8. පිණ්ඩොල්‍යසුත්තවණ්ණනා
80. අට්ඨමෙ කිස්මිඤ්චිදෙව පකරණෙති කිස්මිඤ්චිදෙව කාරණෙ. පණාමෙත්වාති නීහරිත්වා. කිස්මිං පන කාරණෙ එතෙ භගවතා පණාමිතාති? එකස්මිඤ්හි අන්තොවස්සෙ භගවා සාවත්ථියං වසිත්වා වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො සාවත්ථිතො නික්ඛමිත්වා ජනපදචාරිකං චරන්තො කපිලවත්ථුං පත්වා නිග්‍රොධාරාමං පාවිසි. සක්‍යරාජානො ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා පච්ඡාභත්තෙ කප්පියානි තෙලමධුඵාණිතාදීනි චෙව පානකානි ච කාජසතෙහි ගාහාපෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා සඞ්ඝස්ස නිය්‍යාතෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා පටිසන්ථාරං කරොන්තා එකමන්තෙ නිසීදිංසු. සත්ථා තෙසං මධුරධම්මකථං කථෙන්තො නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ එකච්චෙ භික්ඛූ සෙනාසනං පටිජග්ගන්ති, එකච්චෙ මඤ්චපීඨාදීනි පඤ්ඤාපෙන්ති, සාමණෙරා අප්පහරිතං කරොන්ති. භාජනීයට්ඨානෙ සම්පත්තභික්ඛූපි අත්ථි, අසම්පත්තභික්ඛූපි අත්ථි. සම්පත්තා අසම්පත්තානං ලාභං ගණ්හන්තා, ‘‘අම්හාකං දෙථ, අම්හාකං ආචරියස්ස දෙථ උපජ්ඣායස්ස දෙථා’’ති කථෙන්තා මහාසද්දමකංසු. සත්ථා සුත්වා ථෙරං පුච්ඡි ‘‘කෙ පන තෙ, ආනන්ද, උච්චාසද්දා මහාසද්දා කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙ’’ති? ථෙරො එතමත්ථං ආරොචෙසි. සත්ථා සුත්වා ‘‘ආමිසහෙතු, ආනන්ද, භික්ඛූ මහාසද්දං කරොන්තී’’ති ආහ. ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘අනනුච්ඡවිකං, ආනන්ද, අප්පතිරූපං. න හි මයා කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි චීවරාදිහෙතු පාරමියො පූරිතා, නාපි ඉමෙ භික්ඛූ චීවරාදිහෙතු අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා, අරහත්තහෙතු පබ්බජිත්වා අනත්ථං අත්ථසදිසං අසාරං සාරසදිසං කරොන්ති, ගච්ඡානන්ද, තෙ භික්ඛූ පණාමෙහී’’ති.
පුබ්බණ්හසමයන්ති දුතියදිවසෙ පුබ්බණ්හසමයං. බෙලුවලට්ඨිකාය මූලෙති තරුණබෙලුවරුක්ඛමූලෙ. පබාළ්හොති පබාහිතො. පවාළ්හොතිපි පාඨො, පවාහිතොති අත්ථො. උභයම්පි නීහටභාවමෙව දීපෙති. සියා අඤ්ඤථත්තන්ති පසාදඤ්ඤථත්තං වා භාවඤ්ඤථත්තං වා භවෙය්‍ය. කථං? ‘‘සම්මාසම්බුද්ධෙන මයං ලහුකෙ කාරණෙ පණාමිතා’’ති පසාදං මන්දං කරොන්තානං පසාදඤ්ඤථත්තං නාම හොති. සලිඞ්ගෙනෙව තිත්ථායතනං පක්කමන්තානං භාවඤ්ඤථත්තං නාම. සියා විපරිණාමොති එත්ථ පන ‘‘මයං සත්ථු අජ්ඣාසයං ගණ්හිතුං සක්ඛිස්සාමාති පබ්බජිතා, නං ගහෙතුං අසක්කොන්තානං කිං අම්හාකං පබ්බජ්ජායා’’ති? සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තනං විපරිණාමොති වෙදිතබ්බො. වච්ඡස්සාති ඛීරූපකවච්ඡස්ස. අඤ්ඤථත්තන්ති මිලායනඅඤ්ඤථත්තං. ඛීරූපකො හි වච්ඡො මාතු අදස්සනෙන ඛීරං අලභන්තො මිලායති කම්පති පවෙධති. විපරිණාමොති මරණං. සො හි ඛීරං අලභමානො ඛීරපිපාසාය සුස්සන්තො පතිත්වා මරති.
බීජානං තරුණානන්ති උදකෙන අනුග්ගහෙතබ්බානං විරූළ්හබීජානං. අඤ්ඤථත්තන්ති මිලායනඤ්ඤථත්තමෙව. තානි හි උදකං අලභන්තානි මිලායන්ති. විපරිණාමොති විනාසො. තානි හි උදකං අලභන්තානි සුක්ඛිත්වා විනස්සන්ති, පලාලමෙව හොන්ති. අනුග්ගහිතොති ආමිසානුග්ගහෙන චෙව ධම්මානුග්ගහෙන ච අනුග්ගහිතො. අනුග්ගණ්හෙය්‍යන්ති ද්වීහිපි එතෙහි අනුග්ගහෙහි අනුග්ගණ්හෙය්‍යං. අචිරපබ්බජිතා හි සාමණෙරා චෙව දහරභික්ඛූ ච චීවරාදිපච්චයවෙකල්ලෙ වා සති ගෙලඤ්ඤෙ වා සත්ථාරා වා ආචරියුපජ්ඣායෙහි වා ආමිසානුග්ගහෙන අනනුග්ගහිතා කිලමන්තා න සක්කොන්ති සජ්ඣායං වා මනසිකාරං වා කාතුං, ධම්මානුග්ගහෙන අනනුග්ගහිතා උද්දෙසෙන චෙව ඔවාදානුසාසනියා ච පරිහායමානා න සක්කොන්ති අකුසලං පරිවජ්ජෙත්වා කුසලං භාවෙතුං. ඉමෙහි පන ද්වීහි අනුග්ගහෙහි අනුග්ගහිතා කායෙන අකිලමන්තා සජ්ඣායමනසිකාරෙ පවත්තිත්වා යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානා අපරභාගෙ තං අනුග්ගහං අලභන්තාපි තෙනෙව පුරිමානුග්ගහෙන ලද්ධබලා සාසනෙ පතිට්ඨහන්ති, තස්මා භගවතො එවං පරිවිතක්කො උදපාදි.
භගවතො පුරතො පාතුරහොසීති සත්ථු චිත්තං ඤත්වා – ‘‘ඉමෙ භික්ඛූ භගවතා පණාමිතා, ඉදානි නෙසං අනුග්ගහං කාතුකාමො එවං චින්තෙසි, කාරණං භගවා චින්තෙසි, අහමෙත්ථ උස්සාහං ජනෙස්සාමී’’ති පුරතො පාකටො අහොසි. සන්තෙත්ථ භික්ඛූති ඉදං සො මහාබ්‍රහ්මා යථා නාම බ්‍යත්තො සූදො යදෙව අම්බිලග්ගාදීසු රසජාතං රඤ්ඤො රුච්චති, තං අභිසඞ්ඛාරෙන සාදුතරං කත්වා පුනදිවසෙ උපනාමෙති, එවමෙව අත්තනො බ්‍යත්තතාය භගවතා ආහටඋපමංයෙව එවමෙතං භගවාතිආදිවචනෙහි අභිසඞ්ඛරිත්වා භගවන්තං යාචන්තො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අනුග්ගහකරණත්ථං වදති. තත්ථ අභිනන්දතූති ‘‘මම සන්තිකං භික්ඛුසඞ්ඝො ආගච්ඡතූ’’ති. එවමස්ස ආගමනං සම්පියායමානො අභිනන්දතු. අභිවදතූති ආගතස්ස ච ඔවාදානුසාසනිං දදන්තො අභිවදතු.
පටිසල්ලානාති එකීභාවා. ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසීති ඉද්ධිං අකාසි. එකද්වීහිකායාති එකෙකො චෙව ද්වෙ ද්වෙ ච හුත්වා. සාරජ්ජමානරූපාති ඔත්තප්පමානසභාවා භායමානා. කස්මා පන භගවා තෙසං තථා උපසඞ්කමනාය ඉද්ධිමකාසීති? හිතපත්ථනාය. යදි හි තෙ වග්ගවග්ගා හුත්වා ආගච්ඡෙය්‍යුං, ‘‘භගවා භික්ඛුසඞ්ඝං පණාමෙත්වා අරඤ්ඤං පවිට්ඨො එකදිවසම්පි තත්ථ වසිතුං නාසක්ඛි, වෙගෙනෙව ආගතො’’ති කෙළිම්පි කරෙය්‍යුං. අථ නෙසං නෙව බුද්ධගාරවං පච්චුපට්ඨහෙය්‍ය, න ධම්මදෙසනං සම්පටිච්ඡිතුං සමත්ථා භවෙය්‍යුං. සභයානං පන සසාරජ්ජානං එකද්වීහිකාය ආගච්ඡන්තානං බුද්ධගාරවඤ්චෙව පච්චුපට්ඨිතං භවිස්සති, ධම්මදෙසනඤ්ච සම්පටිච්ඡිතුං සක්ඛිස්සන්තීති චින්තෙත්වා තෙසං හිතපත්ථනාය තථාරූපං ඉද්ධිං අකාසි.
නිසීදිංසූති තෙසු හි සාරජ්ජමානරූපෙසු ආගච්ඡන්තෙසු එකො භික්ඛු ‘‘මමංයෙව සත්ථා ඔලොකෙති, මංයෙව මඤ්ඤෙ නිග්ගණ්හිතුකාමො’’ති සණිකං ආගන්ත්වා වන්දිත්වා නිසීදි, අථඤ්ඤො අථඤ්ඤොති එවං පඤ්චභික්ඛුසතානි නිසීදිංසු. එවං නිසින්නං පන භික්ඛුසඞ්ඝං සීදන්තරෙ සන්නිසින්නං මහාසමුද්දං විය නිවාතෙ පදීපං විය ච නිච්චලං දිස්වා සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙසං භික්ඛූනං කීදිසී ධම්මදෙසනා වට්ටතී’’ති? අථස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමෙ ආහාරහෙතු පණාමිතා, පිණ්ඩියාලොපධම්මදෙසනාව නෙසං සප්පායා, තං දස්සෙත්වා මත්ථකෙ තිපරිවට්ටදෙසනං දෙසෙස්සාමි, දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙ අරහත්තං පාපුණිස්සන්තී’’ති. අථ නෙසං තං ධම්මදෙසනං දෙසෙන්තො අන්තමිදං, භික්ඛවෙතිආදිමාහ.
තත්ථ අන්තන්ති පච්ඡිමං ලාමකං. යදිදං පිණ්ඩොල්‍යන්ති යං එවං පිණ්ඩපරියෙසනෙන ජීවිකං කප්පෙන්තස්ස ජීවිතං. අයං පනෙත්ථ පදත්ථො – පිණ්ඩාය උලතීති පිණ්ඩොලො, පිණ්ඩොලස්ස කම්මං පිණ්ඩොල්‍යං, පිණ්ඩපරියෙසනෙන නිප්ඵාදිතජීවිතන්ති අත්ථො. අභිසාපොති අක්කොසො. කුපිතා හි මනුස්සා අත්තනො පච්චත්ථිකං ‘‘චීවරං නිවාසෙත්වා කපාලං ගහෙත්වා පිණ්ඩං පරියෙසමානො චරිස්සතී’’ති අක්කොසන්ති. අථ වා පන ‘‘කිං තුය්හං අකාතබ්බං අත්ථි, යො ත්වං එවං බලවා වීරියසම්පන්නොපි හිරොත්තප්පං පහාය කපණො විය පිණ්ඩොලො විචරසි පත්තපාණී’’ති? එවම්පි අක්කොසන්තියෙව. තඤ්ච ඛො එතන්ති එවං තං අභිසාපං සමානම්පි පිණ්ඩොල්‍යං. කුලපුත්තා උපෙන්ති අත්ථවසිකාති මම සාසනෙ ජාතිකුලපුත්තා ච ආචාරකුලපුත්තා ච අත්ථවසිකා කාරණවසිකා හුත්වා කාරණවසං පටිච්ච උපෙන්ති.
රාජාභිනීතාතිආදීසු යෙ රඤ්ඤො සන්තකං ඛාදිත්වා රඤ්ඤා බන්ධනාගාරෙ බන්ධාපිතා පලායිත්වා පබ්බජන්ති, තෙ රාජාභිනීතා නාම. තෙ හි රඤ්ඤා බන්ධනං අභිනීතත්තා රාජාභිනීතා නාම. යෙ පන චොරෙහි අටවියං ගහෙත්වා එකච්චෙසු මාරියමානෙසු එකච්චෙ ‘‘මයං සාමි තුම්හෙහි විස්සට්ඨා ගෙහං අනජ්ඣාවසිත්වා පබ්බජිස්සාම, තත්ථ යං යං බුද්ධපූජාදිපුඤ්ඤං කරිස්සාම, තතො තුම්හාකං පත්තිං දස්සාමා’’ති තෙහි විස්සට්ඨා පබ්බජන්ති, තෙ චොරාභිනීතා නාම. තෙපි හි චොරෙහි මාරෙතබ්බතං අභිනීතාති චොරාභිනීතා නාම. යෙ පන ඉණං ගහෙත්වා පටිදාතුං අසක්කොන්තා පලායිත්වා පබ්බජන්ති, තෙ ඉණට්ටා නාම, ඉණපීළිතාති අත්ථො. ඉණට්ඨාතිපි පාඨො, ඉණෙ ඨිතාති අත්ථො. යෙ රාජචොරඡාතකරොගභයානං අඤ්ඤතරෙන අභිභූතා උපද්දුතා පබ්බජන්ති, තෙ භයට්ටා නාම, භයපීළිතාති අත්ථො. භයට්ඨාතිපි පාඨො, භයෙ ඨිතාති අත්ථො. ආජීවිකාපකතාති ආජීවිකාය උපද්දුතා අභිභූතා, පුත්තදාරං පොසෙතුං අසක්කොන්තාති අත්ථො. ඔතිණ්ණාම්හාති අන්තො අනුපවිට්ඨා.
සො ච හොති අභිජ්ඣාලූති ඉදං සො කුලපුත්තො ‘‘දුක්ඛස්ස අන්තං කරිස්සාමී’’තිආදිවසෙන චිත්තං උප්පාදෙත්වා පබ්බජිතො, අපරභාගෙ, තං පබ්බජ්ජං තථාරූපං කාතුං න සක්කොති, තං දස්සෙතුං වුත්තං. තත්ථ අභිජ්ඣාලූති පරභණ්ඩානං අභිජ්ඣායිතා. තිබ්බසාරාගොති බහලරාගො. බ්‍යාපන්නචිත්තොති පූතිභාවෙන විපන්නචිත්තො. පදුට්ඨමනසඞ්කප්පොති තිඛිණසිඞ්ගො විය ගොණො දුට්ඨචිත්තො. මුට්ඨස්සතීති භත්තනික්ඛිත්තකාකො විය නට්ඨස්සති, ඉධ කතං එත්ථ නස්සති. අසම්පජානොති නිප්පඤ්ඤො. ඛන්ධාදිපරිච්ඡෙදරහිතො. අසමාහිතොති චණ්ඩසොතෙ බද්ධනාවා විය උපචාරප්පනාභාවෙන අසණ්ඨිතො. විබ්භන්තචිත්තොති බන්ධාරුළ්හමගො විය සන්තමනො. පාකතින්ද්‍රියොති යථා ගිහී පුත්තධීතරො ඔලොකෙන්තො අසංවුතින්ද්‍රියො හොති, එවං අසංවුතින්ද්‍රියො.
ඡවාලාතන්ති ඡවානං දඩ්ඪට්ඨානෙ අලාතං. උභතොපදිත්තං මජ්ඣෙ ගූථගතන්ති පමාණෙන අට්ඨඞ්ගුලමත්තං ද්වීසු ඨානෙසු ආදිත්තං මජ්ඣෙ ගූථමක්ඛිතං. නෙව ගාමෙති සචෙ හි තං යුගනඞ්ගලගොපානසිපක්ඛපාසකාදීනං අත්ථාය උපනෙතුං සක්කා අස්ස, ගාමෙ කට්ඨත්ථං ඵරෙය්‍ය. සචෙ ඛෙත්තකුටියං කට්ඨත්ථරමඤ්චකාදීනං අත්ථාය උපනෙතුං සක්කා, අරඤ්ඤෙ කට්ඨත්ථං ඵරෙය්‍ය. යස්මා පන උභයථාපි න සක්කා, තස්මා එවං වුත්තං. ගිහිභොගා ච පරිහීනොති යො අගාරෙ වසන්තෙහි ගිහීහි දායජ්ජෙ භාජියමානෙ භොගො ලද්ධබ්බො අස්ස, තතො ච පරිහීනො. සාමඤ්ඤත්ථඤ්චාති ආචරියුපජ්ඣායානං ඔවාදෙ ඨත්වා පරියත්තිපටිවෙධවසෙන පත්තබ්බං සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච. ඉමඤ්ච පන උපමං සත්ථා න දුස්සීලස්ස වසෙන ආහරි, පරිසුද්ධසීලස්ස පන අලසස්ස අභිජ්ඣාදීහි දොසෙහි උපහතස්ස පුග්ගලස්ස ඉමං උපමං ආහරි.
තයොමෙ, භික්ඛවෙති කස්මා ආරද්ධං? ඉමස්ස පුග්ගලස්ස ඡවාලාතසදිසභාවො නෙව මාතාපිතූහි කතො, න ආචරියුපජ්ඣායෙහි, ඉමෙහි පන පාපවිතක්කෙහි කතොති දස්සනත්ථං ආරද්ධං. අනිමිත්තං වා සමාධින්ති විපස්සනාසමාධිං. සො හි නිච්චනිමිත්තාදීනං සමුග්ඝාතනෙන අනිමිත්තොති වුච්චති. එත්ථ ච චත්තාරො සතිපට්ඨානා මිස්සකා, අනිමිත්තසමාධි පුබ්බභාගො. අනිමිත්තසමාධි වා මිස්සකො, සතිපට්ඨානා පුබ්බභාගාති වෙදිතබ්බා.
ද්වෙමා, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියොති ඉදං පන න කෙවලං අනිමිත්තසමාධිභාවනා ඉමෙසංයෙව තිණ්ණං මහාවිතක්කානං පහානාය සංවත්තති, සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨීනම්පි පන සමුග්ඝාතං කරොතීති දස්සනත්ථං වුත්තං. න වජ්ජවා අස්සන්ති නිද්දොසො භවෙය්‍යං. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. ඉති භගවා ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ දෙසනං තීහි භවෙහි විනිවත්තෙත්වා අරහත්තෙන කූටං ගණ්හි. දෙසනාවසානෙ පඤ්චසතා භික්ඛූ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණිංසූති. අට්ඨමං.