8. මල්ලිකාවිමානවණ්ණනා

පීතවත්ථෙ පීතධජෙති මල්ලිකාවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? ධම්මචක්කප්පවත්තනමාදිං කත්වා යාව සුභද්දපරිබ්බාජකවිනයනා කතබුද්ධකිච්චෙ කුසිනාරායං උපවත්තනෙ මල්ලරාජූනං සාලවනෙ යමකසාලානමන්තරෙ විසාඛපුණ්ණමායං පච්චූසවෙලායං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතෙ භගවති ලොකනාථෙ දෙවමනුස්සෙහි තස්ස සරීරපූජාය කයිරමානාය තදා කුසිනාරායං වසමානා බන්ධුලමල්ලස්ස භරියා මල්ලරාජපුත්තී මල්ලිකා නාම උපාසිකා සද්ධා පසන්නා විසාඛාය මහාඋපාසිකාය පසාධනසදිසං අත්තනො මහාලතාපසාධනං ගන්ධොදකෙන ධොවිත්වා දුකූලචුම්බටකෙන මජ්ජිත්වා අඤ්ඤඤ්ච බහුං ගන්ධමාලාදිං ගහෙත්වා භගවතො සරීරං පූජෙසි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන මල්ලිකාවත්ථු ධම්මපදවණ්ණනායං ආගතමෙව.

සා අපරභාගෙ කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු නිබ්බත්ති, තෙන පූජානුභාවෙන අස්සා අඤ්ඤෙහි අසාධාරණා උළාරා දිබ්බසම්පත්ති අහොසි. වත්ථාලඞ්කාරවිමානානි සත්තරතනසමුජ්ජලානි විසෙසතො සිඞ්ගීසුවණ්ණොභාසානි අතිවිය පභස්සරානි සබ්බා දිසා ආසිඤ්චමානාව සුවණ්ණරසධාරාපිඤ්ජරා කරොන්ති. අථායස්මා නාරදො දෙවචාරිකං චරන්තො තං දිස්වා උපගඤ්ඡි. සා තං දිස්වා වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. සො තං –

658. ‘‘පීතවත්ථෙ පීතධජෙ, පීතාලඞ්කාරභූසිතෙ;

පීතන්තරාහි වග්ගූහි, අපිළන්ධාව සොභසි.

659. ‘‘කා කම්බුකායූරධරෙ, කඤ්චනාවෙළභූසිතෙ;

හෙමජාලකසඤ්ඡන්නෙ, නානාරතනමාලිනී.

660. ‘‘සොවණ්ණමයා ලොහිතඞ්ගමයා ච, මුත්තාමයා වෙළුරියමයා ච;

මසාරගල්ලා සහලොහිතඞ්ගා, පාරෙවතක්ඛීහි මණීහි චිත්තතා.

661. ‘‘කොචි කොචි එත්ථ මයූරසුස්සරො, හංසස්සරඤ්ඤො කරවීකසුස්සරො;

තෙසං සරො සුය්‍යති වග්ගුරූපො, පඤ්චඞ්ගිකං තූරියමිවප්පවාදිතං.

662. ‘‘රථො ච තෙ සුභො වග්ගු, නානාරතනචිත්තිතො;

නානාවණ්ණාහි ධාතූහි, සුවිභත්තොව සොභති.

663. ‘‘තස්මිං රථෙ කඤ්චනබිම්බවණ්ණෙ, යා ත්වං ඨිතා භාසසිමං පදෙසං;

දෙවතෙ පුච්ඡිතාචික්ඛ, කිස්ස කම්මස්සිදං ඵල’’න්ති. – පුච්ඡි;

658. තත්ථ පීතවත්ථෙති පරිසුද්ධචාමීකරපභස්සරතාය පීතොභාසනිවාසනෙ. පීතධජෙති විමානද්වාරෙ රථෙ ච සමුස්සිතහෙමමයවිපුලකෙතුභාවතො පීතොභාසධජෙ. පීතාලඞ්කාරභූසිතෙති පීතොභාසෙහි ආභරණෙහි අලඞ්කතෙ. සතිපි අලඞ්කාරානං නානාවිධරංසිජාලසමුජ්ජලවිවිධරතනවිචිත්තභාවෙ තාදිසසුචරිතවිසෙසනිබ්බත්තතාය පන සුපරිසුද්ධචාමීකරමරීචිජාලවිජ්ජොතිතත්තා විසෙසතො පීතනිභාසානි තස්සා ආභරණානි අහෙසුං. පීතන්තරාහීති පීතවණ්ණෙහි උත්තරියෙහි. ‘‘සන්තරුත්තරපරමං තෙන භික්ඛුනා තතො චීවරං සාදිතබ්බ’’න්තිආදීසු (පාරා. 523-524) නිවාසනෙ අන්තරසද්දො ආගතො, ඉධ පන ‘‘අන්තරසාටකා’’තිආදීසු විය උත්තරියෙ දට්ඨබ්බො. අන්තරා උත්තරියං උත්තරාසඞ්ගො උපසංබ්‍යානන්ති පරියායසද්දා එතෙ. වග්ගූහීති සොභනෙහි සණ්හමට්ඨෙහි. අපිළන්ධාව සොභසීති ත්වං ඉමෙහි අලඞ්කාරෙහි අනලඞ්කතාපි අත්තනො රූපසම්පත්තියාව සොභසි. තෙ පන අලඞ්කාරා තව සරීරං පත්වා සොභන්ති, තස්මා අනලඞ්කතාපි ත්වං අලඞ්කතසදිසීති අධිප්පායො.

659. කා කම්බුකායූරධරෙති කා ත්වං කතරදෙවනිකායපරියාපන්නා සුවණ්ණමයපරිහාරකධරෙ, සුවණ්ණමයකෙයූරධරෙ වා. කම්බුපරිහාරකන්ති ච හත්ථාලඞ්කාරවිසෙසො වුච්චති, කායූරන්ති භුජාලඞ්කාරවිසෙසො. අථ වා කම්බූති සුවණ්ණං, තස්මා කම්බුකායූරධරෙ සුවණ්ණමයබාහාභරණධරෙති අත්ථො. කඤ්චනාවෙළභූසිතෙති කඤ්චනමයාවෙළපිළන්ධනභූසිතෙ. හෙමජාලකසඤ්ඡන්නෙති රතනපරිසිබ්බිතෙන හෙමමයෙන ජාලකෙන ඡාදිතසරීරෙ. නානාරතනමාලිනීති නක්ඛත්තමාලාය විය කාළපක්ඛරත්තියං සීසෙ පටිමුක්කාහි විවිධාහි රතනාවලීහි නානාරතනමාලිනී කා ත්වන්ති පුච්ඡති.

660. සොවණ්ණමයාතිආදි යාහි රතනමාලාහි සා දෙවතා නානාරතනමාලිනීති වුත්තා, තාසං දස්සනං. තත්ථ සොවණ්ණමයාති සිඞ්ගීසුවණ්ණමයා මාලා. ලොහිතඞ්ගමයාති පදුමරාගාදිරත්තමණිමයා. මසාරගල්ලාති මසාරගල්ලමණිමයා. සහලොහිතඞ්ගාති ලොහිතඞ්ගමණිමයාහි සද්ධිං කබරමණිමයා චෙව ලොහිතඞ්ගසඞ්ඛාතරත්තමණිමයා චාති අත්ථො. පාරෙවතක්ඛීහි මණීහි චිත්තතාති පාරෙවතක්ඛිසදිසෙහි මණීහි යථාවුත්තමණීහි ච සඞ්ඛතචිත්තභාවා ඉමා තව කෙසහත්ථෙ රතනමාලාති අධිප්පායො.

661. කොචි කොචීති එකච්චො එකච්චො. එත්ථාති එතෙසු මාලාදාමෙසු. මයූරසුස්සරොති මයූරො විය සුන්දරනාදො. හංසස්සරඤ්ඤොති හංසස්සරො අඤ්ඤො, හංසසදිසස්සරො අපරො. කරවීකසුස්සරොති කරවීකො විය සොභනස්සරො. තෙසං මාලාදාමානං යථා මයූරස්සරො, හංසස්සරො, කරවීකස්සරො, එවං වග්ගුරූපො මධුරාකාරො සරො සුය්‍යති. කිමිව? පඤ්චඞ්ගිකං තූරියමිවප්පවාදිතං. යථා කුසලෙන වාදිතෙ පඤ්චඞ්ගිකෙ තූරියෙ, එවං තෙසං සරො සුය්‍යති, වග්ගුරූපොති අත්ථො. භුම්මත්ථෙ හි ඉදං උපයොගවචනං.

662. නානාවණ්ණාහි ධාතූහීති අනෙකරූපාහි අක්ඛචක්කඊසාදිඅවයවධාතූහි. සුවිභත්තොව සොභතීති අවයවානං අඤ්ඤමඤ්ඤං යුත්තප්පමාණතාය විභත්තිවිභාගසම්පත්තියා ච සුවිභත්තොව හුත්වා විරාජති. අථ වා සුවිභත්තොවාති කෙවලං කම්මනිබ්බත්තොපි සුසික්ඛිතෙන සිප්පාචරියෙන විභත්තොව විරචිතො විය සොභතීති අත්ථො.

663. කඤ්චනබිම්බවණ්ණෙති සාතිසයං පීතොභාසතාය කඤ්චනබිම්බකසදිසෙ තස්මිං රථෙ. කඤ්චනබිම්බවණ්ණෙති වා තස්සා දෙවතාය ආලපනං, ගන්ධොදකෙන ධොවිත්වා ජාතිහිඞ්ගුලකරසෙන මජ්ජිත්වා දුකූලචුම්බටකෙන මජ්ජිතකඤ්චනපටිමාසදිසෙති අත්ථො. භාසසිමං පදෙසන්ති ඉමං සකලම්පි භූමිපදෙසං භාසයසි විජ්ජොතයසි.

එවං ථෙරෙන පුච්ඡිතා සාපි දෙවතා ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි –

664. ‘‘සොවණ්ණජාලං මණිසොණ්ණචිත්තිතං, මුත්තාචිතං හෙමජාලෙන ඡන්නං;

පරිනිබ්බුතෙ ගොතමෙ අප්පමෙය්‍යෙ, පසන්නචිත්තා අහමාභිරොපයිං.

665. ‘‘තාහං කම්මං කරිත්වාන, කුසලං බුද්ධවණ්ණිතං;

අපෙතසොකා සුඛිතා, සම්පමොදාමනාමයා’’ති.

664. තත්ථ සොවණ්ණජාලන්ති සරීරප්පමාණෙන කතං සුවණ්ණමයං ජාලං. මණිසොණ්ණචිත්තිතන්ති සීසාදිට්ඨානෙසු සීසූපගගීවූපගාදිආභරණවසෙන නානාවිධෙහි මණීහි ච සුවණ්ණෙන ච චිත්තිතං. මුත්තාචිතන්ති අන්තරන්තරා ආබද්ධාහි මුත්තාවලීහි ආචිතං. හෙමජාලෙන ඡන්නන්ති හෙමමයෙන පභාජාලෙන ඡන්නං. තඤ්හි නානාවිධෙහි මණීහි චෙව සුවණ්ණෙන ච චිත්තිතං මුත්තාවලීහි ආචිතම්පි සුපරිසුද්ධස්ස රත්තසුවණ්ණස්සෙව යෙභුය්‍යතාය දිවාකරකිරණසම්ඵස්සතො අතිවිය පභස්සරෙන හෙමමයෙන පභාජාලෙන සඤ්ඡාදිතං එකොභාසං හුත්වා කඤ්චනාදාසං විය තිට්ඨති. පරිනිබ්බුතෙති අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතෙ. ගොතමෙති භගවන්තං ගොත්තෙන නිද්දිසති. අප්පමෙය්‍යෙති ගුණානුභාවතො පමිනිතුං අසක්කුණෙය්‍යෙ. පසන්නචිත්තාති කම්මඵලවිසයාය බුද්ධාරම්මණාය ච සද්ධාය පසන්නමානසා. අභිරොපයින්ති පූජාවසෙන සරීරෙ රොපෙසිං පටිමුඤ්චිං.

665. තාහන්ති තං අහං. කුසලන්ති කුච්ඡිතසලනාදිඅත්ථෙන කුසලං. බුද්ධවණ්ණිතන්ති ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා’’තිආදිනා (සං. නි. 5.139; අ. නි. 4.34) සම්මාසම්බුද්ධෙන පසත්ථං. අපෙතසොකාති සොකහෙතූනං භොගබ්‍යසනාදීනං අභාවෙන අපගතසොකා. තෙන චිත්තදුක්ඛාභාවමාහ. සුඛිතාති සඤ්ජාතසුඛා සුඛප්පත්තා. එතෙන සරීරදුක්ඛාභාවං වදති. චිත්තදුක්ඛාභාවෙන චස්සා පමොදාපත්ති, සරීරදුක්ඛාභාවෙන අරොගතා. තෙනාහ ‘‘සම්පමොදාමනාමයා’’ති. සෙසං වුත්තනයමෙව. අයඤ්ච අත්ථො තදා අත්තනා දෙවතාය ච කථිතනියාමෙනෙව සඞ්ගීතිකාලෙ ආයස්මතා නාරදෙන ධම්මසඞ්ගාහකානං ආරොචිතො, තෙ ච තං තථෙව සඞ්ගහං ආරොපයිංසූති.

මල්ලිකාවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.