9. විසාලක්ඛිවිමානවණ්ණනා

කා නාම ත්වං විසාලක්ඛීති විසාලක්ඛිවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති පරිනිබ්බුතෙ රඤ්ඤා අජාතසත්තුනා අත්තනා පටිලද්ධා භගවතා සරීරධාතුයො ගහෙත්වා රාජගහෙ ථූපෙ ච මහෙ ච කතෙ රාජගහවාසිනී එකා මාලාකාරධීතා සුනන්දා නාම උපාසිකා අරියසාවිකා සොතාපන්නා පිතුං ගෙහතො පෙසිතං බහුං මාලඤ්ච ගන්ධඤ්ච පෙසෙත්වා දෙවසිකං චෙතියෙ පූජං කාරෙසි, උපොසථදිවසෙසු පන සයමෙව ගන්ත්වා පූජං අකාසි. සා අපරභාගෙ අඤ්ඤතරෙන රොගෙන ඵුට්ඨා කාලං කත්වා සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො පරිචාරිකා හුත්වා නිබ්බත්ති. අථෙකදිවසං සා සක්කෙන දෙවානමින්දෙන සහ චිත්තලතාවනං පාවිසි. තත්ථ ච අඤ්ඤාසං දෙවතානං පභා පුප්ඵාදීනං පභාහි පටිහතා හුත්වා විචිත්තවණ්ණා හොති, සුනන්දාය පන පභා තාහි අනභිභූතා සභාවෙනෙව අට්ඨාසි. තං දිස්වා සක්කො දෙවරාජා තාය කතසුචරිතං ඤාතුකාමො ඉමාහි ගාථාහි පුච්ඡි –

666. ‘‘කා නාම ත්වං විසාලක්ඛි, රම්මෙ චිත්තලතාවනෙ;

සමන්තා අනුපරියාසි, නාරීගණපුරක්ඛතා.

667. ‘‘යදා දෙවා තාවතිංසා, පවිසන්ති ඉමං වනං;

සයොග්ගා සරථා සබ්බෙ, චිත්‍රා හොන්ති ඉධාගතා.

668. ‘‘තුය්හඤ්ච ඉධ පත්තාය, උය්‍යානෙ විචරන්තියා;

කායෙ න දිස්සතී චිත්තං, කෙන රූපං තවෙදිසං;

දෙවතෙ පුච්ඡිතාචික්ඛ, කිස්ස කම්මස්සිදං ඵල’’න්ති.

666. තත්ථ කා නාම ත්වන්ති පුරිමත්තභාවෙ කා නාම කීදිසී නාම ත්වං, යත්ථ කතෙන සුචරිතෙන අයං තෙ ඊදිසී ආනුභාවසම්පත්ති අහොසීති අධිප්පායො. විසාලක්ඛීති විපුලලොචනෙ.

667. යදාති යස්මිං කාලෙ. ඉමං වනන්ති ඉමං චිත්තලතානාමකං උපවනං. චිත්‍රා හොන්තීති ඉමස්මිං චිත්තලතාවනෙ විචිත්තපභාසංසග්ගෙන අත්තනො සරීරවත්ථාලඞ්කාරාදීනං පකතිඔභාසතොපි විසිට්ඨභාවප්පත්තියා විචිත්‍රාකාරා හොන්ති. ඉධාගතාති ඉධ ආගතා සම්පත්තා, ඉධ වා ආගමනහෙතු.

668. ඉධ පත්තායාති ඉමං ඨානං සම්පත්තාය උපගතාය. කෙන රූපං තවෙදිසන්ති කෙන කාරණෙන තව රූපං සරීරං එදිසං එවරූපං, චිත්තලතාවනස්ස පභං අභිභවන්තං තිට්ඨතීති අධිප්පායො.

එවං සක්කෙන පුට්ඨා සා දෙවතා ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි –

669. ‘‘යෙන කම්මෙන දෙවින්ද, රූපං මය්හං ගතී ච මෙ;

ඉද්ධි ච ආනුභාවො ච, තං සුණොහි පුරින්දද.

670. ‘‘අහං රාජගහෙ රම්මෙ, සුනන්දා නාමුපාසිකා;

සද්ධා සීලෙන සම්පන්නා, සංවිභාගරතා සදා.

671. ‘‘අච්ඡාදනඤ්ච භත්තඤ්ච, සෙනාසනං පදීපියං;

අදාසිං උජුභූතෙසු, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

672. ‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං.

673. ‘‘උපොසථං උපවසිස්සං, සදා සීලෙසු සංවුතා;

සඤ්ඤමා සංවිභාගා ච, විමානං ආවසාමහං.

674. ‘‘පාණාතිපාතා විරතා, මුසාවාදා ච සඤ්ඤතා;

ථෙය්‍යා ච අතිචාරා ච, මජ්ජපානා ච ආරකා.

675. ‘‘පඤ්චසික්ඛාපදෙ රතා, අරියසච්චාන කොවිදා;

උපාසිකා චක්ඛුමතො, ගොතමස්ස යසස්සිනො.

676. ‘‘තස්සා මෙ ඤාතිකුලා දාසී, සදා මාලාභිහාරති;

තාහං භගවතො ථූපෙ, සබ්බමෙවාභිරොපයිං.

677. ‘‘උපොසථෙ චහං ගන්ත්වා, මාලාගන්ධවිලෙපනං;

ථූපස්මිං අභිරොපෙසිං, පසන්නා සෙහි පාණිභි.

678. ‘‘තෙන කම්මෙන දෙවින්ද, රූපං මය්හං ගතී ච මෙ;

ඉද්ධි ච ආනුභාවො ච, යං මාලං අභිරොපයිං.

679. ‘‘යඤ්ච සීලවතී ආසිං, න තං තාව විපච්චති;

ආසා ච පන මෙ දෙවින්ද, සකදාගාමිනී සිය’’න්ති.

669. තත්ථ ගතීති අයං දෙවගති, නිබ්බත්ති වා. ඉද්ධීති අයං දෙවිද්ධි, අධිප්පායසමිජ්ඣනං වා. ආනුභාවොති පභාවො. පුරින්දදාති සක්කං ආලපති. සො හි පුරෙ දානං අදාසීති ‘‘පුරින්දදො’’ති වුච්චති.

676. ඤාතිකුලාති පිතු ගෙහං සන්ධාය වදති. සදා මාලාභිහාරතීති සදා සබ්බකාලං දිවසෙ දිවසෙ ඤාතිකුලතො දාසියා පුප්ඵං මය්හං අභිහරීයති. සබ්බමෙවාභිරොපයින්ති මය්හං පිළන්ධනත්ථාය පිතුගෙහතො ආහටං මාලං අඤ්ඤඤ්ච ගන්ධාදිං සබ්බමෙව අත්තනා අපරිභුඤ්ජිත්වා භගවතො ථූපෙ පූජනවසෙන අභිරොපයිං පූජං කාරෙසිං.

677-8. උපොසථෙ චහං ගන්ත්වාති උපොසථදිවසෙ අහමෙව ථූපට්ඨානං ගන්ත්වා. යං මාලං අභිරොපයින්ති යං තදා භගවතො ථූපෙ මාලාගන්ධාභිරොපනං කතං, තෙන කම්මෙනාති යොජනා.

679. න තං තාව විපච්චතීති යං සීලවතී ආසිං, තං සීලරක්ඛණං තං රක්ඛිතං සීලං පූජාමයපුඤ්ඤස්ස බලවභාවෙන අලද්ධොකාසං න තාව විපච්චති, න විපච්චිතුං ආරද්ධං, අපරස්මිංයෙව අත්තභාවෙ තස්ස විපාකොති අත්ථො. ආසා ච පන මෙ දෙවින්ද, සකදාගාමිනී සියන්ති ‘‘කථං නු ඛො අහං සකදාගාමිනී භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනා ච මෙ දෙවින්ද, අරියධම්මවිසයාව, න භවවිසෙසවිසයා. සා පන සප්පිමණ්ඩං ඉච්ඡතො දධිතො පචිතං විය අනිප්ඵාදිනීති දස්සෙති. සෙසං වුත්තනයමෙව.

ඉමං පන අත්ථං සක්කො දෙවානමින්දො අත්තනා ච තාය දෙවධීතාය ච වුත්තනියාමෙනෙව ආයස්මතො වඞ්ගීසත්ථෙරස්ස ආරොචෙසි. ආයස්මා වඞ්ගීසො සඞ්ගීතිකාලෙ ධම්මසඞ්ගාහකානං මහාථෙරානං ආරොචෙසි, තෙ ච තං තථෙව සඞ්ගීතිං ආරොපයිංසූති.

විසාලක්ඛිවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.