14. දෙවදහවග්ගො

1. දෙවදහසුත්තවණ්ණනා

134. දෙවදහවග්ගස්ස පඨමෙ දෙවදහන්ති නපුංසකලිඞ්ගෙන ලද්ධනාමො නිගමො. මනොරමාති මනං රමයන්තා, මනාපාති අත්ථො. අමනොරමාති අමනාපා.

2. ඛණසුත්තවණ්ණනා

135. දුතියෙ ඡඵස්සායතනිකා නාමාති විසුං ඡඵස්සායතනිකා නාම නිරයා නත්ථි. සබ්බෙසුපි හි එකතිංසමහානිරයෙසු ඡද්වාරඵස්සායතනපඤ්ඤත්ති හොතියෙව. ඉදං පන අවීචිමහානිරයං සන්ධාය වුත්තං. සග්ගාති ඉධාපි තාවතිංසපුරමෙව අධිප්පෙතං. කාමාවචරදෙවලොකෙ පන එකස්මිම්පි ඡඵස්සායතනපඤ්ඤත්තියා අභාවො නාම නත්ථි. ඉමිනා කිං දීපෙති? නිරයෙ එකන්තදුක්ඛසමප්පිතභාවෙන, දෙවලොකෙ ච එකන්තසුඛසමප්පිතත්තා එකන්තඛිඩ්ඩාරතිවසෙන උප්පන්නපමාදෙන මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං වසිතුං න සක්කා. මනුස්සලොකො පන වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛො, ඉධෙව අපායොපි සග්ගොපි පඤ්ඤායති. අයං මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස කම්මභූමි නාම, සා තුම්හෙහි ලද්ධා. තස්මා යෙ වො ඉමෙ මානුස්සකා ඛන්ධා ලද්ධා, තෙ වො ලාභා. යඤ්ච වො ඉදං මනුස්සත්තං ලද්ධං, පටිලද්ධො වො බ්‍රහ්මචරියවාසස්ස ඛණො සමයොති. වුත්තම්පි හෙතං පොරාණෙහි –

‘‘අයං කම්මභූමි ඉධ මග්ගභාවනා,

ඨානානි සංවෙජනියා බහූ ඉධ;

සංවෙගසංවෙජනියෙසු වත්ථුසු,

සංවෙගජාතොව පයුඤ්ච යොනිසො’’ති.

3. පඨමරූපාරාමසුත්තවණ්ණනා

136. තතියෙ රූපසම්මුදිතාති රූපෙ සම්මුදිතා පමොදිතා. දුක්ඛාති දුක්ඛිතා. සුඛොති නිබ්බානසුඛෙන සුඛිතො. කෙවලාති සකලා. යාවතත්ථීති වුච්චතීති යත්තකා අත්ථීති වුච්චති. එතෙ වොති එත්ථ වො-කාරො නිපාතමත්තං. පච්චනීකමිදං හොති, සබ්බලොකෙන පස්සතන්ති යං ඉදං පස්සන්තානං පණ්ඩිතානං දස්සනං, තං සබ්බලොකෙන පච්චනීකං හොති විරුද්ධං. ලොකො හි පඤ්චක්ඛන්ධෙ නිච්චා සුඛා අත්තා සුභාති මඤ්ඤති, පණ්ඩිතා අනිච්චා දුක්ඛා අනත්තා අසුභාති. සුඛතො ආහූති සුඛන්ති කථෙන්ති. සුඛතො විදූති සුඛන්ති ජානන්ති. සබ්බමෙතං නිබ්බානමෙව සන්ධාය වුත්තං.

සම්මූළ්හෙත්ථාති එත්ථ නිබ්බානෙ සම්මූළ්හා. අවිද්දසූති බාලා. සබ්බෙපි හි ඡන්නවුතිපාසණ්ඩිනො ‘‘නිබ්බානං පාපුණිස්සාමා’’ති සඤ්ඤිනො හොන්ති, තෙ පන ‘‘නිබ්බානං නාම ඉද’’න්තිපි න ජානන්ති. නිවුතානන්ති කිලෙසනීවරණෙන නිවුතානං පරියොනද්ධානං. අන්ධකාරො අපස්සතන්ති අපස්සන්තානං අන්ධකාරො හොති. කිං තං එවං හොති? නිබ්බානං වා නිබ්බානදස්සනං වා අපස්සන්තානඤ්හි බාලානං නිබ්බානම්පි නිබ්බානදස්සනම්පි කාළමෙඝඅවච්ඡාදිතං විය චන්දමණ්ඩලං කටාහෙන පටිකුජ්ජිතපත්තො විය ච නිච්චකාලං තමො චෙව අන්ධකාරො ච සම්පජ්ජති.

සතඤ්ච විවටං හොති, ආලොකො පස්සතාමිවාති සතඤ්ච සප්පුරිසානං පඤ්ඤාදස්සනෙන පස්සන්තානං නිබ්බානං ආලොකො විය විවටං හොති. සන්තිකෙ න විජානන්ති, මගා ධම්මස්ස අකොවිදාති යං අත්තනො සරීරෙ කෙසෙ වා ලොමාදීසු වා අඤ්ඤතරකොට්ඨාසං පරිච්ඡින්දිත්වා අනන්තරමෙව අධිගන්තබ්බතො අත්තනො වා ඛන්ධානං නිරොධමග්ගතො සන්තිකෙ නිබ්බානං. තං එවං සන්තිකෙ සමානම්පි මග්ගභූතා ජනා මග්ගාමග්ගධම්මස්ස චතුසච්චධම්මස්ස වා අකොවිදා න ජානන්ති.

මාරධෙය්‍යානුපන්නෙහීති තෙභූමකවට්ටං මාරස්ස නිවාසට්ඨානං අනුපන්නෙහි. කො නු අඤ්ඤත්‍ර අරියෙභීති ඨපෙත්වා අරියෙ කො නු අඤ්ඤො නිබ්බානපදං ජානිතුං අරහති. සම්මදඤ්ඤාය පරිනිබ්බන්තීති අරහත්තපඤ්ඤාය සම්මා ජානිත්වා අනන්තරමෙව අනාසවා හුත්වා කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බන්ති. අථ වා සම්මදඤ්ඤාය අනාසවා හුත්වා අන්තෙ ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බායන්ති.

4-12. දුතියරූපාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා

137-145. චතුත්ථං සුද්ධිකං කත්වා දෙසියමානෙ බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තං. පඤ්චමාදීනි තථා තථා බුජ්ඣන්තානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තානි. අත්ථො පන තෙසං පාකටොයෙවාති.

දෙවදහවග්ගො චුද්දසමො.