වාසා හිරඤ්ඤවතීති වුච්චති;

නගරෙ නිම්මිතෙ කඤ්චනමයෙ, මණ්ඩලස්ස උරගස්ස නිට්ඨිතං.

1371. ‘‘අට්ටාලකා ඔට්ඨගීවියො, ලොහිතඞ්කස්ස මසාරගල්ලිනො;

පාසාදෙත්ථ සිලාමයා, සොවණ්ණරතනෙහි ඡාදිතා.

1372. ‘‘අම්බා තිලකා ච ජම්බුයො, සත්තපණ්ණා මුචලින්දකෙතකා;

පියඞ්ගු [පියකා (සී. පී.), පියඞ්ගුකා (ස්‍යා.)] උද්දාලකා සහා, උපරිභද්දකා සින්දුවාරකා [භින්දුවාරිතා (ස්‍යා. පී.), භින්ධවාරිතා (ක.)].

1373. ‘‘චම්පෙය්‍යකා නාගමල්ලිකා, භගිනීමාලා අථ මෙත්ථ කොලියා;

එතෙ දුමා පරිණාමිතා, සොභයන්ති උරගස්ස මන්දිරං [මන්දිරෙ (ස්‍යා. ක.)].

1374. ‘‘ඛජ්ජුරෙත්ථ සිලාමයා, සොවණ්ණධුවපුප්ඵිතා බහූ;

යත්ථ වසතො පපාතිකො, නාගරාජා වරුණො මහිද්ධිකො.

1375. ‘‘තස්ස කොමාරිකා භරියා, විමලා කඤ්චනවෙල්ලිවිග්ගහා;

කාලා තරුණාව උග්ගතා, පුචිමන්දත්ථනී චාරුදස්සනා.

1376. ‘‘ලාඛාරසරත්තසුච්ඡවී, කණිකාරාව නිවාතපුප්ඵිතා [කණිකාරොව නිවාතපුප්ඵිතො (සී. පී.)];

තිදිවොකචරාව අච්ඡරා, විජ්ජුවබ්භඝනා විනිස්සටා.

1377. ‘‘සා දොහළිනී සුවිම්හිතා, විධුරස්ස හදයං ධනියති;

තං තෙසං දෙමි ඉස්සර, තෙන තෙ දෙන්ති ඉරන්ධතිං මමං’’.

1378. ‘‘සො පුණ්ණකො භූතපතිං යසස්සිං, ආමන්තය වෙස්සවණං කුවෙරං;

තත්ථෙව සන්තො [සන්තං (පී.)] පුරිසං අසංසි, ආනෙහි ආජඤ්ඤමිධෙව යුත්තං.

1379. ‘‘ජාතරූපමයා කණ්ණා, කාචම්හිචමයා ඛුරා;

ජම්බොනදස්ස පාකස්ස, සුවණ්ණස්ස උරච්ඡදො.

1380. ‘‘දෙවවාහවහං යානං, අස්සමාරුය්හ පුණ්ණකො;

අලඞ්කතො කප්පිතකෙසමස්සු, පක්කාමි වෙහායසමන්තලික්ඛෙ’’.

1381. ‘‘සො අග්ගමා රාජගහං සුරම්මං, අඞ්ගස්ස රඤ්ඤො නගරං දුරායුතං [දුරාසදං (ස්‍යා.)];

පහූතභක්ඛං බහුඅන්නපානං, මසක්කසාරං විය වාසවස්ස.

1382. ‘‘මයූරකොඤ්චාගණසම්පඝුට්ඨං, දිජාභිඝුට්ඨං දිජසඞ්ඝසෙවිතං;

නානාසකුන්තාභිරුදං සුවඞ්ගණං [සුභඞ්ගණං (සී. පී.)], පුප්ඵාභිකිණ්ණං හිමවංව පබ්බතං.

1383. ‘‘සො පුණ්ණකො වෙපුලමාභිරූහි [වෙපුල්ලමාභිරුච්ඡි (සී. පී.)], සිලුච්චයං කිම්පුරිසානුචිණ්ණං;

අන්වෙසමානො මණිරතනං උළාරං, තමද්දසා පබ්බතකූටමජ්ඣෙ.

1384. ‘‘දිස්වා මණිං පභස්සරං ජාතිමන්තං [ජාතිවන්තං (සී. ස්‍යා.)], මනොහරං [ධනාහරං (සී. පී. ක.)] මණිරතනං උළාරං;

දද්දල්ලමානං යසසා යසස්සිනං, ඔභාසතී විජ්ජුරිවන්තලික්ඛෙ.

1385. ‘‘තමග්ගහී වෙළුරියං මහග්ඝං, මනොහරං නාම මහානුභාවං;

ආජඤ්ඤමාරුය්හ මනොමවණ්ණො, පක්කාමි වෙහායසමන්තලික්ඛෙ.

1386. ‘‘සො අග්ගමා [අගමා (ස්‍යා. පී. ක.)] නගරමින්දපත්ථං, ඔරුය්හුපාගච්ඡි සභං කුරූනං;

සමාගතෙ එකසතං සමග්ගෙ, අව්හෙත්ථ යක්ඛො අවිකම්පමානො.

1387. ‘‘කො නීධ රඤ්ඤං වරමාභිජෙති, කමාභිජෙය්‍යාම වරද්ධනෙන [වරංධනෙන (සී. පී.)];

කමනුත්තරං රතනවරං ජිනාම, කො වාපි නො ජෙති වරද්ධනෙන’’.

1388. ‘‘කුහිං නු රට්ඨෙ තව ජාතිභූමි, න කොරබ්‍යස්සෙව වචො තවෙදං;

අභීතොසි [අභිභොසි (සී. පී.)] නො වණ්ණනිභාය සබ්බෙ, අක්ඛාහි මෙ නාමඤ්ච බන්ධවෙ ච’’.

1389. ‘‘කච්චායනො මාණවකොස්මි රාජ, අනූනනාමො ඉති මව්හයන්ති;

අඞ්ගෙසු මෙ ඤාතයො බන්ධවා ච, අක්ඛෙන දෙවස්මි ඉධානුපත්තො’’.

1390. ‘‘කිං මාණවස්ස රතනානි අත්ථි, යෙ තං ජිනන්තො හරෙ අක්ඛධුත්තො;

බහූනි රඤ්ඤො රතනානි අත්ථි, තෙ ත්වං දලිද්දො කථමව්හයෙසි’’.

1391. ‘‘මනොහරො නාම මණී මමායං, මනොහරං මණිරතනං උළාරං;

ඉමඤ්ච ආජඤ්ඤමමිත්තතාපනං, එතං මෙ ජිනිත්වා හරෙ අක්ඛධුත්තො’’.

1392. ‘‘එකො මණී මාණව කිං කරිස්සති, ආජානියෙකො පන කිං කරිස්සති;

බහූනි රඤ්ඤො මණිරතනානි අත්ථි, ආජානියා වාතජවා අනප්පකා’’.

දොහළකණ්ඩං නාම.

මණිකණ්ඩං

1393. ‘‘ඉදඤ්ච මෙ මණිරතනං, පස්ස ත්වං ද්විපදුත්තම;

ඉත්ථීනං විග්ගහා චෙත්ථ, පුරිසානඤ්ච විග්ගහා.

1394. ‘‘මිගානං විග්ගහා චෙත්ථ, සකුණානඤ්ච විග්ගහා;

නාගරාජා සුපණ්ණා ච [නාගරාජෙ සුපණ්ණෙ ච (සී. ස්‍යා. පී.)], මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1395. ‘‘හත්ථානීකං රථානීකං, අස්සෙ පත්තී ච වම්මිනෙ [ධජානි ච (පී.)];

චතුරඞ්ගිනිමං සෙනං, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1396. ‘‘හත්ථාරොහෙ අනීකට්ඨෙ, රථිකෙ පත්තිකාරකෙ;

බලග්ගානි වියූළ්හානි [වියූහානි (ස්‍යා. ක.)], මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1397. ‘‘පුරං උද්ධාපසම්පන්නං [උද්දාපසම්පන්නං (සී. පී.), අට්ටාලසම්පන්නං (ස්‍යා.)], බහුපාකාරතොරණං;

සිඞ්ඝාටකෙසු භූමියො, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1398. ‘‘එසිකා පරිඛායො ච, පලිඛං අග්ගළානි ච;

අට්ටාලකෙ ච ද්වාරෙ ච, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1399. ‘‘පස්ස තොරණමග්ගෙසු, නානාදිජා ගණා බහූ;

හංසා කොඤ්චා මයූරා ච, චක්කවාකා ච කුක්කුහා.

1400. ‘‘කුණාලකා බහූ චිත්‍රා, සිඛණ්ඩී ජීවජීවකා;

නානාදිජගණාකිණ්ණං, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1401. ‘‘පස්ස නගරං සුපාකාරං, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

සමුස්සිතධජං රම්මං, සොණ්ණවාලුකසන්ථතං.

1402. ‘‘පස්සෙත්ථ [පස්ස ත්වං (සී. පී.)] පණ්ණසාලායො, විභත්තා භාගසො මිතා;

නිවෙසනෙ නිවෙසෙ ච, සන්ධිබ්‍යූහෙ පථද්ධියො.

1403. ‘‘පානාගාරෙ ච සොණ්ඩෙ ච, සූනා [සූණා (සී. පී.), සුද්දා (ස්‍යා. ක.)] ඔදනියා ඝරා;

වෙසී ච ගණිකායො ච, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1404. ‘‘මාලාකාරෙ ච රජකෙ, ගන්ධිකෙ අථ දුස්සිකෙ;

සුවණ්ණකාරෙ මණිකාරෙ, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1405. ‘‘ආළාරිකෙ ච සූදෙ ච, නටනාටකගායිනො;

පාණිස්සරෙ කුම්භථූනිකෙ, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1406. ‘‘පස්ස භෙරී මුදිඞ්ගා ච, සඞ්ඛා පණවදින්දිමා;

සබ්බඤ්ච තාළාවචරං, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1407. ‘‘සම්මතාලඤ්ච වීණඤ්ච, නච්චගීතං සුවාදිතං;

තූරියතාළිතසඞ්ඝුට්ඨං, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1408. ‘‘ලඞ්ඝිකා මුට්ඨිකා චෙත්ථ, මායාකාරා ච සොභියා;

වෙතාලිකෙ [වෙත්තලිකෙ (ක.)] ච ජල්ලෙ ච, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1409. ‘‘සමජ්ජා චෙත්ථ වත්තන්ති, ආකිණ්ණා නරනාරිභි;

මඤ්චාතිමඤ්චෙ භූමියො, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1410. ‘‘පස්ස මල්ලෙ සමජ්ජස්මිං, ඵොටෙන්තෙ [පාඨෙන්තෙ (සී. ස්‍යා. පී.)] දිගුණං භුජං;

නිහතෙ නිහතමානෙ ච, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1411. ‘‘පස්ස පබ්බතපාදෙසු, නානාමිගගණා බහූ;

සීහා බ්‍යග්ඝා වරාහා ච, අච්ඡකොකතරච්ඡයො.

1412. ‘‘පලාසාදා ගවජා ච, මහිංසා රොහිතා රුරූ;

එණෙය්‍යා ච වරාහා [සරභා (ස්‍යා.)] ච, ගණිනො නීක [නිඞ්ක (සී. ස්‍යා. පී.)] සූකරා.

1413. ‘‘කදලිමිගා බහූ චිත්‍රා, බිළාරා සසකණ්ටකා;

නානාමිගගණාකිණ්ණං, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1414. ‘‘නජ්ජායො සුපතිත්ථායො, සොණ්ණවාලුකසන්ථතා;

අච්ඡා සවන්ති අම්බූනි, මච්ඡගුම්බනිසෙවිතා.

1415. ‘‘කුම්භීලා මකරා චෙත්ථ, සුසුමාරා ච කච්ඡපා;

පාඨීනා පාවුසා මච්ඡා, බලජා [වලජා (සී.), වාලජා (පී.)] මුඤ්ජරොහිතා.

1416. ‘‘නානාදිජගණාකිණ්ණා, නානාදුමගණායුතා;

වෙළුරියක-රොදායො [වෙළුරියඵලකරොදායො (සී.)], මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.

1417. ‘‘පස්සෙත්ථ පොක්ඛරණියො, සුවිභත්තා චතුද්දිසා;