5. ගුත්තිලවිමානවණ්ණනා

සත්තතන්තිං සුමධුරන්ති ගුත්තිලවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති රාජගහෙ විහරන්තෙ ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව දෙවචාරිකං චරන්තො තාවතිංසභවනං ගන්ත්වා තත්ථ පටිපාටියා ඨිතෙසු ඡත්තිංසාය විමානෙසු ඡත්තිංස දෙවධීතරො පච්චෙකං අච්ඡරාසහස්සපරිවාරා මහතිං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තියො දිස්වා තාහි පුබ්බෙ කතකම්මං ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනා’’තිආදීහි තීහි ගාථාහි පටිපාටියා පුච්ඡි. තාපි තස්ස පුච්ඡානන්තරං ‘‘වත්ථුත්තමදායිකා නාරී’’තිආදිනා බ්‍යාකරිංසු. අථ ථෙරො තතො මනුස්සලොකං ආගන්ත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. තං සුත්වා භගවා ‘‘මොග්ගල්ලාන, තා දෙවතා න කෙවලං තයා එව පුච්ඡිතා එවං බ්‍යාකරිංසු, අථ ඛො පුබ්බෙ මයාපි පුච්ඡිතා එවමෙව බ්‍යාකරිංසූ’’ති වත්වා ථෙරෙන යාචිතො අතීතං අත්තනො ගුත්තිලාචරියං කථෙසි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො ගන්ධබ්බකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා ගන්ධබ්බසිප්පෙ පරියොදාතසිප්පතාය තිම්බරුනාරදසදිසො සබ්බදිසාසු පාකටො පඤ්ඤාතා ආචරියො අහොසි නාමෙන ගුත්තිලො නාම. සො අන්ධෙ ජිණ්ණෙ මාතාපිතරො පොසෙසි. තස්ස සිප්පනිප්ඵත්තිං සුත්වා උජ්ජෙනිවාසී මුසිලො නාම ගන්ධබ්බො උපගන්ත්වා තං වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො ‘‘කස්මා ආගතොසී’’ති ච වුත්තෙ ‘‘තුම්හාකං සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගණ්හිතු’’න්ති ආහ. ගුත්තිලාචරියො තං ඔලොකෙත්වා ලක්ඛණකුසලතාය ‘‘අයං පුරිසො විසමජ්ඣාසයො කක්ඛළො ඵරුසො අකතඤ්ඤූ භවිස්සති, න සඞ්ගහෙතබ්බො’’ති සිප්පුග්ගහණත්ථං ඔකාසං නාකාසි. සො තස්ස මාතාපිතරො පයිරුපාසිත්වා තෙහි යාචාපෙසි. ගුත්තිලාචරියො මාතාපිතූහි නිප්පීළියමානො ‘‘ගරුවචනං අලඞ්ඝනීය’’න්ති තස්ස සිප්පං පට්ඨපෙත්වා විගතමච්ඡරියතාය කාරුණිකතාය ච ආචරියමුට්ඨිං අකත්වා අනවසෙසතො සිප්පං සික්ඛාපෙසි.

සොපි මෙධාවිතාය පුබ්බෙකතපරිචයතාය අකුසීතතාය ච න චිරස්සෙව පරියොදාතසිප්පො හුත්වා චින්තෙසි ‘‘අයං බාරාණසී ජම්බුදීපෙ අග්ගනගරං, යංනූනාහං ඉධ සරාජිකාය පරිසාය සිප්පං දස්සෙය්‍යං, එවාහං ආචරියතොපි ජම්බුදීපෙ පාකටො පඤ්ඤාතො භවිස්සාමී’’ති. සො ආචරියස්ස ආරොචෙසි ‘‘අහං රඤ්ඤො පුරතො සිප්පං දස්සෙතුකාමො, රාජානං මං දස්සෙථා’’ති. මහාසත්තො ‘‘අයං මම සන්තිකෙ උග්ගහිතසිප්පො පතිට්ඨං ලභතූ’’ති කරුණායමානො තං රඤ්ඤො සන්තිකං නෙත්වා ‘‘මහාරාජ ඉමස්ස මෙ අන්තෙවාසිකස්ස වීණාය පගුණතං පස්සථා’’ති ආහ. රාජා ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා තස්ස වීණාවාදනං සුත්වා පරිතුට්ඨො තං ගන්තුකාමං නිවාරෙත්වා ‘‘මමෙව සන්තිකෙ වස, ආචරියස්ස දින්නකොට්ඨාසතො උපඩ්ඪං දස්සාමී’’ති ආහ. මුසිලො ‘‘නාහං ආචරියතො හායාමි, සමමෙව දෙථා’’ති වත්වා රඤ්ඤා ‘‘මා එවං භණි, ආචරියො නාම මහන්තො, උපඩ්ඪමෙව තුය්හං දස්සාමී’’ති වුත්තෙ ‘‘මම ච ආචරියස්ස ච සිප්පං පස්සථා’’ති වත්වා රාජගෙහතො නික්ඛමිත්වා ‘‘ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ මම ච ගුත්තිලාචරියස්ස ච රාජඞ්ගණෙ සිප්පදස්සනං භවිස්සති, තං පස්සිතුකාමා පස්සන්තූ’’ති තත්ථ තත්ථ ආහිණ්ඩන්තො උග්ඝොසෙසි.

මහාසත්තො තං සුත්වා ‘‘අයං තරුණො ථාමවා, අහං පන ජිණ්ණො දුබ්බලො, යදි පන මෙ පරාජයො භවෙය්‍ය, මතං මෙ ජීවිතා සෙය්‍යං, තස්මා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා උබ්බන්ධිත්වා මරිස්සාමී’’ති අරඤ්ඤං ගතො මරණභයතජ්ජිතො පටිනිවත්ති. පුන මරිතුකාමො හුත්වා ගන්ත්වා පුනපි මරණභයෙන පටිනිවත්ති. එවං ගමනාගමනං කරොන්තස්ස තං ඨානං විගතතිණං අහොසි. අථ දෙවරාජා මහාසත්තං උපසඞ්කමිත්වා දිස්සමානරූපො ආකාසෙ ඨත්වා එවමාහ ‘‘ආචරිය, කිං කරොසී’’ති. මහාසත්තො –

327. ‘‘සත්තතන්තිං සුමධුරං, රාමණෙය්‍යං අවාචයිං;

සො මං රඞ්ගම්හි අව්හෙති, සරණං මෙ හොහි කොසියා’’ති. –

අත්තනො චිත්තදුක්ඛං පවෙදෙසි.

තස්සත්ථො – අහං දෙවරාජ මුසිලං නාම අන්තෙවාසිකං සත්තන්නං තන්තීනං අත්ථිතාය ඡජ්ජාදිසත්තවිධසරදීපනතො ච සත්තතන්තිං, තං විසයං කත්වා යථාරහං ද්වාවීසතියා සුතිභෙදානං අහාපනතො සුට්ඨු මධුරන්ති සුමධුරං, යථාධිගතානං සමපඤ්ඤාසාය මුච්ඡනානං පරිබ්‍යත්තතාය සරස්ස ච වීණාය ච අඤ්ඤමඤ්ඤසංසන්දනෙන සුණන්තානං අතිවිය මනොරමභාවතො රාමණෙය්‍යං, සරගතාදිවිභාගතො ඡජ්ජාදිචතුබ්බිධං ගන්ධබ්බං අහාපෙත්වා ගන්ධබ්බසිප්පං අවාචයින්ති වාචෙසිං උග්ගණ්හාපෙසිං සික්ඛාපෙසිං. සො මුසිලො අන්තෙවාසී සමානො මං අත්තනො ආචරියං රඞ්ගම්හි රඞ්ගමණ්ඩලෙ අව්හෙති සාරම්භවසෙන අත්තනො විසෙසං දස්සෙතුං සඞ්ඝට්ටියති, ‘‘එහි සිප්පං දස්සෙහී’’ති මං ආචික්ඛි, තස්ස මෙ ත්වං කොසිය දෙවරාජ සරණං අවස්සයො හොහීති.

තං සුත්වා සක්කො දෙවරාජා ‘‘මා භායි ආචරිය, අහං තෙ සරණං පරායණ’’න්ති දස්සෙන්තො –

328. ‘‘අහං තෙ සරණං හොමි, අහමාචරියපූජකො;

න තං ජයිස්සති සිස්සො, සිස්සමාචරිය ජෙස්සසී’’ති. –

ආහ. සක්කස්ස කිර දෙවරඤ්ඤො පුරිමත්තභාවෙ මහාසත්තො ආචරියො අහොසි. තෙනාහ ‘‘අහමාචරියපූජකො’’ති. අහං ආචරියානං පූජකො, න මුසිලො විය යුගග්ගාහී, මාදිසෙසු අන්තෙවාසිකෙසු ඨිතෙසු තාදිසස්ස ආචරියස්ස කථං පරාජයො, තස්මා න තං ජයිස්සති සිස්සො, අඤ්ඤදත්ථු සිස්සං මුසිලං ආචරිය ත්වමෙව ජයිස්සසි, සො පන පරාජිතො විනාසං පාපුණිස්සතීති අධිප්පායො. එවඤ්ච පන වත්වා ‘‘අහං සත්තමෙ දිවසෙ සාකච්ඡාමණ්ඩලං ආගමිස්සාමි, තුම්හෙ විස්සත්ථා වාදෙථා’’ති සමස්සාසෙත්වා ගතො.

සත්තමෙ පන දිවසෙ රාජා සපරිවාරො රාජසභායං නිසීදි. ගුත්තිලාචරියො ච මුසිලො ච සිප්පදස්සනත්ථං සජ්ජා හුත්වා උපසඞ්කමිත්වා රාජානං වන්දිත්වා අත්තනො අත්තනො ලද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා වීණා වාදයිංසු. සක්කො ආගන්ත්වා අන්තලික්ඛෙ අට්ඨාසි. තං මහාසත්තොව පස්සති, ඉතරෙ පන න පස්සන්ති. පරිසා ද්වින්නම්පි වාදනෙ සමචිත්තා අහොසි. සක්කො ගුත්තිලං ‘‘එකං තන්තිං ඡින්දා’’ති ආහ. ඡින්නායපි තන්තියා වීණා තථෙව මධුරනිග්ඝොසා අහොසි. එවං ‘‘දුතියං, තතියං, චතුත්ථං, පඤ්චමං, ඡට්ඨං, සත්තමං ඡින්දා’’ති ආහ, තාසු ඡින්නාසුපි වීණා මධුරනිග්ඝොසාව අහොසි. තං දිස්වා මුසිලො පරාජිතභූතරූපො පත්තක්ඛන්ධො අහොසි, පරිසා හට්ඨතුට්ඨා චෙලුක්ඛෙපෙ කරොන්තී ගුත්තිලස්ස සාධුකාරමදාසි. රාජා මුසිලං සභාය නීහරාපෙසි, මහාජනො ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි පහරන්තො මුසිලං තත්ථෙව ජීවිතක්ඛයං පාපෙසි.

සක්කො දෙවානමින්දො මහාපුරිසෙන සද්ධිං සම්මොදනීයං කත්වා දෙවලොකමෙව ගතො. තං දෙවතා ‘‘මහාරාජ, කුහිං ගතත්ථා’’ති පුච්ඡිත්වා තං පවත්තිං සුත්වා ‘‘මහාරාජ, මයං ගුත්තිලාචරියං පස්සිස්සාම, සාධු නො තං ඉධානෙත්වා දස්සෙහී’’ති ආහංසු. සක්කො දෙවානං වචනං සුත්වා මාතලිං ආණාපෙසි ‘‘ගච්ඡ වෙජයන්තරථෙන අම්හාකං ගුත්තිලාචරියං ආනෙහි, දෙවතා තං දස්සනකාමා’’ති, සො තථා අකාසි. සක්කො මහාසත්තෙන සද්ධිං සම්මොදනීයං කත්වා එවමාහ ‘‘ආචරිය, වීණං වාදය, දෙවතා සොතුකාමා’’ති. ‘‘මයං සිප්පූපජීවිනො, වෙතනෙන විනා සිප්පං න දස්සෙමා’’ති. ‘‘කීදිසං පන වෙතනං ඉච්ඡසී’’ති. ‘‘නාඤ්ඤෙන මෙ වෙතනෙන කිච්චං අත්ථි, ඉමාසං පන දෙවතානං අත්තනා අත්තනා පුබ්බෙකතකුසලකථනමෙව මෙ වෙතනං හොතූ’’ති ආහ. තා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිංසු. අථ මහාසත්තො පාටෙක්කං තාහි තදා පටිලද්ධසම්පත්තිකිත්තනමුඛෙන තස්සා හෙතුභූතං පුරිමත්තභාවෙ කතං සුචරිතං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො විය පුච්ඡන්තො ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනා’’තිආදිගාථාහි පුච්ඡි. තාපි ‘‘වත්ථුත්තමදායිකා නාරී’’තිආදිනා යථා එතරහි ථෙරස්ස, එවමෙව තස්ස බ්‍යාකරිංසු. තෙන වුත්තං ‘‘මොග්ගල්ලාන තා දෙවතා න කෙවලං තයා එව පුච්ඡිතා එවං බ්‍යාකරිංසු, අථ ඛො පුබ්බෙ මයාපි පුච්ඡිතා එවමෙව බ්‍යාකරිංසූ’’ති.

තා කිර ඉත්ථියො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ මනුස්සත්තභාවෙ ඨිතා තං තං පුඤ්ඤං අකංසු. තත්ථ එකා ඉත්ථී වත්ථං අදාසි, එකා සුමනමාලං, එකා ගන්ධං, එකා උළාරානි ඵලානි, එකා උච්ඡුරසං, එකා භගවතො චෙතියෙ ගන්ධපඤ්චඞ්ගුලිකං අදාසි, එකා උපොසථං උපවසි, එකා උපකට්ඨාය වෙලාය නාවාය භුඤ්ජන්තස්ස භික්ඛුනො උදකං අදාසි, එකා කොධනානං සස්සුසසුරානං අක්කොධනා උපට්ඨානං අකාසි, එකා දාසී හුත්වා අතන්දිතාචාරා අහොසි, එකො පිණ්ඩචාරිකස්ස භික්ඛුනො ඛීරභත්තං අදාසි, එකා ඵාණිතං අදාසි, එකා උච්ඡුඛණ්ඩං අදාසි, එකා තිම්බරුසකං අදාසි, එකා කක්කාරිකං අදාසි, එකා එළාලුකං අදාසි, එකා වල්ලිඵලං අදාසි, එකා ඵාරුසකං අදාසි, එකා අඞ්ගාරකපල්ලං අදාසි, එකා සාකමුට්ඨිං අදාසි, එකා පුප්ඵකමුට්ඨිං අදාසි, එකා මූලකලාපං අදාසි, එකා නිම්බමුට්ඨිං අදාසි, එකා කඤ්ජිකං අදාසි, එකා තිලපිඤ්ඤාකං අදාසි, එකා කායබන්ධනං අදාසි, එකා අංසබද්ධකං අදාසි, එකා ආයොගපට්ටං අදාසි, එකා විධූපනං, එකා තාලවණ්ටං, එකා මොරහත්ථං, එකා ඡත්තං, එකා උපාහනං, එකා පූවං, එකා මොදකං, එකා සක්ඛලිකං අදාසි. තා එකෙකා අච්ඡරාසහස්සපරිවාරා පහතියා දෙවිද්ධියා විරාජමානා තාවතිංසභවනෙ සක්කස්ස දෙවරාජස්ස පරිචාරිකා හුත්වා නිබ්බත්තා ගුත්තිලාචරියෙන පුච්ඡිතා ‘‘වත්ථුත්තමදායිකා නාරී’’තිආදිනා අත්තනා අත්තනා කතකුසලං පටිපාටියා බ්‍යාකරිංසු.

329. ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, යා ත්වං තිට්ඨසි දෙවතෙ;

ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බා, ඔසධී විය තාරකා.

330. ‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

331. ‘‘පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ, මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

332. ‘‘සා දෙවතා අත්තමනා, මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා;

පඤ්හං පුට්ඨා වියාකාසි, යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

333. ‘‘වත්ථුත්තමදායිකා නාරී, පවරා හොති නරෙසු නාරීසු;

එවං පියරූපදායිකා මනාපං, දිබ්බං සා ලභතෙ උපෙච්ච ඨානං.

334. ‘‘තස්සා මෙ පස්ස විමානං, අච්ඡරා කාමවණ්ණිනීහමස්මි;

අච්ඡරාසහස්සස්සාහං, පවරා පස්ස පුඤ්ඤානං විපාකං.

335. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො, තෙන මෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච මෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

336. ‘‘අක්ඛාමි තෙ භික්ඛු මහානුභාව, මනුස්සභූතා යමකාසි පුඤ්ඤං;

තෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

(යථා ච එත්ථ, එවං උපරි සබ්බවිමානෙසු විත්ථාරෙතබ්බං.)

341. ‘‘පුප්ඵුත්තමදායිකා නාරී, පවරා හොති නරෙසු නාරීසු…පෙ….

349. ‘‘ගන්ධුත්තමදායිකා නාරී, පවරා හොති නරෙසු නාරීසු…පෙ….

357. ‘‘ඵලුත්තමදායිකා නාරී…පෙ….

365. ‘‘රසුත්තමදායිකා නාරී…පෙ….

373. ‘‘ගන්ධපඤ්චඞ්ගුලිකං අහමදාසිං,කස්සපස්ස භගවතො ථූපම්හි…පෙ….

381. ‘‘භික්ඛූ ච අහං භික්ඛුනියො ච, අද්දසාසිං පන්ථපටිපන්නෙ;

තෙසාහං ධම්මං සුත්වාන, එකූපොසථං උපවසිස්සං.

382. ‘‘තස්සා මෙ පස්ස විමානං…පෙ….

389. ‘‘උදකෙ ඨිතා උදකමදාසිං, භික්ඛුනො චිත්තෙන විප්පසන්නෙන…පෙ….

397. ‘‘සස්සුඤ්චාහං සසුරඤ්ච, චණ්ඩිකෙ කොධනෙ ච ඵරුසෙ ච;

අනුසූයිකා උපට්ඨාසිං, අප්පමත්තා සකෙන සීලෙන…පෙ….

405. ‘‘පරකම්මකරී ආසිං, අත්ථෙනාතන්දිතා දාසී;

අක්කොධනානතිමානිනී, සංවිභාගිනී කකස්ස භාගස්ස…පෙ….

413. ‘‘ඛීරොදනං අහමදාසිං, භික්ඛුනො පිණ්ඩාය චරන්තස්ස;

එවං කරිත්වා කම්මං, සුගතිං උපපජ්ජ මොදාමි…පෙ….

421. ‘‘ඵාණිතං අහමදාසිං…පෙ….

429. ‘‘උච්ඡුඛණ්ඩිකං අහමදාසිං…පෙ….

437. ‘‘තිම්බරුසකං අහමදාසිං…පෙ….

445. ‘‘කක්කාරිකං අහමදාසිං…පෙ….

453. ‘‘එළාලුකං අහමදාසිං…පෙ….

461. ‘‘වල්ලිඵලං අහමදාසිං…පෙ….

469. ‘‘ඵාරුසකං අහමදාසිං…පෙ….

477. ‘‘හත්ථප්පතාපකං අහමදාසිං…පෙ….

485. ‘‘සාකමුට්ඨිං අහමදාසිං…පෙ….

493. ‘‘පුප්ඵකමුට්ඨිං අහමදාසිං…පෙ….

501. ‘‘මූලකං අහමදාසිං…පෙ….

509. ‘‘නිම්බමුට්ඨිං අහමදාසිං…පෙ….

517. ‘‘අම්බකඤ්ජිකං අහමදාසිං…පෙ….

525. ‘‘දොණිනිම්මජ්ජනිං අහමදාසිං…පෙ….

533. ‘‘කායබන්ධනං අහමදාසිං…පෙ….

541. ‘‘අංසබද්ධකං අහමදාසිං…පෙ….

549. ‘‘ආයොගපට්ටං අහමදාසිං…පෙ….

557. ‘‘විධූපනං අහමදාසිං…පෙ….

565. ‘‘තාලවණ්ටං අහමදාසිං…පෙ….

573. ‘‘මොරහත්ථං අහමදාසිං…පෙ….

581. ‘‘ඡත්තං අහමදාසිං…පෙ….

589. ‘‘උපාහනං අහමදාසිං…පෙ….

597. ‘‘පූවං අහමදාසිං…පෙ….

605. ‘‘මොදකං අහමදාසිං…පෙ….

613. ‘‘සක්ඛලිකං අහමදාසිං, භික්ඛුනො පිණ්ඩාය චරන්තස්ස…පෙ….

614. ‘‘තස්සා මෙ පස්ස විමානං, අච්ඡරා කාමවණ්ණිනීහමස්මිං;

අච්ඡරාසහස්සස්සාහං, පවරා පස්ස පුඤ්ඤානං විපාකං.

615. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ… වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

එවං මහාසත්තො තාහි දෙවතාහි කතසුචරිතෙ බ්‍යාකතෙ තුට්ඨමානසො සම්මොදනං කරොන්තො අත්තනො ච සුචරිතචරණෙ යුත්තපයුත්තතං විවට්ටජ්ඣාසයතඤ්ච පවෙදෙන්තො ආහ –

617. ‘‘ස්වාගතං වත මෙ අජ්ජ, සුප්පභාතං සුහුට්ඨිතං;

යං අද්දසාමි දෙවතායො, අච්ඡරා කාමවණ්ණිනියො.

618. ‘‘ඉමාසාහං ධම්මං සුත්වා, කාහාමි කුසලං බහුං;

දානෙන සමචරියාය, සඤ්ඤමෙන දමෙන ච;

ස්වාහං තත්ථ ගමිස්සාමි, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචරෙ’’ති.

333. තත්ථ වත්ථුත්තමදායිකාති වත්ථානං උත්තමං සෙට්ඨං, වත්ථෙසු වා බහූසු උච්චිනිත්වා ගහිතං උක්කංසගතං පවරං කොටිභූතං වත්ථං වත්ථුත්තමං, තස්ස දායිකා. ‘‘පුප්ඵුත්තමදායිකා’’තිආදීසුපි එසෙව නයො. පියරූපදායිකාති පියසභාවස්ස පියජාතිකස්ස ච වත්ථුනො දායිකා. මනාපන්ති මනවඩ්ඪනකං. දිබ්බන්ති දිවි භවත්තා දිබ්බං. උපෙච්චාති උපගන්ත්වා චෙතෙත්වා, ‘‘එදිසං ලභෙය්‍ය’’න්ති පකප්පෙත්වාති අත්ථො. ඨානන්ති විමානාදිකං ඨානං, ඉස්සරියං වා. ‘‘මනාපා’’තිපි පාඨො, අඤ්ඤෙසං මනවඩ්ඪනකා හුත්වාති අත්ථො.

334. පස්ස පුඤ්ඤානං විපාකන්ති වත්ථුත්තමදානස්ස නාම ඉදමීදිසං ඵලං පස්සාති අත්තනා ලද්ධසම්පත්තිං සම්භාවෙන්තී වදති.

341. පුප්ඵුත්තමදායිකාති රතනත්තයපූජාවසෙන පුප්ඵුත්තමදායිකා, තථා ගන්ධුත්තමදායිකාති දට්ඨබ්බා. තත්ථ පුප්ඵුත්තමං සුමනපුප්ඵාදි, ගන්ධුත්තමං චන්දනගන්ධාදි, ඵලුත්තමං පනසඵලාදි, රසුත්තමං ගොරසසප්පිආදි වෙදිතබ්බං.

373. ගන්ධපඤ්චඞ්ගුලිකන්ති ගන්ධෙන පඤ්චඞ්ගුලිකදානං. කස්සපස්ස භගවතො ථූපම්හීති කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස යොජනිකෙ කනකථූපෙ.

381. පන්ථපටිපන්නෙති මග්ගං ගච්ඡන්තෙ. එකූපොසථන්ති එකදිවසං උපොසථවාසං.

389. උදකමදාසින්ති මුඛවික්ඛාලනත්ථං පිවනත්ථඤ්ච උදකං පානීයං අදාසිං.

397. චණ්ඩිකෙති චණ්ඩෙ. අනුසූයිකාති උසූයා රහිතා.

405. පරකම්මකරීති පරෙසං වෙය්‍යාවච්චකාරිනී. අත්ථෙනාති අත්ථකිච්චෙන. සංවිභාගිනී සකස්ස භාගස්සාති අත්ථිකානං අත්තනා පටිලද්ධභාගස්ස සංවිභජනසීලා.

413. ඛීරොදනන්ති ඛීරසම්මිස්සං ඔදනං, ඛීරෙන සද්ධිං ඔදනං වා.

437. තිම්බරුසකන්ති තිණ්ඩුකඵලං. තිපුසසදිසා එකා වල්ලිජාති තිම්බරුසං, තස්ස ඵලං තිම්බරුසකන්ති වදන්ති.

445. කක්කාරිකන්ති ඛුද්දකෙළාලුකං, තිපුසන්ති ච වදන්ති.

477. හත්ථප්පතාපකන්ති මන්දාමුඛිං.

517. අම්බකඤ්ජිකන්ති අම්බිලකඤ්ජිකං.

525. දොණිනිම්මජ්ජනින්ති සතෙලං තිලපිඤ්ඤාකං.

557. විධූපනන්ති චතුරස්සබීජනිං.

565. තාලවණ්ටන්ති තාලපත්තෙහි කතමණ්ඩලබීජනිං.

573. මොරහත්ථන්ති මයූරපිඤ්ඡෙ හි කතං මකසබීජනිං.

617. ස්වාගතං වත මෙති මය්හං ඉධාගමනං සොභනං වත අහො සුන්දරං. අජ්ජ සුප්පභාතං සුහුට්ඨිතන්ති අජ්ජ මය්හං රත්තියා සුට්ඨු පභාතං සම්මදෙව විභායනං ජාතං, සයනතො උට්ඨානම්පි සුහුට්ඨිතං සුට්ඨු උට්ඨිතං. කිං කාරණාති ආහ ‘‘යං අද්දසාමි දෙවතායො’’තිආදි.

618. ධම්මං සුත්වාති කම්මඵලස්ස පච්චක්ඛකරණවසෙන තුම්හෙහි කතං කුසලං ධම්මං සුත්වා. කාහාමීති කරිස්සාමි. සමචරියායාති කායසමාචාරිකස්ස සුචරිතස්ස චරණෙන. සඤ්ඤමෙනාති සීලසංවරෙන. දමෙනාති මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්‍රියානං දමෙන. ඉදානි තස්ස කුසලස්ස අත්තනො ලොකස්ස ච විවට්ටූපනිස්සයතං දස්සෙතුං ‘‘ස්වාහං තත්ථ ගමිස්සාමි, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචරෙ’’ති වුත්තං.

එවමයං යදිපි වත්ථුත්තමදායිකාවිමානාදිවසෙන ඡත්තිංසවිමානසඞ්ගහා දෙසනා ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස විය ගුත්තිලාචරියස්සාපි විභාවනවසෙන පවත්තාති ‘‘ගුත්තිලවිමාන’’න්ත්වෙව සඞ්ගහං ආරුළ්හා, විමානානි පන ඉත්ථිපටිබද්ධානීති ඉත්ථිවිමානෙයෙව සඞ්ගහිතානි. තා පන ඉත්ථියො කස්සපස්ස දසබලස්ස කාලෙ යථාවුත්තධම්මචරණෙ අපරාපරුප්පන්නචෙතනාවසෙන දුතියත්තභාවතො පට්ඨාය එකං බුද්ධන්තරං දෙවලොකෙ එව සංසරන්තියො අම්හාකම්පි භගවතො කාලෙ තාවතිංසභවනෙයෙව නිබ්බත්තා, ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා කම්මසරික්ඛතාය ගුත්තිලාචරියෙන පුච්ඡිතකාලෙ විය බ්‍යාකරිංසූති දට්ඨබ්බා.

ගුත්තිලවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.