13. චූළරථවිමානවණ්ණනා

දළ්හධම්මා නිසාරස්සාති චූළරථවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති පරිනිබ්බුතෙ ධාතුවිභාගං කත්වා තත්ථ තත්ථ සත්ථු ථූපෙසු පතිට්ඨාපියමානෙසු මහාකස්සපත්ථෙරප්පමුඛෙසු ධම්මං සඞ්ගායිතුං උච්චිනිත්වා ගහිතෙසු සාවකෙසු යාව වස්සූපගමනා වෙනෙය්‍යාපෙක්ඛාය අත්තනො අත්තනො පරිසාය සද්ධිං තත්ථ තත්ථ වසන්තෙසු ආයස්මා මහාකච්චායනො පච්චන්තදෙසෙ අඤ්ඤතරස්මිං අරඤ්ඤායතනෙ විහරති. තෙන සමයෙන අස්සකරට්ඨෙ පොතලිනගරෙ අස්සකරාජා රජ්ජං කාරෙති, තස්ස ජෙට්ඨාය දෙවියා පුත්තො සුජාතො නාම කුමාරො සොළසවස්සුද්දෙසිකො කනිට්ඨාය දෙවියා නිබන්ධනෙන පිතරා රට්ඨතො පබ්බාජිතො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා වනචරකෙ නිස්සාය අරඤ්ඤෙ වසති. සො කිර කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා සීලමත්තෙ පතිට්ඨිතො පුථුජ්ජනකාලකිරියං කත්වා තාවතිංසෙසු නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා අපරාපරං සුගතියංයෙව පරිබ්භමන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ භගවතො අභිසම්බොධිතො තිංසවස්සෙ අස්සකරට්ඨෙ අස්සකරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්ති, ‘‘සුජාතො’’තිස්ස නාමං අහොසි. සො මහන්තෙන පරිවාරෙන වඩ්ඪති.

තස්ස පන මාතරි කාලකතාය රාජා අඤ්ඤං රාජධීතරං අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. සාපි අපරෙන සමයෙන පුත්තං විජායි. තස්සා රාජා පුත්තං දිස්වා පසන්නො ‘‘භද්දෙ, තයා ඉච්ඡිතං වරං ගණ්හාහී’’ති වරං අදාසි. සා ගහිතකං කත්වා ඨපෙත්වා යදා සුජාතකුමාරො සොළසවස්සුද්දෙසිකො ජාතො, තදා රාජානං ආහ ‘‘දෙව, තුම්හෙහි මම පුත්තං දිස්වා තුට්ඨචිත්තෙහි වරො දින්නො, තං ඉදානි දෙථා’’ති. ‘‘ගණ්හ, දෙවී’’ති. ‘‘මය්හං පුත්තස්ස රජ්ජං දෙථා’’ති. ‘‘නස්ස, වසලි, මම ජෙට්ඨපුත්තෙ දෙවකුමාරසදිසෙ සුජාතකුමාරෙ ඨිතෙ කස්මා එවං වදසී’’ති පටික්ඛිපි. දෙවී පුනප්පුනං නිබන්ධනං කරොන්තී මනං අලභිත්වා එකදිවසං ආහ ‘‘දෙව, යදි සච්චෙ තිට්ඨසි, දෙහි එවා’’ති. රාජා ‘‘අනුපධාරෙත්වා මයා ඉමිස්සා වරො දින්නො, අයඤ්ච එවං වදතී’’ති විප්පටිසාරී හුත්වා සුජාතකුමාරං පක්කොසිත්වා තමත්ථං ආරොචෙත්වා අස්සූනි පවත්තෙසි. කුමාරො පිතරං සොචමානං දිස්වා දොමනස්සප්පත්තො අස්සූනි පවත්තෙත්වා ‘‘අනුජානාහි, දෙව, අහං අඤ්ඤත්ථ ගමිස්සාමී’’ති ආහ. තං සුත්වා රඤ්ඤා ‘‘අඤ්ඤං තෙ නගරං මාපෙස්සාමි, තත්ථ වසෙය්‍යාසී’’ති වුත්තෙ කුමාරො න ඉච්ඡි. ‘‘මම සහායානං රාජූනං සන්තිකෙ පෙසෙස්සාමී’’ති ච වුත්තෙ තම්පි නානුජානි. කෙවලං ‘‘දෙව, අරඤ්ඤං ගමිස්සාමී’’ති ආහ. රාජා පුත්තං ආලිඞ්ගිත්වා සීසෙ චුම්බිත්වා ‘‘මමච්චයෙන ඉධාගන්ත්වා රජ්ජෙ පතිට්ඨහා’’ති වත්වා විස්සජ්ජෙසි.

සො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා වනචරකෙ නිස්සාය වසන්තො එකදිවසං මිගවං ගතො. තස්ස සමණකාලෙ සහායවරො එකො දෙවපුත්තො හිතෙසිතාය මිගරූපෙන තං පලොභෙන්තො ධාවිත්වා ආයස්මතො මහාකච්චායනස්ස වසනට්ඨානසමීපං පත්වා අන්තරධායි. සො ‘‘ඉමං මිගං ඉදානි ගණ්හිස්සාමී’’ති උපධාවන්තො ථෙරස්ස වසනට්ඨානං පත්වා තං අපස්සන්තො බහි පණ්ණසාලාය ථෙරං නිසින්නං දිස්වා තස්ස සමීපෙ චාපකොටිං ඔලුබ්භ අට්ඨාසි. ථෙරො තං ඔලොකෙත්වා ආදිතො පට්ඨාය සබ්බං තස්ස පවත්තිං ඤත්වා අනුග්ගණ්හන්තො අජානන්තො විය සඞ්ගහං කරොන්තො –

981. ‘‘දළ්හධම්මා නිසාරස්ස, ධනුං ඔලුබ්භ තිට්ඨසි;

ඛත්තියො නුසි රාජඤ්ඤො, අදු ලුද්දො වනෙචරො’’ති. –

පුච්ඡි. තත්ථ දළ්හධම්මාති දළ්හධනු. දළ්හධනු නාම ද්විසහස්සථාමං වුච්චති. ද්විසහස්සථාමන්ති ච යස්ස ආරොපිතස්ස ජියාය බද්ධො ලොහසීසාදීනං භාරො දණ්ඩෙ ගහෙත්වා යාව කණ්ඩප්පමාණා උක්ඛිත්තස්ස පථවිතො මුච්චති. නිසාරස්සාති නිරතිසයසාරස්ස විසිට්ඨසාරස්ස රුක්ඛස්ස ධනුං, සාරතරරුක්ඛමයං ධනුන්ති අත්ථො. ඔලුබ්භාති සන්නිරුම්භිත්වා. රාජඤ්ඤොති රාජකුමාරො. වනෙචරොති වනචරො.

අථ සො අත්තානං ආවිකරොන්තො –

982. ‘‘අස්සකාධිපතිස්සාහං, භන්තෙ පුත්තො වනෙචරො;

නාමං මෙ භික්ඛු තෙ බ්‍රූමි, සුජාතො ඉති මං විදූ.

983. ‘‘මිගෙ ගවෙසමානොහං, ඔගාහන්තො බ්‍රහාවනං;

මිගං තඤ්චෙව නාද්දක්ඛිං, තඤ්ච දිස්වා ඨිතො අහ’’න්ති. –

ආහ. තත්ථ අස්සකාධිපතිස්සාති අස්සකරට්ඨාධිපතිනො අස්සකරාජස්ස. භික්ඛූති ථෙරං ආලපති. මිගෙ ගවෙසමානොති මිගසූකරාදිකෙ ගවෙසන්තො, මිගවං චරන්තොති අත්ථො.

තං සුත්වා ථෙරො තෙන සද්ධිං පටිසන්ථාරං කරොන්තො –

984. ‘‘ස්වාගතං තෙ මහාපුඤ්ඤ, අථො තෙ අදුරාගතං;

එත්තො උදකමාදාය, පාදෙ පක්ඛාලයස්සු තෙ.

985. ‘‘ඉදම්පි පානීයං සීතං, ආභතං ගිරිගබ්භරා;

රාජපුත්ත තතො පිත්වා, සන්ථතස්මිං උපාවිසා’’ති. – ආහ;

984. තත්ථ අදුරාගතන්ති දුරාගමනවජ්ජිතං, මහාපුඤ්ඤ, තෙ ඉධාගමනං ස්වාගතං, න තෙ අප්පකම්පි දුරාගමනං අත්ථි තුය්හඤ්ච මය්හඤ්ච පීතිසොමනස්සජනනතොති අධිප්පායො. ‘‘අධුනාගත’’න්තිපි පාඨො, ඉදානි ආගමනන්ති අත්ථො.

985. සන්ථතස්මිං උපාවිසාති අනන්තරහිතාය භූමියා අනිසීදිත්වා අමුකස්මිං තිණසන්ථාරකෙ නිසීදාති.

තතො රාජකුමාරො ථෙරස්ස පටිසන්ථාරං සම්පටිච්ඡන්තො ආහ –

986. ‘‘කල්‍යාණී වත තෙ වාචා, සවනීයා මහාමුනි;

නෙලා අත්ථවතී වග්ගු, මන්ත්වා අත්ථඤ්ච භාසසි.

987. ‘‘කා තෙ රති වනෙ විහරතො, ඉසිනිසභ වදෙහි පුට්ඨො;

තව වචනපථං නිසාමයිත්වා, අත්ථධම්මපදං සමාචරෙමසෙ’’ති.

986. තත්ථ කල්‍යාණීති සුන්දරා සොභනා. සවනීයාති සොතුං යුත්තා. නෙලාති නිද්දොසා. අත්ථවතීති අත්ථයුත්තා දිට්ඨධම්මිකාදිනා හිතෙන උපෙතා. වග්ගූති මධුරා. මන්ත්වාති ජානිත්වා පඤ්ඤාය පරිච්ඡින්දිත්වා. අත්ථන්ති අත්ථතො අනපෙතං එකන්තහිතාවහං.

987. ඉසිනිසභාති ඉසීසු නිසභ ආජානීයසදිස. වචනපථන්ති වචනං. වචනමෙව හි අත්ථාධිගමස්ස උපායභාවතො ‘‘වචනපථ’’න්ති වුත්තං. අත්ථධම්මපදං සමාචරෙමසෙති ඉධ චෙව සම්පරායෙ ච අත්ථාවහං සීලාදිධම්මකොට්ඨාසං පටිපජ්ජාමසෙ.

ඉදානි ථෙරො අත්තනො සම්මාපටිපත්තිං තස්ස අනුච්ඡවිකං වදන්තො –

988. ‘‘අහිංසා සබ්බපාණීනං, කුමාරම්හාක රුච්චති;

ථෙය්‍යා ච අතිචාරා ච, මජ්ජපානා ච ආරති.

989. ‘‘ආරති සමචරියා ච, බාහුසච්චං කතඤ්ඤුතා;

දිට්ඨෙව ධම්මෙ පාසංසා, ධම්මා එතෙ පසංසියා’’ති. – ආහ;

989. තත්ථ ආරති සමචරියා චාති යථාවුත්තා ච පාපධම්මතො ආරති, පටිවිරති කායසමතාදිසමචරියා ච. බාහුසච්චන්ති පරියත්තිබාහුසච්චං. කතඤ්ඤුතාති පරෙහි අත්තනො කතස්ස උපකාරස්ස ජානනා. පාසංසාති අත්ථකාමෙහි කුලපුත්තෙහි පකාරතො ආසංසිතබ්බා. ධම්මා එතෙති එතෙ යථාවුත්තා අහිංසාදිධම්මා. පසංසියාති විඤ්ඤූහි පසංසිතබ්බා.

එවං ථෙරො තස්ස අනුච්ඡවිකං සම්මාපටිපත්තිං වත්වා අනාගතංසඤාණෙන ආයුසඞ්ඛාරෙ ඔලොකෙන්තො ‘‘පඤ්චමාසමත්තමෙවා’’ති දිස්වා තං සංවෙජෙත්වා දළ්හං තත්ථ සම්මාපටිපත්තියං පතිට්ඨාපෙතුං ඉමං ගාථමාහ –

990. ‘‘සන්තිකෙ මරණං තුය්හං, ඔරං මාසෙහි පඤ්චහි;

රාජපුත්ත විජානාහි, අත්තානං පරිමොචයා’’ති.

තත්ථ අත්තානං පරිමොචයාති අත්තානං අපායදුක්ඛතො මොචෙහි.

තතො කුමාරො අත්තනො මුත්තියා උපායං පුච්ඡන්තො ආහ –

991. ‘‘කතමං ස්වාහං ජනපදං ගන්ත්වා, කිං කම්මං කිඤ්ච පොරිසං;

කාය වා පන විජ්ජාය, භවෙය්‍යං අජරාමරො’’ති.

තත්ථ කතමං ස්වාහන්ති කතමං සු අහං, කතමං නූති අත්ථො. කිං කම්මං කිඤ්ච පොරිසන්ති කත්වාති වචනසෙසො. පොරිසන්ති පුරිසකිච්චං.

තතො ථෙරො තස්ස ධම්මං දෙසෙතුං ඉමා ගාථායො අවොච –

992. ‘‘න විජ්ජතෙ සො පදෙසො, කම්මං විජ්ජා ච පොරිසං;

යත්ථ ගන්ත්වා භවෙ මච්චො, රාජපුත්තාජරාමරො.

993. ‘‘මහද්ධනා මහාභොගා, රට්ඨවන්තොපි ඛත්තියා;

පහූතධනධඤ්ඤාසෙ, තෙපි නො අජරාමරා.

994. ‘‘යදි තෙ සුතා අන්ධකවෙණ්ඩුපුත්තා, සූරා වීරා වික්කන්තප්පහාරිනො;

තෙපි ආයුක්ඛයං පත්තා, විද්ධස්තා සස්සතීසමා.

995. ‘‘ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණා වෙස්සා, සුද්දා චණ්ඩාලපුක්කුසා;

එතෙ චඤ්ඤෙ ච ජාතියා, තෙපි නො අජරාමරා.

996. ‘‘යෙ මන්තං පරිවත්තෙන්ති, ඡළඞ්ගං බ්‍රහ්මචින්තිතං;

එතෙ චඤ්ඤෙ ච විජ්ජාය, තෙපි නො අජරාමරා.

997. ‘‘ඉසයො චාපි යෙ සන්තා, සඤ්ඤතත්තා තපස්සිනො;

සරීරං තෙපි කාලෙන, විජහන්ති තපස්සිනො.

998. ‘‘භාවිතත්තාපි අරහන්තො, කතකිච්චා අනාසවා;

නික්ඛිපන්ති ඉමං දෙහං, පුඤ්ඤපාපපරික්ඛයා’’ති.

992. තත්ථ යත්ථ ගන්ත්වාති යං පදෙසං ගන්ත්වා කම්මං විජ්ජං පොරිසඤ්ච කායපයොගෙන ඉතරපයොගෙන ච උපගන්ත්වා පාපුණිත්වා භවෙය්‍ය අජරාමරොති අත්ථො.

993. හෙට්ඨිමකොටියා කොටිසතාදිපරිමාණං සංහරිත්වා ඨපිතං මහන්තං ධනං එතෙසන්ති මහද්ධනා. කුම්භත්තයාදිකහාපණපරිබ්බයො මහන්තො භොගො එතෙසන්ති මහාභොගා. රට්ඨවන්තොති රට්ඨසාමිකා, අනෙකයොජනපරිමාණං රට්ඨං පසාසන්තාති අධිප්පායො. ඛත්තියාති ඛත්තියජාතිකා. පහූතධනධඤ්ඤාසෙති මහාධනධඤ්ඤසන්නිචයා, අත්තනො පරිසාය ච සත්තට්ඨසංවච්ඡරපහොනකධනධඤ්ඤසන්නිචයා. තෙපි නො අජරාමරාති ජරාමරණධම්මා එව, මහද්ධනතාදීනිපි තෙසං උපරි නිපතන්තං ජරාමරණං නිවත්තෙතුං න සක්කොන්තීති අත්ථො.

994. අන්ධකවෙණ්ඩුපුත්තාති අන්ධකවෙණ්ඩුස්ස පුත්තාති පඤ්ඤාතා. සූරාති සත්තිමන්තො. වීරාති වීරියවන්තො. වික්කන්තප්පහාරිනොති සූරවීරභාවෙනෙව පටිසත්තුබලං වික්කම්ම පසය්හ පහරණසීලා. විද්ධස්තාති විනට්ඨා. සස්සතීසමාති කුලපරම්පරාය සස්සතීහි චන්දසූරියාදීහි සමානා, තෙපි අචිරකාලපවත්තකුලන්වයාති අත්ථො.

995. ජාතියාති අත්තනො ජාතියා, විසිට්ඨතරා පන ජාතිපි නෙසං ජරාමරණං නිවත්තෙතුං න සක්කොතීති අත්ථො.

996. මන්තන්ති වෙදං. ඡළඞ්ගන්ති කප්පබ්‍යාකරණනිරුත්තිසික්ඛාඡන්දොවිචිතිජොතිසත්ථසඞ්ඛාතෙහි ඡහි අඞ්ගෙහි ඡළඞ්ගං. බ්‍රහ්මචින්තිතන්ති බ්‍රහ්මෙහි අට්ඨකාදීහි චින්තිතං පඤ්ඤාචක්ඛුනා දිට්ඨං.

997. සන්තාති උපසන්තකායවචීකම්මන්තා. සඤ්ඤතත්තාති සඤ්ඤතචිත්තා. තපස්සිනොති තපනිස්සිතා.

ඉදානි කුමාරො අත්තනා කත්තබ්බං වදන්තො –

999. ‘‘සුභාසිතා අත්ථවතී, ගාථායො තෙ මහාමුනි;

නිජ්ඣත්තොම්හි සුභට්ඨෙන, ත්වඤ්ච මෙ සරණං භවා’’ති. –

ආහ. තත්ථ නිජ්ඣත්තොම්හීති නිජ්ඣාපිතො ධම්මොජසඤ්ඤාය සඤ්ඤත්තිගතො අම්හි. සුභට්ඨෙනාති සුට්ඨු භාසිතෙන.

තතො ථෙරො තං අනුසාසන්තො ඉමං ගාථං අභාසි –

1000. ‘‘මා මං ත්වං සරණං ගච්ඡ, තමෙව සරණං වජ;

සක්‍යපුත්තං මහාවීරං, යමහං සරණං ගතො’’ති.

තතො රාජකුමාරො ආහ –

1001. ‘‘කතරස්මිං සො ජනපදෙ, සත්ථා තුම්හාක මාරිස;

අහම්පි දට්ඨුං ගච්ඡිස්සං, ජිනං අප්පටිපුග්ගල’’න්ති.

පුන ථෙරො ආහ –

1002. ‘‘පුරත්ථිමස්මිං ජනපදෙ, ඔක්කාකකුලසම්භවො;

තත්ථාසි පුරිසාජඤ්ඤො, සො ච ඛො පරිනිබ්බුතො’’ති.

තත්ථ ථෙරෙන නිසින්නපදෙසතො මජ්ඣිමදෙසස්ස පාචීනදිසාභාගත්තා වුත්තං ‘‘පුරත්ථිමස්මිං ජනපදෙ’’ති.

එවං සො රාජපුත්තො ථෙරස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨහි. තෙන වුත්තං –

1003. ‘‘සචෙ හි බුද්ධො තිට්ඨෙය්‍ය, සත්ථා තුම්හාක මාරිස;

යොජනානි සහස්සානි, ගච්ඡෙය්‍යං පයිරුපාසිතුං.

1004. ‘‘යතො ච ඛො පරිනිබ්බුතො, සත්ථා තුම්හාක මාරිස;

නිබ්බුතම්පි මහාවීරං, ගච්ඡාමි සරණං අහං.

1005. ‘‘උපෙමි සරණං බුද්ධං, ධම්මඤ්චාපි අනුත්තරං;

සඞ්ඝඤ්ච නරදෙවස්ස, ගච්ඡාමි සරණං අහං.

1006. ‘‘පාණාතිපාතා විරමාමි ඛිප්පං, ලොකෙ අදින්නං පරිවජ්ජයාමි;

අමජ්ජපො නො ච මුසා භණාමි, සකෙන දාරෙන ච හොමි තුට්ඨො’’ති.

එවං පන තං සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨිතං ථෙරො එවමාහ ‘‘රාජකුමාර, තුය්හං ඉධ අරඤ්ඤවාසෙන අත්ථො නත්ථි, න චිරං තව ජීවිතං, පඤ්චමාසබ්භන්තරෙ එව කාලං කරිස්සසි, තස්මා තව පිතු සන්තිකමෙව ගන්ත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා සග්ගපරායණො භවෙය්‍යාසී’’ති වත්වා අත්තනො සන්තිකෙ ධාතුයො දත්වා විස්සජ්ජෙසි. සො ගච්ඡන්තො ‘‘අහං, භන්තෙ, තුම්හාකං වචනෙන ඉතො ගමිස්සාමි, තුම්හෙහිපි මය්හං අනුකම්පාය තත්ථ ආගන්තබ්බ’’න්ති වත්වා ථෙරස්ස අධිවාසනං විදිත්වා වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පිතු නගරං ගන්ත්වා උය්‍යානං පවිසිත්වා අත්තනො ආගතභාවං රඤ්ඤො නිවෙදෙසි.

තං සුත්වා රාජා සපරිවාරො උය්‍යානං ගන්ත්වා කුමාරං ආලිඞ්ගිත්වා අන්තෙපුරං නෙත්වා අභිසිඤ්චිතුකාමො අහොසි. කුමාරො ‘‘දෙව, මය්හං අප්පකං ආයු, ඉතො චතුන්නං මාසානං අච්චයෙන මරණං භවිස්සති, කිං මෙ රජ්ජෙන, තුම්හෙ නිස්සාය පුඤ්ඤමෙව කරිස්සාමී’’ති වත්වා ථෙරස්ස ගුණං රතනත්තයස්ස ච ආනුභාවං පවෙදෙසි. තං සුත්වා රාජා සංවෙගප්පත්තො රතනත්තයෙ ච ථෙරෙ ච පසන්නමානසො මහන්තං විහාරං කාරෙත්වා මහාකච්චායනත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි. ථෙරොපි රාජානං මහාජනඤ්ච අනුග්ගණ්හන්තො ආගච්ඡි. රාජා ච සපරිවාරො දූරතොව පච්චුග්ගමනං කත්වා ථෙරං විහාරං පවෙසෙත්වා චතූහි පච්චයෙහි සක්කච්චං උපට්ඨහන්තො සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨහි. කුමාරො ච සීලානි සමාදියිත්වා ථෙරං භික්ඛූ චෙව සක්කච්චං උපට්ඨහන්තො දානානි දදන්තො ධම්මං සුණන්තො චතුන්නං මාසානං අච්චයෙන කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්ති. තස්ස පුඤ්ඤානුභාවෙන සත්තරතනපටිමණ්ඩිතො සත්තයොජනප්පමාණො රථො උප්පජ්ජි, අනෙකානි චස්ස අච්ඡරාසහස්සානි පරිවාරො අහොසි.

රාජා කුමාරස්ස සරීරසක්කාරං කත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච මහාදානං පවත්තෙත්වා චෙතියස්ස පූජං අකාසි, තත්ථ මහාජනො සන්නිපති, ථෙරොපි සපරිවාරො තං පදෙසං උපගඤ්ඡි. අථ දෙවපුත්තො අත්තනා කතකුසලකම්මං ඔලොකෙත්වා කතඤ්ඤුතාය ‘‘ගන්ත්වා ථෙරං වන්දිස්සාමි, සාසනගුණෙ ච පාකටෙ කරිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා දිබ්බරථං ආරුය්හ මහතා පරිවාරෙන දිස්සමානරූපො ආගන්ත්වා රථා ඔරුය්හ ථෙරස්ස පාදෙ වන්දිත්වා පිතරා සද්ධිං පටිසන්ථාරං කත්වා ථෙරං පයිරුපාසමානො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. තං ථෙරො ඉමාහි ගාථාහි පුච්ඡි –

1007. ‘‘සහස්සරංසීව යථාමහප්පභො, දිසං යථා භාති නභෙ අනුක්කමං;

තථාපකාරො තවායං මහාරථො, සමන්තතො යොජනසත්තමායතො.

1008. ‘‘සුවණ්ණපට්ටෙහි සමන්තමොත්ථටො, උරස්ස මුත්තාහි මණීහි චිත්තිතො;

ලෙඛා සුවණ්ණස්ස ච රූපියස්ස ච, සොභෙන්ති වෙළුරියමයා සුනිම්මිතා.

1009. ‘‘සීසඤ්චිදං වෙළුරියස්ස නිම්මිතං, යුගඤ්චිදං ලොහිතකාය චිත්තිතං;

යුත්තා සුවණ්ණස්ස ච රූපියස්ස ච, සොභන්ති අස්සා ච ඉමෙ මනොජවා.

1010. ‘‘සො තිට්ඨසි හෙමරථෙ අධිට්ඨිතො, දෙවානමින්දොව සහස්සවාහනො;

පුච්ඡාමි තාහං යසවන්ත කොවිදං, කථං තයා ලද්ධො අයං උළාරො’’ති.

1007. තත්ථ සහස්සරංසීති සූරියො. සො හි අනෙකසහස්සරංසිමන්තතාය ‘‘සහස්සරංසී’’ති වුච්චති. යථාමහප්පභොති අත්තනො මහත්තස්ස අනුරූපප්පභො. යථා හි මහත්තෙන සූරියමණ්ඩලෙන සදිසං ජොතිමණ්ඩලං නත්ථි, එවං පභායපි. තථා හි තං එකස්මිං ඛණෙ තීසු මහාදීපෙසු ආලොකං ඵරන්තං තිට්ඨති. දිසං යථා භාති නභෙ අනුක්කමන්ති නභෙ ආකාසෙ යථෙව දිසං අනුක්කමන්තො ගච්ඡන්තො යථා යෙන පකාරෙන භාති දිබ්බති ජොතති. තථාපකාරොති තාදිසාකාරො. තවායන්ති තව අයං.

1008. සුවණ්ණපට්ටෙහීති සුවණ්ණමයෙහි පට්ටෙහි. සමන්තමොත්ථටො සමන්තතො ඡාදිතො. උරස්සාති උරො අස්ස, රථස්ස උරොති ච ඊසාමූලං වදති. ලෙඛාති වෙළුරියමයා මාලාකම්මලතාකම්මාදිලෙඛා. තාසං සුවණ්ණපට්ටෙසු ච රජතපට්ටෙසු ච දිස්සමානත්තා වුත්තං ‘‘සුවණ්ණස්ස ච රූපියස්ස චා’’ති. සොභෙන්තීති රථං සොභයන්ති.

1009. සීසන්ති රථකුබ්බරසීසං. වෙළුරියස්ස නිම්මිතන්ති වෙළුරියෙන නිම්මිතං, වෙළුරියමණිමයන්ති අත්ථො. ලොහිතකායාති ලොහිතකමණිනා, යෙන කෙනචි රත්තමණිනා වා. යුත්තාති යොජිතා, අථ වා යොත්තා සුවණ්ණස්ස ච රූපියස්ස චාති සුවණ්ණමයා ච රූපියමයා ච යොත්තා, සඞ්ඛලිකාති අත්ථො.

1010. අධිට්ඨිතොති අත්තනො දෙවිද්ධියා සකලමිදං ඨානං අභිභවිත්වා ඨිතො. සහස්සවාහනොති සහස්සයුත්තවාහනො, සහස්සආජානීයයුත්තරථො දෙවානමින්දො යථාති අධිප්පායො. යසවන්තාති ආලපනං, යසස්සීති අත්ථො. කොවිදන්ති කුසලඤාණවන්තං, රථාරොහනෙ වා ඡෙකං. අයං උළාරොති අයං උළාරො මහන්තො යසොති අධිප්පායො.

එවං ථෙරෙන පුට්ඨො දෙවපුත්තො ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි –

1011. ‘‘සුජාතො නාමහං භන්තෙ, රාජපුත්තො පුරෙ අහුං;

ත්වඤ්ච මං අනුකම්පාය, සඤ්ඤමස්මිං නිවෙසයි.

1012. ‘‘ඛීණායුකඤ්ච මං ඤත්වා, සරීරං පාදාසි සත්ථුනො;

ඉමං සුජාත පූජෙහි, තං තෙ අත්ථාය හෙහිති.

1013. ‘‘තාහං ගන්ධෙහි මාලෙහි, පූජයිත්වා සමුය්‍යුතො;

පහාය මානුසං දෙහං, උපපන්නොම්හි නන්දනං.

1014. ‘‘නන්දනෙ ච වනෙ රම්මෙ, නානාදිජගණායුතෙ;

රමාමි නච්චගීතෙහි, අච්ඡරාහි පුරක්ඛතො’’ති.

1012-3. තත්ථ සරීරන්තී සරීරධාතුං. හෙහිතීති භවිස්සති. සමුය්‍යුතොති සම්මා උය්‍යුත්තො, යුත්තප්පයුත්තොති අත්ථො.

එවං දෙවපුත්තො ථෙරෙන පුච්ඡිතමත්ථං කථෙත්වා ථෙරං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පිතරං ආපුච්ඡිත්වා රථං ආරුය්හ දෙවලොකමෙව ගතො. ථෙරොපි තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය විත්ථාරෙන ධම්මකථං කථෙසි. සා ධම්මකථා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසි. අථ ථෙරො තං සබ්බං අත්තනා ච තෙන ච කථිතනියාමෙනෙව සඞ්ගීතිකාලෙ ධම්මසඞ්ගාහකානං ආරොචෙසි, තෙ ච තං තථා සඞ්ගහං ආරොපෙසුන්ති.

චූළරථවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.