5. වක්කලිසුත්තවණ්ණනා

87. පඤ්චමෙ කුම්භකාරනිවෙසනෙති කුම්භකාරසාලායං. ථෙරො කිර වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා භගවන්තං දස්සනාය ආගච්ඡති. තස්ස නගරමජ්ඣෙ මහාආබාධො උප්පජ්ජි, පාදා න වහන්ති. අථ නං මඤ්චකසිවිකාය කුම්භකාරසාලං ආහරිංසු. සා ච සාලා තෙසං කම්මසාලා, න නිවෙසනසාලා. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘කුම්භකාරනිවෙසනෙ විහරතී’’ති. බාළ්හගිලානොති අධිමත්තගිලානො. සමධොසීති සමන්තතො අධොසි, චලනාකාරෙන අපචිතිං දස්සෙසි. වත්තං කිරෙතං බාළ්හගිලානෙනපි බුඩ්ඪතරං දිස්වා උට්ඨානාකාරෙන අපචිති දස්සෙතබ්බා. තෙන පන ‘‘මා චලි මා චලී’’ති වත්තබ්බො. සන්තිමානි ආසනානීති බුද්ධකාලස්මිඤ්හි එකස්සපි භික්ඛුනො වසනට්ඨානෙ ‘‘සචෙ සත්ථා ආගච්ඡිස්සති, ඉධ නිසීදිස්සතී’’ති ආසනං පඤ්ඤත්තමෙව හොති අන්තමසො ඵලකමත්තම්පි පණ්ණසන්ථාරමත්තම්පි. ඛමනීයං යාපනීයන්ති කච්චි දුක්ඛං ඛමිතුං ඉරියාපථං වා යාපෙතුං සක්කාති පුච්ඡති. පටික්කමන්තීති නිවත්තන්ති. අභික්කමන්තීති අධිගච්ඡන්ති. පටික්කමොසානන්ති පටික්කමො එතාසං. සීලතො න උපවදතීති සීලං ආරබ්භ සීලභාවෙන න උපවදති. චිරපටිකාහන්ති චිරපටිකො අහං, චිරතො පට්ඨාය අහන්ති අත්ථො. පූතිකායෙනාති අත්තනො සුවණ්ණවණ්ණම්පි කායං භගවා ධුවපග්ඝරණට්ඨෙන එවමාහ. යො ඛො, වක්කලි, ධම්මන්ති ඉධ භගවා ‘‘ධම්මකායො ඛො, මහාරාජ, තථාගතො’’ති වුත්තං ධම්මකායතං දස්සෙති. නවවිධො හි ලොකුත්තරධම්මො තථාගතස්ස කායො නාම.

ඉදානි ථෙරස්ස තිපරිවට්ටධම්මදෙසනං ආරභන්තො තං කිං මඤ්ඤසීතිආදිමාහ. කාළසිලාති කාළසිලාවිහාරො. විමොක්ඛායාති මග්ගවිමොක්ඛත්ථාය. සුවිමුත්තො විමුච්චිස්සතීති අරහත්තඵලවිමුත්තියා විමුත්තො හුත්වා විමුච්චිස්සති. තා කිර දෙවතා ‘‘යෙන නීහාරෙන ඉමිනා විපස්සනා ආරද්ධා, අනන්තරායෙන අරහත්තං පාපුණිස්සතී’’ති ඤත්වා එවමාහංසු. අපාපකන්ති අලාමකං. සත්ථං ආහරෙසීති ථෙරො කිර අධිමානිකො අහොසි. සො සමාධිවිපස්සනාහි වික්ඛම්භිතානං කිලෙසානං සමුදාචාරං අපස්සන්තො ‘‘ඛීණාසවොම්හී’’ති සඤ්ඤී හුත්වා ‘‘කිං මෙ ඉමිනා දුක්ඛෙන ජීවිතෙන? සත්ථං ආහරිත්වා මරිස්සාමී’’ති තිඛිණෙන සත්ථෙන කණ්ඨනාළං ඡින්දි. අථස්ස දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජි. සො තස්මිං ඛණෙ අත්තනො පුථුජ්ජනභාවං ඤත්වා අවිස්සට්ඨකම්මට්ඨානත්තා සීඝං මූලකම්මට්ඨානං ආදාය සම්මසන්තො අරහත්තං පාපුණිත්වාව කාලමකාසි. පච්චවෙක්ඛණා පනස්ස ච කථං අහොසීති? ඛීණාසවස්ස එකූනවීසති පච්චවෙක්ඛණා න සබ්බාව අවස්සං ලද්ධබ්බා, තිඛිණෙනාපි පන අසිනා සීසෙ ඡිජ්ජන්තෙ එකං ද්වෙ ඤාණානි අවස්සං උප්පජ්ජන්ති.

විවත්තක්ඛන්ධන්ති පරිවත්තක්ඛන්ධං. සෙමානන්ති සයමානං. ථෙරො කිර උත්තානකො නිපන්නො සත්ථං ආහරි. තස්ස සරීරං යථාඨිතමෙව අහොසි. සීසං පන දක්ඛිණපස්සෙන පරිවත්තිත්වා අට්ඨාසි. අරියසාවකා හි යෙභුය්‍යෙන දක්ඛිණපස්සෙනෙව කාලං කරොන්ති. තෙනස්ස සරීරං යථාඨිතංයෙව අහොසි. සීසං පන දක්ඛිණපස්සෙන පරිවත්තිත්වා ඨිතං. තං සන්ධාය විවත්තක්ඛන්ධො නාම ජාතොතිපි වදන්ති. ධූමායිතත්තන්ති ධූමායනභාවං. තිමිරායිතත්තන්ති තිමිරායනභාවං. ධූමවලාහකං විය තිමිරවලාහකං විය චාති අත්ථො. පඤ්චමං.