6. දද්දල්ලවිමානවණ්ණනා

දද්දල්ලමානා වණ්ණෙනාති දද්දල්ලවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ. තෙන ච සමයෙන නාලකගාමකෙ ආයස්මතො රෙවතත්ථෙරස්ස උපට්ඨාකස්ස අඤ්ඤතරස්ස කුටුම්බිකස්ස ද්වෙ ධීතරො අහෙසුං, එකා භද්දා නාම, ඉතරා සුභද්දා නාම. තාසු භද්දා පතිකුලං ගතා සද්ධා පසන්නා බුද්ධිසම්පන්නා වඤ්ඣා ච අහොසි. සා සාමිකං ආහ ‘‘මම කනිට්ඨා සුභද්දා නාම අත්ථි, තං ආනෙහි, සචස්සා පුත්තො භවෙය්‍ය, සො මමපි පුත්තො සියා, අයඤ්ච කුලවංසො න නස්සෙය්‍යා’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා තථා අකාසි.

අථ භද්දා සුභද්දං ඔවදි ‘‘සුභද්දෙ, දානසංවිභාගරතා ධම්මචරියාය අප්පමත්තා හොහි, එවං තෙ දිට්ඨධම්මිකො සම්පරායිකො ච අත්ථො හත්ථගතො එව හොතී’’ති. සා තස්සා ඔවාදෙ ඨත්වා වුත්තනයෙන පටිපජ්ජමානා එකදිවසං ආයස්මන්තං රෙවතත්ථෙරං අත්තට්ඨමං නිමන්තෙසි. ථෙරො සුභද්දාය පුඤ්ඤූපචයං ආකඞ්ඛන්තො සඞ්ඝුද්දෙසවසෙන සත්ත භික්ඛූ ගහෙත්වා තස්සා ගෙහං අගමාසි. සා පසන්නචිත්තා ආයස්මන්තං රෙවතත්ථෙරං තෙ ච භික්ඛූ පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි, ථෙරො අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සා අපරභාගෙ කාලං කත්වා නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජි. භද්දා පන පුග්ගලෙසු දානානි දත්වා සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පරිචාරිකා හුත්වා නිබ්බත්ති.

අථ සුභද්දා අත්තනො සම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා ‘‘කෙන නු ඛො අහං පුඤ්ඤෙන ඉධූපපන්නා’’ති ආවජ්ජෙන්තී ‘‘භද්දාය ඔවාදෙ ඨත්වා සඞ්ඝගතාය දක්ඛිණාය ඉමං සම්පත්තිං සම්පත්තා, භද්දා නු ඛො කහං නිබ්බත්තා’’ති ඔලොකෙන්තී තං සක්කස්ස පරිචාරිකාභාවෙන නිබ්බත්තං දිස්වා අනුකම්පමානා තස්සා විමානං පාවිසි. අථ නං භද්දා –

619. ‘‘දද්දල්ලමානා වණ්ණෙන, යසසා ච යසස්සිනී;

සබ්බෙ දෙවෙ තාවතිංසෙ, වණ්ණෙන අතිරොචසි.

620. ‘‘දස්සනං නාභිජානාමි, ඉදං පඨමදස්සනං;

කස්මා කායා නු ආගම්ම, නාමෙන භාසසෙ මම’’න්ති. –

ද්වීහි ගාථාහි පුච්ඡි. සාපි තස්සා –

621. ‘‘අහං භද්දෙ සුභද්දාසිං, පුබ්බෙ මානුසකෙ භවෙ;

සහභරියා ච තෙ ආසිං, භගිනී ච කනිට්ඨිකා.

622. ‘‘සා අහං කායස්ස භෙදා, විප්පමුත්තා තතො චුතා;

නිම්මානරතීනං දෙවානං, උපපන්නා සහබ්‍යත’’න්ති. – ද්වීහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි;

619-20. තත්ථ වණ්ණෙනාති වණ්ණාදිසම්පත්තියා. දස්සනං නාභිජානාමීති ඉතො පුබ්බෙ තව දස්සනං නාභිජානාමි, ත්වං මයා න දිට්ඨපුබ්බාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ඉදං පඨමදස්සන’’න්ති. කස්මා කායා නු ආගම්ම, නාමෙන භාසසෙ මමන්ති කතරදෙවනිකායතො ආගන්ත්වා ‘‘භද්දෙ’’ති නාමෙන මං ආලපසි.

621. අහං භද්දෙති එත්ථ භද්දෙති ආලපනං. සුභද්දාසින්ති අහං සුභද්දා නාම තව භගිනී කනිට්ඨිකා ආසිං අහොසිං, තත්ථ පුබ්බෙ මානුසකෙ භවෙ සහභරියා සමානභරියා තෙ තයා එකස්සෙව භරියා, තව පතිනො එව භරියා, ආසින්ති අත්ථො. පුන භද්දා –

623. ‘‘පහූතකතකල්‍යාණා, තෙ දෙවෙ යන්ති පාණිනො;

යෙසං ත්වං කිත්තයිස්සසි, සුභද්දෙ ජාතිමත්තනො.

624. ‘‘අථ ත්වං කෙන වණ්ණෙන, කෙන වා අනුසාසිතා;

කීදිසෙනෙව දානෙන, සුබ්බතෙන යසස්සිනී.

625. ‘‘යසං එතාදිසං පත්තා, විසෙසං විපුලමජ්ඣගා;

දෙවතෙ පුච්ඡිතාචික්ඛ, කිස්ස කම්මස්සිදං ඵල’’න්ති. –

තීහි ගාථාහි පුච්ඡි. පුන සුභද්දා –

626. ‘‘අට්ඨෙව පිණ්ඩපාතානි, යං දානං අදදං පුරෙ;

දක්ඛිණෙය්‍යස්ස සඞ්ඝස්ස, පසන්නා සෙහි පාණිභි.

627. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…

වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. –

බ්‍යාකාසි.

623. තත්ථ පහූතකතකල්‍යාණා තෙ දෙවෙ යන්තීති පහූතකතකල්‍යාණා මහාපුඤ්ඤා තෙ නිම්මානරතිනො දෙවෙ යන්ති උප්පජ්ජනවසෙන ගච්ඡන්ති පාණිනො සත්තා, යෙසං නිම්මානරතීනං දෙවානං අන්තරෙ ත්වං අත්තනො ජාතිං කිත්තයිස්සසි කථෙසීති යොජනා.

624. කෙන වණ්ණෙනාති කෙන කාරණෙන. කීදිසෙනෙවාති එවසද්දො සමුච්චයත්ථො, කීදිසෙන චාති අත්ථො, අයමෙව වා පාඨො. සුබ්බතෙනාති සුන්දරෙන වතෙන, සුවිසුද්ධෙන සීලෙනාති අත්ථො.

626. අට්ඨෙව පිණ්ඩපාතානීති අට්ඨන්නං භික්ඛූනං දින්නපිණ්ඩපාතෙ සන්ධාය වදති. අදදන්ති අදාසිං.

එවං සුභද්දාය කථිතෙ පුන භද්දා –

629. ‘‘අහං තයා බහුතරෙ භික්ඛූ, සඤ්ඤතෙ බ්‍රහ්මචාරයො;

තප්පෙසිං අන්නපානෙන, පසන්නා සෙහි පාණිභි.

630. ‘‘තයා බහුතරං දත්වා, හීනකායූපගා අහං;

කථං ත්වං අප්පතරං දත්වා, විසෙසං විපුලමජ්ඣගා;

දෙවතෙ පුච්ඡිතාචික්ඛ, කිස්ස කම්මස්සිදං ඵල’’න්ති. –

පුච්ඡි. තත්ථ තයාති නිස්සක්කෙ කරණවචනං. පුන සුභද්දා –

631. ‘‘මනොභාවනීයො භික්ඛු, සන්දිට්ඨො මෙ පුරෙ අහු;

තාහං භත්තෙන නිමන්තෙසිං, රෙවතං අත්තනට්ඨමං.

632. ‘‘සො මෙ අත්ථපුරෙක්ඛාරො, අනුකම්පාය රෙවතො;

සඞ්ඝෙ දෙහීති මංවොච, තස්සාහං වචනං කරිං.

633. ‘‘සා දක්ඛිණා සඞ්ඝගතා, අප්පමෙය්‍යෙ පතිට්ඨිතා;

පුග්ගලෙසු තයා දින්නං, න තං තව මහප්ඵල’’න්ති. –

අත්තනා කතකම්මං කථෙසි.

631. තත්ථ මනොභාවනීයොති මනවඩ්ඪනකො උළාරගුණතාය සම්භාවනීයො. සන්දිට්ඨොති නිමන්තනවසෙන බොධිතො කථිතො. තෙනාහ ‘‘තාහං භත්තෙන නිමන්තෙසිං, රෙවතං අත්තනට්ඨම’’න්ති, තං මනොභාවනීයං අය්‍යං රෙවතං අත්තනට්ඨමං භත්තෙන අහං නිමන්තෙසිං.

632-3. සො මෙ අත්ථපුරෙක්ඛාරොති සො අය්‍යො රෙවතො දානස්ස මහප්ඵලභාවකරණෙන මම අත්ථපුරෙක්ඛාරො හිතෙසී. සඞ්ඝෙ දෙහීති මංවොචාති ‘‘යදි ත්වං සුභද්දෙ අට්ඨන්නං භික්ඛූනං දාතුකාමා, යස්මා පුග්ගලගතාය දක්ඛිණාය සඞ්ඝගතා එව දක්ඛිණා මහප්ඵලතරා, තස්මා සඞ්ඝෙ දෙහි, සඞ්ඝං උද්දිස්ස දානං දෙහී’’ති මං අභාසි. තන්ති තං දානං.

එවං සුභද්දාය වුත්තෙ භද්දා තමත්ථං සම්පටිච්ඡන්තී උත්තරි ච තථා පටිපජ්ජිතුකාමා –

634. ‘‘ඉදානෙවාහං ජානාමි, සඞ්ඝෙ දින්නං මහප්ඵලං;

සාහං ගන්ත්වා මනුස්සත්තං, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා;

සඞ්ඝෙ දානානි දස්සාමි, අප්පමත්තා පුනප්පුන’’න්ති. –

ගාථමාහ. සුභද්දා පන අත්තනො දෙවලොකමෙව ගතා. අථ සක්කො දෙවානමින්දො සබ්බෙ දෙවෙ තාවතිංසෙ අත්තනො සරීරොභාසෙන අභිභුය්‍ය විරොචමානං සුභද්දං දෙවධීතරං දිස්වා තඤ්ච තාසං කථාසල්ලාපං සුත්වා තාවදෙව ච සුභද්දාය අන්තරහිතාය තං ‘‘අයං නාමා’’ති අජානන්තො –

635. ‘‘කා එසා දෙවතා භද්දෙ, තයා මන්තයතෙ සහ;

සබ්බෙ දෙවෙ තාවතිංසෙ, වණ්ණෙන අතිරොචතී’’ති. –

භද්දං පුච්ඡි. සාපිස්ස –

636. ‘‘මනුස්සභූතා දෙවින්ද, පුබ්බෙ මානුසකෙ භවෙ;

සහභරියා ච මෙ ආසි, භගිනී ච කනිට්ඨිකා,

සඞ්ඝෙ දානානි දත්වාන, කතපුඤ්ඤා විරොචතී’’ති. –

කථෙසි. අථ සක්කො තස්සා සඞ්ඝගතාය දක්ඛිණාය මහප්ඵලභාවං දස්සෙන්තො ධම්මං කථෙසි. තෙන වුත්තං –

637. ‘‘ධම්මෙන පුබ්බෙ භගිනී, තයා භද්දෙ විරොචති;

යං සඞ්ඝම්හි අප්පමෙය්‍යෙ, පතිට්ඨාපෙසි දක්ඛිණං.

638. ‘‘පුච්ඡිතො හි මයා බුද්ධො, ගිජ්ඣකූටම්හි පබ්බතෙ;

විපාකං සංවිභාගස්ස, යත්ථ දින්නං මහප්ඵලං.

639. ‘‘යජමානානං මනුස්සානං, පුඤ්ඤපෙක්ඛාන පාණිනං;

කරොතං ඔපධිකං පුඤ්ඤං, යත්ථ දින්නං මහප්ඵලං.

640. ‘‘තං මෙ බුද්ධො වියාකාසි, ජානං කම්මඵලං සකං;

විපාකං සංවිභාගස්ස, යත්ථ දින්නං මහප්ඵලං.

641. ‘‘චත්තාරො ච පටිපන්නා, චත්තාරො ච ඵලෙ ඨිතා;

එස සඞ්ඝො උජුභූතො, පඤ්ඤාසීලසමාහිතො.

642. ‘‘යජමානානං මනුස්සානං, පුඤ්ඤපෙක්ඛාන පාණිනං;

කරොතං ඔපධිකං පුඤ්ඤං, සඞ්ඝෙ දින්නං මහප්ඵලං.

643. ‘‘එසො හි සඞ්ඝො විපුලො මහග්ගතො, එසප්පමෙය්‍යො උදධීව සාගරො;

එතෙ හි සෙට්ඨා නරවීරසාවකා, පභඞ්කරා ධම්මමුදීරයන්ති.

644. ‘‘තෙසං සුදින්නං සුහුතං සුයිට්ඨං, යෙ සඞ්ඝමුද්දිස්ස දදන්ති දානං;

සා දක්ඛිණා සඞ්ඝගතා පතිට්ඨිතා, මහප්ඵලා ලොකවිදූන වණ්ණිතා.

645. ‘‘එතාදිසං යඤ්ඤමනුස්සරන්තා, යෙ වෙදජාතා විචරන්ති ලොකෙ;

විනෙය්‍ය මච්ඡෙරමලං සමූලං, අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති.

637. තත්ථ ධම්මෙනාති කාරණෙන ඤායෙන වා. තයාති නිස්සක්කෙ කරණවචනං. ඉදානි තං ‘‘ධම්මෙනා’’ති වුත්තකාරණං දස්සෙතුං යං සඞ්ඝම්හි අප්පමෙය්‍යෙ, පතිට්ඨාපෙසි දක්ඛිණ’’න්ති වුත්තං. අප්පමෙය්‍යෙති ගුණානුභාවස්ස අත්තනි කතානං කාරානං ඵලවිසෙසස්ස ච වසෙන පමිනිතුං අසක්කුණෙය්‍යෙ.

638-9. අයඤ්ච අත්ථො භගවතො සම්මුඛා ච සුතො, සම්මුඛා ච පටිග්ගහිතොති දස්සෙන්තො ‘‘පුච්ඡිතො’’තිආදිමාහ. තත්ථ යජමානානන්ති දදන්තානං. පුඤ්ඤපෙක්ඛාන පාණිනන්ති අනුනාසිකලොපං කත්වා නිද්දෙසො, පුඤ්ඤඵලං ආකඞ්ඛන්තානං සත්තානං. ඔපධිකන්ති උපධි නාම ඛන්ධා, උපධිස්ස කරණසීලං, උපධිපයොජනන්ති වා ඔපධිකං, අත්තභාවජනකං පටිසන්ධිපවත්තිවිපාකදායකං.

640. ජානං කම්මඵලං සකන්ති සත්තානං සකං සකං යථාසකං පුඤ්ඤං පුඤ්ඤඵලඤ්ච හත්ථතලෙ ආමලකං විය ජානන්තො. සකන්ති වා යකාරස්ස කකාරං කත්වා වුත්තං, සයං අත්තනාති අත්ථො.

641. පටිපන්නාති පටිපජ්ජමානා, මග්ගට්ඨාති අත්ථො. උජුභූතොති උජුපටිපත්තියා උජුභාවං පත්තො දක්ඛිණෙය්‍යො ජාතො. පඤ්ඤාසීලසමාහිතොති පඤ්ඤාය සීලෙන ච සමාහිතො, දිට්ඨිසීලසම්පන්නො අරියාය දිට්ඨියා අරියෙන සීලෙන ච සමන්නාගතො. තෙනාපිස්ස පරමත්ථසඞ්ඝභාවමෙව විභාවෙති. දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤෙන සඞ්ඝටිතත්තා හි සඞ්ඝො. අථ වා සමාහිතං සමාධි, පඤ්ඤා සීලං සමාහිතඤ්ච අස්ස අත්ථීති පඤ්ඤාසීලසමාහිතො. තෙනස්ස සීලාදිධම්මක්ඛන්ධත්තයසම්පන්නතාය අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යභාවං විභාවෙති.

643. විපුලො මහග්ගතොති ගුණෙහි මහත්තං ගතොති මහග්ගතො, තතො එව අත්තනි කතානං කාරානං ඵලවෙපුල්ලහෙතුතාය විපුලො. උදධීව සාගරොති යථා උදකං එත්ථ ධීයතීති ‘‘උදධී’’ති ලද්ධනාමො සාගරො, ‘‘එත්තකානි උදකාළ්හකානී’’තිආදිනා උදකතො අප්පමෙය්‍යො, එවමෙස ගුණතොති අත්ථො. එතෙ හීති හි-සද්දො අවධාරණෙ නිපාතො, එතෙ එව සෙට්ඨාති අත්ථො. වුත්තඤ්හෙතං –

‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝා වා ගණා වා, තථාගතසාවකසඞ්ඝො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’ති (ඉතිවු. 90; අ. නි. 4.34; 5.32).

නරවීරසාවකාති නරෙසු වීරියසම්පන්නස්ස නරස්ස සාවකා. පභඞ්කරාති ලොකස්ස ඤාණාලොකකරා. ධම්මමුදීරයන්තීති ධම්මං උද්දිසන්ති. කථං? ධම්මසාමිනා හි ධම්මපජ්ජොතො අරියසඞ්ඝෙ ඨපිතො.

644. යෙ සඞ්ඝමුද්දිස්ස දදන්ති දානන්ති යෙ සත්තා අරියසඞ්ඝං උද්දිස්ස සම්මුතිසඞ්ඝෙ අන්තමසො ගොත්‍රභුපුග්ගලෙසුපි දානං දදන්ති, තං දානං සංවිභාගවසෙන දින්නම්පි සුදින්නං, ආහුනපාහුනවසෙන හුතම්පි සුහුතං, මහායාගවසෙන යිට්ඨම්පි සුයිට්ඨමෙව හොති. කස්මා? යස්මා සා දක්ඛිණා සඞ්ඝගතා පතිට්ඨිතා මහප්ඵලා ලොකවිදූන වණ්ණිතාති, ලොකවිදූහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි ‘‘න ත්වෙවාහං, ආනන්ද, කෙනචි පරියායෙන සඞ්ඝගතාය දක්ඛිණාය පාටිපුග්ගලිකං දක්ඛිණං මහප්ඵලතරං වදාමි (ම. නි. 3.380). පුඤ්ඤං ආකඞ්ඛමානානං, සඞ්ඝො වෙ යජතං මුඛං (ම. නි. 2.400; සු. නි. 574; මහාව. 300). අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති (ම. නි. 1.74; සං. නි. 5.997) ච ආදිනා මහප්ඵලතා වණ්ණිතා පසත්ථා ථොමිතාති අත්ථො.

645. ඊදිසං යඤ්ඤමනුස්සරන්තාති එතාදිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස අත්තනා කතං දානං අනුස්සරන්තා. වෙදජාතාති ජාතසොමනස්සා. විනෙය්‍ය මච්ඡෙරමලං සමූලන්ති මච්ඡෙරමෙව චිත්තස්ස මලිනභාවකරණතො මච්ඡෙරමලං, අථ වා මච්ඡෙරඤ්ච අඤ්ඤං ඉස්සාලොභදොසාදිමලඤ්චාති මච්ඡෙරමලං. තඤ්ච අවිජ්ජාවිචිකිච්ඡාවිපල්ලාසාදීහි සහ මූලෙහීති සමූලං විනෙය්‍ය විනයිත්වා වික්ඛම්භෙත්වා අනින්දිත්වා සග්ගමුපෙන්ති ඨානන්ති යොජනා. සෙසං වුත්තනයමෙව.

ඉමං පන සබ්බං පවත්තිං සක්කො දෙවානමින්දො ‘‘දද්දල්ලමානා වණ්ණෙනා’’තිආදිනා ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස ආචික්ඛි, ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවතො ආරොචෙසි, භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසි.

දද්දල්ලවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.