4. චණ්ඩාලිවිමානවණ්ණනා

චණ්ඩාලි වන්ද පාදානීති චණ්ඩාලිවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරන්තො පච්චූසවෙලායං බුද්ධාචිණ්ණං මහාකරුණාසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා උට්ඨාය ලොකං ඔලොකෙන්තො අද්දස තස්මිංයෙව නගරෙ චණ්ඩාලාවසථෙ වසන්තිං එකං මහල්ලිකං චණ්ඩාලිං ඛීණායුකං, නිරයසංවත්තනිකඤ්චස්සා කම්මං උපට්ඨිතං. සො මහාකරුණාය සමුස්සාහිතමානසො ‘‘සග්ගසංවත්තනිකං කම්මං කාරෙත්වා තෙනස්සා නිරයූපපත්තිං නිසෙධෙත්වා සග්ගෙ පතිට්ඨාපෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසති. තෙන ච සමයෙන සා චණ්ඩාලී දණ්ඩං ඔලුබ්භ නගරතො නික්ඛමන්තී භගවන්තං ආගච්ඡන්තං දිස්වා අභිමුඛී හුත්වා අට්ඨාසි. භගවාපි තස්සා ගමනං නිවාරෙන්තො විය පුරතො අට්ඨාසි. අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො සත්ථු චිත්තං ඤත්වා තස්සා ච ආයුපරික්ඛයං භගවතො වන්දනාය තං නියොජෙන්තො –

195. ‘‘චණ්ඩාලි වන්ද පාදානි, ගොතමස්ස යසස්සිනො;

තමෙව අනුකම්පාය, අට්ඨාසි ඉසිසත්තමො.

196. ‘‘අභිප්පසාදෙහි මනං, අරහන්තම්හි තාදිනි;

ඛිප්පං පඤ්ජලිකා වන්ද, පරිත්තං තව ජීවිත’’න්ති. – ගාථාද්වයමාහ;

195. තත්ථ චණ්ඩාලීති ජාතිආගතෙන නාමෙන තං ආලපති. වන්දාති අභිවාදය. පාදානීති සදෙවකස්ස ලොකස්ස සරණානි චරණානි. තමෙව අනුකම්පායාති තමෙව අනුග්ගණ්හනත්ථං, අපායූපපත්තිතො නිසෙධෙත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තාපනත්ථන්ති අධිප්පායො. අට්ඨාසීති නගරම්පි අපවිසිත්වා ඨිතො. ඉසිසත්තමොති ලොකියසෙක්ඛාසෙක්ඛපච්චෙකබුද්ධඉසීහි උත්තමො උක්කට්ඨතමො, අථ වා බුද්ධඉසීනං විපස්සිආදීනං සත්තමොති ඉසිසත්තමො.

196. අභිප්පසාදෙහි මනන්ති ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා’’ති තව චිත්තං පසාදෙහි. අරහන්තම්හි තාදිනීති ආරකත්තා කිලෙසානං, තෙසංයෙව අරීනං හතත්තා, සංසාරචක්කස්ස අරානං හතත්තා, පච්චයානං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවා ච අරහන්තෙ, ඉට්ඨාදීසු තාදිභාවප්පත්තියා තාදිම්හි. ඛිප්පං පඤ්ජලිකා වන්දාති සීඝංයෙව පග්ගහිතඅඤ්ජලිකා හුත්වා වන්දස්සු. කස්මාති චෙ? පරිත්තං තව ජීවිතන්ති, ඉදානෙව භිජ්ජනසභාවත්තා පරිත්තං අතිඉත්තරං.

ඉති ථෙරො ගාථාද්වයෙන භගවතො ගුණෙ පකිත්තෙන්තො අත්තනො ආනුභාවෙ ඨත්වා තස්සා ච ඛීණායුකතාවිභාවනෙන සංවෙජෙන්තො සත්ථු වන්දනාය නියොජෙසි. සා ච තං සුත්වා සංවෙගජාතා සත්ථරි පසන්නමානසාව හුත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා අඤ්ජලිං කත්වා නමස්සමානා බුද්ධගතාය පීතියා එකග්ගචිත්තා හුත්වා අට්ඨාසි. භගවා ‘‘අලමෙත්තකමෙතිස්සා සග්ගූපපත්තියා’’ති නගරං පාවිසි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන. අථ නං එකා භන්තා ගාවී තරුණවච්ඡා තතො එව අභිධාවන්තී සිඞ්ගෙන පහරිත්වා ජීවිතා වොරොපෙසි. තං සබ්බං දස්සෙතුං සඞ්ගීතිකාරා –

197. ‘‘චොදිතා භාවිතත්තෙන, සරීරන්තිමධාරිනා;

චණ්ඩාලී වන්දි පාදානි, ගොතමස්ස යසස්සිනො.

198. ‘‘තමෙනං අවධී ගාවී, චණ්ඩාලිං පඤ්ජලිං ඨිතං;

නමස්සමානං සම්බුද්ධං, අන්ධකාරෙ පභඞ්කර’’න්ති. – ගාථාද්වයමාහංසු;

198. තත්ථ පඤ්ජලිං ඨිතං නමස්සමානං සම්බුද්ධන්ති ගතෙපි භගවති බුද්ධාරම්මණාය පීතියා සමාහිතා හුත්වා සම්මුඛා විය අඤ්ජලිං පග්ගය්හ නමස්සමානං ඨිතං. අන්ධකාරෙති අවිජ්ජන්ධකාරෙන සකලෙන කිලෙසන්ධකාරෙන ච අන්ධකාරෙ ලොකෙ. පභඞ්කරන්ති ඤාණොභාසකරං.

සා ච තතො චුතා තාවතිංසෙසු නිබ්බත්ති, අච්ඡරානං සතසහස්සං චස්සා පරිවාරො අහොසි. තදහෙව ච සා සහ විමානෙන ආගන්ත්වා විමානතො ඔතරිත්වා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං උපසඞ්කමිත්වා වන්දි. තමත්ථං දස්සෙතුං –

199. ‘‘ඛීණාසවං විගතරජං අනෙජං, එකං අරඤ්ඤම්හි රහො නිසින්නං;

දෙවිද්ධිපත්තා උපසඞ්කමිත්වා, වන්දාමි තං වීර මහානුභාව’’න්ති. –

දෙවතා ආහ. තං ථෙරො පුච්ඡි –

200. ‘‘සුවණ්ණවණ්ණා ජලිතා මහායසා, විමානමොරුය්හ අනෙකචිත්තා;

පරිවාරිතා අච්ඡරාසඞ්ගණෙන, කා ත්වං සුභෙ දෙවතෙ වන්දසෙ මම’’න්ති.

200. තත්ථ ජලිතාති අත්තනො සරීරප්පභාය වත්ථාභරණාදීනං ඔභාසෙන ච ජලන්තී ජොතෙන්තී. මහායසාති මහාපරිවාරා. විමානමොරුය්හාති විමානතො ඔරුය්හ. අනෙකචිත්තාති අනෙකවිධචිත්තතායුත්තා. සුභෙති සුභගුණෙ. මමන්ති මං.

එවං ථෙරෙන පුච්ඡිතා පුන සා –

201. ‘‘අහං භද්දන්තෙ චණ්ඩාලී, තයා වීරෙන පෙසිතා;

වන්දිං අරහතො පාදෙ, ගොතමස්ස යසස්සිනො.

202. ‘‘සාහං වන්දිත්වා පාදානි, චුතා චණ්ඩාලයොනියා;

විමානං සබ්බතො භද්දං, උපපන්නම්හි නන්දනෙ.

203. ‘‘අච්ඡරානං සතසහස්සං, පුරක්ඛත්වාන තිට්ඨති;

තාසාහං පවරා සෙට්ඨා, වණ්ණෙන යසසායුනා.

204. ‘‘පහූතකතකල්‍යාණා, සම්පජානා පටිස්සතා;

මුනිං කාරුණිකං ලොකෙ, තං භන්තෙ වන්දිතුමාගතා’’ති. –

චතස්සො ගාථායො ආහ.

201-4. තත්ථ පෙසිතාති ‘‘චණ්ඩාලි, වන්ද පාදානී’’තිආදිනා වන්දනාය උය්‍යොජිතා. යදිපි තං වන්දනාමයං පුඤ්ඤං පවත්තික්ඛණවසෙන පරිත්තං, ඛෙත්තමහන්තතාය පන ඵලමහන්තතාය ච අතිවිය මහන්තමෙවාති ආහ ‘‘පහූතකතකල්‍යාණා’’ති. තථා බුද්ධාරම්මණාය පීතියා පවත්තික්ඛණෙ පඤ්ඤාය සතියා ච විසදභාවං සන්ධායාහ ‘‘සම්පජානා පටිස්සතා’’ති. පුන –

205. ‘‘ඉදං වත්වාන චණ්ඩාලී, කතඤ්ඤූ කතවෙදිනී;

වන්දිත්වා අරහතො පාදෙ, තත්ථෙවන්තරධායථා’’ති. –

ගාථා සඞ්ගීතිකාරෙහි ඨපිතා.

205. තත්ථ චණ්ඩාලීති චණ්ඩාලීභූතපුබ්බාති කත්වා වුත්තං, දෙවලොකෙ ච ඉදමාචිණ්ණං, යං මනුස්සලොකෙ නිරුළ්හසමඤ්ඤාය වොහාරො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

ආයස්මා පන මහාමොග්ගල්ලානො ඉමං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි, සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.

චණ්ඩාලිවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.