2. හත්ථිනාගවග්ගො

1. මාතුපොසකචරියා

1. ‘‘යදා අහොසිං පවනෙ, කුඤ්ජරො මාතුපොසකො;

න තදා අත්ථි මහියා, ගුණෙන මම සාදිසො.

2. ‘‘පවනෙ දිස්වා වනචරො, රඤ්ඤො මං පටිවෙදයි;

‘තවානුච්ඡවො මහාරාජ, ගජො වසති කානනෙ.

3. ‘‘‘න තස්ස පරික්ඛායත්ථො, නපි ආළකකාසුයා;

සහ ගහිතෙ [සමං ගහිතෙ (සී.)] සොණ්ඩාය, සයමෙව ඉධෙහි’ති.

4. ‘‘තස්ස තං වචනං සුත්වා, රාජාපි තුට්ඨමානසො;

පෙසෙසි හත්ථිදමකං, ඡෙකාචරියං සුසික්ඛිතං.

5. ‘‘ගන්ත්වා සො හත්ථිදමකො, අද්දස පදුමස්සරෙ;

භිසමුළාලං [භිසමූලං (ක.)] උද්ධරන්තං, යාපනත්ථාය මාතුයා.

6. ‘‘විඤ්ඤාය මෙ සීලගුණං, ලක්ඛණං උපධාරයි;

‘එහි පුත්තා’ති පත්වාන, මම සොණ්ඩාය අග්ගහි.

7. ‘‘යං මෙ තදා පාකතිකං, සරීරානුගතං බලං;

අජ්ජ නාගසහස්සානං, බලෙන සමසාදිසං.

8. ‘‘යදිහං තෙසං පකුප්පෙය්‍යං, උපෙතානං ගහණාය මං;

පටිබලො භවෙ තෙසං, යාව රජ්ජම්පි මානුසං.

9. ‘‘අපි චාහං සීලරක්ඛාය, සීලපාරමිපූරියා;

න කරොමි චිත්තෙ අඤ්ඤථත්තං, පක්ඛිපන්තං මමාළකෙ.

10. ‘‘යදි තෙ මං තත්ථ කොට්ටෙය්‍යුං, ඵරසූහි තොමරෙහි ච;

නෙව තෙසං පකුප්පෙය්‍යං, සීලඛණ්ඩභයා මමා’’ති.

මාතුපොසකචරියං පඨමං.

2. භූරිදත්තචරියා

11. ‘‘පුනාපරං යදා හොමි, භූරිදත්තො මහිද්ධිකො;

විරූපක්ඛෙන මහාරඤ්ඤා, දෙවලොකමගඤ්ඡහං.

12. ‘‘තත්ථ පස්සිත්වාහං දෙවෙ, එකන්තං සුඛසමප්පිතෙ;

තං සග්ගගමනත්ථාය, සීලබ්බතං සමාදියිං.

13. ‘‘සරීරකිච්චං කත්වාන, භුත්වා යාපනමත්තකං;

චතුරො අඞ්ගෙ අධිට්ඨාය, සෙමි වම්මිකමුද්ධනි.

14. ‘‘ඡවියා චම්මෙන මංසෙන, නහාරුඅට්ඨිකෙහි වා;

යස්ස එතෙන කරණීයං, දින්නංයෙව හරාතු සො.

15. ‘‘සංසිතො අකතඤ්ඤුනා, ආලම්පායනො [ආලම්බණො (සී.)] මමග්ගහි;

පෙළාය පක්ඛිපිත්වාන, කීළෙති මං තහිං තහිං.

16. ‘‘පෙළාය පක්ඛිපන්තෙපි, සම්මද්දන්තෙපි පාණිනා;

ආලම්පායනෙ [ආලම්බණෙ (සී.)] න කුප්පාමි, සීලඛණ්ඩභයා මම.

17. ‘‘සකජීවිතපරිච්චාගො, තිණතො ලහුකො මම;

සීලවීතික්කමො මය්හං, පථවීඋප්පතනං විය.

18. ‘‘නිරන්තරං ජාතිසතං, චජෙය්‍යං මම ජීවිතං;

නෙව සීලං පභින්දෙය්‍යං, චතුද්දීපාන හෙතුපි.

19. ‘‘අපි චාහං සීලරක්ඛාය, සීලපාරමිපූරියා;

න කරොමි චිත්තෙ අඤ්ඤථත්තං, පක්ඛිපන්තම්පි පෙළකෙ’’ති.

භූරිදත්තචරියං දුතියං.

3. චම්පෙය්‍යනාගචරියා

20. ‘‘පුනාපරං යදා හොමි, චම්පෙය්‍යකො මහිද්ධිකො;

තදාපි ධම්මිකො ආසිං, සීලබ්බතසමප්පිතො.

21. ‘‘තදාපි මං ධම්මචාරිං, උපවුත්ථං උපොසථං;

අහිතුණ්ඩිකො ගහෙත්වාන, රාජද්වාරම්හි කීළති.

22. ‘‘යං යං සො වණ්ණං චින්තයි, නීලංව පීතලොහිතං;

තස්ස චිත්තානුවත්තන්තො, හොමි චින්තිතසන්නිභො.

23. ‘‘ථලං කරෙය්‍යමුදකං, උදකම්පි ථලං කරෙ;

යදිහං තස්ස පකුප්පෙය්‍යං, ඛණෙන ඡාරිකං කරෙ.

24. ‘‘යදි චිත්තවසී හෙස්සං, පරිහායිස්සාමි සීලතො;

සීලෙන පරිහීනස්ස, උත්තමත්ථො න සිජ්ඣති.

25. ‘‘කාමං භිජ්ජතුයං කායො, ඉධෙව විකිරීයතු;

නෙව සීලං පභින්දෙය්‍යං, විකිරන්තෙ භුසං වියා’’ති.

චම්පෙය්‍යනාගචරියං තතියං.

4. චූළබොධිචරියා

26. ‘‘පුනාපරං යදා හොමි, චූළබොධි සුසීලවා;

භවං දිස්වාන භයතො, නෙක්ඛම්මං අභිනික්ඛමිං.

27. ‘‘යා මෙ දුතියිකා ආසි, බ්‍රාහ්මණී කනකසන්නිභා;

සාපි වට්ටෙ අනපෙක්ඛා, නෙක්ඛම්මං අභිනික්ඛමි.

28. ‘‘නිරාලයා ඡින්නබන්ධූ, අනපෙක්ඛා කුලෙ ගණෙ;

චරන්තා ගාමනිගමං, බාරාණසිමුපාගමුං.

29. ‘‘තත්ථ වසාම නිපකා, අසංසට්ඨා කුලෙ ගණෙ;

නිරාකුලෙ අප්පසද්දෙ, රාජුය්‍යානෙ වසාමුභො.

30. ‘‘උය්‍යානදස්සනං ගන්ත්වා, රාජා අද්දස බ්‍රාහ්මණිං;

උපගම්ම මමං පුච්ඡි, ‘තුය්හෙසා කා කස්ස භරියා’.

31. ‘‘එවං වුත්තෙ අහං තස්ස, ඉදං වචනමබ්‍රවිං;

‘න මය්හං භරියා එසා, සහධම්මා එකසාසනී’.

32. ‘‘තිස්සා [තස්සා (සී.)] සාරත්තගධිතො, ගාහාපෙත්වාන චෙටකෙ;

නිප්පීළයන්තො බලසා, අන්තෙපුරං පවෙසයි.

33. ‘‘ඔදපත්තකියා මය්හං, සහජා එකසාසනී;

ආකඩ්ඪිත්වා නයන්තියා, කොපො මෙ උපපජ්ජථ.

34. ‘‘සහ කොපෙ සමුප්පන්නෙ, සීලබ්බතමනුස්සරිං;

තත්ථෙව කොපං නිග්ගණ්හිං, නාදාසිං වඩ්ඪිතූපරි.

35. ‘‘යදි නං බ්‍රාහ්මණිං කොචි, කොට්ටෙය්‍ය තිණ්හසත්තියා;

නෙව සීලං පභින්දෙය්‍යං, බොධියායෙව කාරණා.

36. ‘‘න මෙසා බ්‍රාහ්මණී දෙස්සා, නපි මෙ බලං න විජ්ජති;

සබ්බඤ්ඤුතං පියං මය්හං, තස්මා සීලානුරක්ඛිස’’න්ති.

චූළබොධිචරියං චතුත්ථං.

5. මහිංසරාජචරියා

37. ‘‘පුනාපරං යදා හොමි, මහිංසො පවනචාරකො;

පවඩ්ඪකායො බලවා, මහන්තො භීමදස්සනො.

38. ‘‘පබ්භාරෙ ගිරිදුග්ගෙ [වනදුග්ගෙ (සී.)] ච, රුක්ඛමූලෙ දකාසයෙ;

හොතෙත්ථ ඨානං මහිංසානං, කොචි කොචි තහිං තහිං.

39. ‘‘විචරන්තො බ්‍රහාරඤ්ඤෙ, ඨානං අද්දස භද්දකං;

තං ඨානං උපගන්ත්වාන, තිට්ඨාමි ච සයාමි ච.

40. ‘‘අථෙත්ථ කපිමාගන්ත්වා, පාපො අනරියො ලහු;

ඛන්ධෙ නලාටෙ භමුකෙ, මුත්තෙති ඔහනෙතිතං.

41. ‘‘සකිම්පි දිවසං දුතියං, තතියං චතුත්ථම්පි ච;

දූසෙති මං සබ්බකාලං, තෙන හොමි උපද්දුතො.

42. ‘‘මමං උපද්දුතං දිස්වා, යක්ඛො මං ඉදමබ්‍රවි;

‘නාසෙහෙතං ඡවං පාපං, සිඞ්ගෙහි ච ඛුරෙහි ච’.

43. ‘‘එවං වුත්තෙ තදා යක්ඛෙ, අහං තං ඉදමබ්‍රවිං;

‘කිං ත්වං මක්ඛෙසි කුණපෙන, පාපෙන අනරියෙන මං.

44. ‘‘‘යදිහං තස්ස පකුප්පෙය්‍යං, තතො හීනතරො භවෙ;

සීලඤ්ච මෙ පභිජ්ජෙය්‍ය, විඤ්ඤූ ච ගරහෙය්‍යු මං.

45. ‘‘‘හීළිතා ජීවිතා වාපි, පරිසුද්ධෙන මතං වරං;

ක්‍යාහං ජීවිතහෙතූපි, කාහාමිං පරහෙඨනං’.

46. ‘‘මමෙවායං මඤ්ඤමානො, අඤ්ඤෙපෙවං කරිස්සති;

තෙව තස්ස වධිස්සන්ති, සා මෙ මුත්ති භවිස්සති.

47. ‘‘හීනමජ්ඣිමඋක්කට්ඨෙ, සහන්තො අවමානිතං;

එවං ලභති සප්පඤ්ඤො, මනසා යථා පත්ථිත’’න්ති.

මහිංසරාජචරියං පඤ්චමං.

6. රුරුරාජචරියා

48. ‘‘පුනාපරං යදා හොමි, සුතත්තකනකසන්නිභො;

මිගරාජා රුරුනාම, පරමසීලසමාහිතො.

49. ‘‘රම්මෙ පදෙසෙ රමණීයෙ, විවිත්තෙ අමනුස්සකෙ;

තත්ථ වාසං උපගඤ්ඡිං, ගඞ්ගාකූලෙ මනොරමෙ.

50. ‘‘අථ උපරි ගඞ්ගාය, ධනිකෙහි පරිපීළිතො;

පුරිසො ගඞ්ගාය පපති, ‘ජීවාමි වා මරාමි වා’.

51. ‘‘රත්තින්දිවං සො ගඞ්ගාය, වුය්හමානො මහොදකෙ;

රවන්තො කරුණං රවං, මජ්ඣෙ ගඞ්ගාය ගච්ඡති.

52. ‘‘තස්සාහං සද්දං සුත්වාන, කරුණං පරිදෙවතො;

ගඞ්ගාය තීරෙ ඨත්වාන, අපුච්ඡිං ‘කොසි ත්වං නරො’.

53. ‘‘සො මෙ පුට්ඨො ච බ්‍යාකාසි, අත්තනො කරණං තදා;

‘ධනිකෙහි භීතො තසිතො, පක්ඛන්දොහං මහානදිං’.

54. ‘‘තස්ස කත්වාන කාරුඤ්ඤං, චජිත්වා මම ජීවිතං;

පවිසිත්වා නීහරිං තස්ස, අන්ධකාරම්හි රත්තියා.

55. ‘‘අස්සත්ථකාලමඤ්ඤාය, තස්සාහං ඉදමබ්‍රවිං;

‘එකං තං වරං යාචාමි, මා මං කස්සචි පාවද’.

56. ‘‘නගරං ගන්ත්වාන ආචික්ඛි, පුච්ඡිතො ධනහෙතුකො;

රාජානං සො ගහෙත්වාන, උපගඤ්ඡි මමන්තිකං.

57. ‘‘යාවතා කරණං සබ්බං, රඤ්ඤො ආරොචිතං මයා;

රාජා සුත්වාන වචනං, උසුං තස්ස පකප්පයි;

‘ඉධෙව ඝාතයිස්සාමි, මිත්තදුබ්භිං [මිත්තදූභිං (සී.)] අනාරියං’.

58. ‘‘තමහං අනුරක්ඛන්තො, නිම්මිනිං මම අත්තනා;

‘තිට්ඨතෙසො මහාරාජ, කාමකාරො භවාමි තෙ’.

59. ‘‘අනුරක්ඛිං මම සීලං, නාරක්ඛිං මම ජීවිතං;

සීලවා හි තදා ආසිං, බොධියායෙව කාරණා’’ති.

රුරුරාජචරියං ඡට්ඨං.

7. මාතඞ්ගචරියා

60. ‘‘පුනාපරං යදා හොමි, ජටිලො උග්ගතාපනො;

මාතඞ්ගො නාම නාමෙන, සීලවා සුසමාහිතො.

61. ‘‘අහඤ්ච බ්‍රාහ්මණො එකො, ගඞ්ගාකූලෙ වසාමුභො;

අහං වසාමි උපරි, හෙට්ඨා වසති බ්‍රාහ්මණො.

62. ‘‘විචරන්තො අනුකූලම්හි, උද්ධං මෙ අස්සමද්දස;

තත්ථ මං පරිභාසෙත්වා, අභිසපි මුද්ධඵාලනං.

63. ‘‘යදිහං තස්ස පකුප්පෙය්‍යං, යදි සීලං න ගොපයෙ;

ඔලොකෙත්වානහං තස්ස, කරෙය්‍යං ඡාරිකං විය.

64. ‘‘යං සො තදා මං අභිසපි, කුපිතො දුට්ඨමානසො;

තස්සෙව මත්ථකෙ නිපති, යොගෙන තං පමොචයිං.

65. ‘‘අනුරක්ඛිං මම සීලං, නාරක්ඛිං මම ජීවිතං;

සීලවා හි තදා ආසිං, බොධියායෙව කාරණා’’ති.

මාතඞ්ගචරියං සත්තමං.

8. ධම්මදෙවපුත්තචරියා

66. ‘‘පුනාපරං යදා හොමි, මහාපක්ඛො මහිද්ධිකො;

ධම්මො නාම මහායක්ඛො, සබ්බලොකානුකම්පකො.

67. ‘‘දසකුසලකම්මපථෙ, සමාදපෙන්තො මහාජනං;