3. ආචාමදායිකාවිමානවණ්ණනා
පිණ්ඩාය තෙ චරන්තස්සාති ආචාමදායිකාවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ අඤ්ඤතරං කුලං අහිවාතරොගෙන උපද්දුතං අහොසි. තත්ථ සබ්බෙ ජනා මතා ඨපෙත්වා එකං ඉත්ථිං. සා ගෙහං ගෙහගතඤ්ච සබ්බං ධනධඤ්ඤං ඡඩ්ඩෙත්වා මරණභයභීතා භිත්තිඡිද්දෙන පලාතා අනාථා හුත්වා පරගෙහං ගන්ත්වා තස්ස පිට්ඨිපස්සෙ වසති. තස්මිං ගෙහෙ මනුස්සා කරුණායන්තා උක්ඛලිආදීසු අවසිට්ඨං යාගුභත්තආචාමාදිං තස්සා දෙන්ති. සා තං භුඤ්ජිත්වා ජීවිකං කප්පෙති.
තෙන ච සමයෙන ආයස්මා මහාකස්සපො සත්තාහං නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨිතො ‘‘කං නු ඛො අහං අජ්ජ ආහාරපටිග්ගහණෙන අනුග්ගහෙස්සාමි, දුග්ගතිතො ච දුක්ඛතො ච මොචෙස්සාමී’’ති චින්තෙන්තො තං ඉත්ථිං ආසන්නමරණං නිරයසංවත්තනිකඤ්චස්සා කම්මං කතොකාසං දිස්වා ‘‘අයං මයි ගතෙ අත්තනා ලද්ධං ආචාමං දස්සති, තෙනෙව නිම්මානරතිදෙවලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති, එවං නිරයූපපත්තිතො මොචෙත්වා හන්දාහං ඉමිස්සා සග්ගසම්පත්තිං නිප්ඵාදෙස්සාමී’’ති පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරං ආදාය තස්සා නිවෙසනට්ඨානාභිමුඛො ගච්ඡති. අථ සක්කො දෙවානමින්දො අඤ්ඤාතකවෙසෙන අනෙකරසං අනෙකසූපබ්‍යඤ්ජනං දිබ්බාහාරං උපනෙසි. තං ඤත්වා ථෙරො ‘‘කොසිය, ත්වං කතකුසලො, කස්මා එවං කරොසි, මා දුග්ගතානං කපණානං සම්පත්තිං විලුම්පී’’ති පටික්ඛිපිත්වා තස්සා ඉත්ථියා පුරතො අට්ඨාසි.
සා ථෙරං දිස්වා ‘‘අයං මහානුභාවො ථෙරො, ඉමස්ස දාතබ්බයුත්තකං ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඉධ නත්ථි, ඉදඤ්ච කිලිට්ඨභාජනගතං තිණචුණ්ණරජානුකිණ්ණං අලොණං සීතලං අප්පරසං ආචාමකඤ්ජියමත්තං එදිසස්ස දාතුං න උස්සහාමී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘අතිච්ඡථා’’ති ආහ. ථෙරො එකපදනික්ඛෙපමත්තං අපසක්කිත්වා අට්ඨාසි. ගෙහවාසිනො මනුස්සා භික්ඛං උපනෙසුං, ථෙරො න සම්පටිච්ඡති. සා දුග්ගතිත්ථී ‘‘මමෙව අනුග්ගහත්ථාය ඉධාගතො, මම සන්තකමෙව පටිග්ගහෙතුකාමො’’ති ඤත්වා පසන්නමානසා ආදරජාතා තං ආචාමං ථෙරස්ස පත්තෙ ආකිරි. ථෙරො තස්සා පසාදසංවද්ධනත්ථං භුඤ්ජනාකාරං දස්සෙසි, මනුස්සා ආසනං පඤ්ඤාපෙසුං. ථෙරො තත්ථ නිසීදිත්වා තං ආචාමං භුඤ්ජිත්වා පිවිත්වා ඔනීතපත්තපාණී අනුමොදනං කත්වා තං දුග්ගතිත්ථිං ‘‘ත්වං ඉතො තතියෙ අත්තභාවෙ මම මාතා අහොසී’’ති වත්වා ගතො. සා තෙන ථෙරෙ අතිපසාදඤ්ච උප්පාදෙත්වා තස්සා රත්තියා පඨමයාමෙ කාලං කත්වා නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජි. අථ සක්කො දෙවරාජා තස්සා කාලකතභාවං ඤත්වා ‘‘කත්ථ නු ඛො උප්පන්නා’’ති ආවජ්ජෙන්තො තාවතිංසෙසු අදිස්වා රත්තියා මජ්ඣිමයාමෙ ආයස්මන්තං මහාකස්සපං උපසඞ්කමිත්වා තස්සා නිබ්බත්තට්ඨානං පුච්ඡන්තො –
185. ‘‘පිණ්ඩාය තෙ චරන්තස්ස, තුණ්හීභූතස්ස තිට්ඨතො;
දලිද්දා කපණා නාරී, පරාගාරං අපස්සිතා.
186. ‘‘යා තෙ අදාසි ආචාමං, පසන්නා සෙහි පාණිභි;
සා හිත්වා මානුසං දෙහං, කං නු සා දිසතං ගතා’’ති. –
ද්වෙ ගාථා අභාසි.
185. තත්ථ පිණ්ඩායාති පිණ්ඩපාතත්ථාය. තුණ්හීභූතස්ස තිට්ඨතොති ඉදං පිණ්ඩාය චරණාකාරදස්සනං, උද්දිස්ස තිට්ඨතොති අත්ථො. දලිද්දාති දුග්ගතා. කපණාති වරාකී. ‘‘දලිද්දා’’ති ඉමිනා තස්සා භොගපාරිජුඤ්ඤං දස්සෙති, ‘‘කපණා’’ති ඉමිනා ඤාතිපාරිජුඤ්ඤං. පරාගාරං අපස්සිතාති පරගෙහං නිස්සිතා, පරෙසං ඝරෙ බහිපිට්ඨිඡදනං නිස්සාය වසන්තී.
186. කං නු සා දිසතං ගතාති ඡසු කාමදෙවලොකෙසු උප්පජ්ජනවසෙන කං නාම දිසං ගතා. ඉති සක්කො ‘‘ථෙරෙන තථා කතානුග්ගහා උළාරාය දිබ්බසම්පත්තියා භාගිනී, න ච දිස්සතී’’ති හෙට්ඨා ද්වීසු දෙවලොකෙසු අපස්සන්තො සංසයාපන්නො පුච්ඡති.
අථස්ස ථෙරො –
187. ‘‘පිණ්ඩාය මෙ චරන්තස්ස, තුණ්හීභූතස්ස තිට්ඨතො;
දලිද්දා කපණා නාරී, පරාගාරං අපස්සිතා.
188. ‘‘යා මෙ අදාසි ආචාමං, පසන්නා සෙහි පාණිභි;
සා හිත්වා මානුසං දෙහං, විප්පමුත්තා ඉතො චුතා.
189. ‘‘නිම්මානරතිනො නාම, සන්ති දෙවා මහිද්ධිකා;
තත්ථ සා සුඛිතා නාරී, මොදතාචාමදායිකා’’ති. –
පුච්ඡිතනියාමෙනෙව පටිවචනං දෙන්තො තස්සා නිබ්බත්තට්ඨානං කථෙසි.
188. තත්ථ විප්පමුත්තාති තතො මනුස්සදොභග්ගියතො පරමකාරුඤ්ඤවුත්තිතො විප්පමුත්තා අපගතා.
189. මොදතාචාමදායිකාති ආචාමමත්තදායිකා, සාපි නාම පඤ්චමෙ කාමසග්ගෙ දිබ්බසම්පත්තියා මොදති, පස්ස තාව ඛෙත්තසම්පත්තිඵලන්ති දස්සෙති.
පුන සක්කො තස්සා දානස්ස මහප්ඵලතං මහානිසංසතඤ්ච සුත්වා තං ථොමෙන්තො –
190. ‘‘අහො දානං වරාකියා, කස්සපෙ සුප්පතිට්ඨිතං;
පරාභතෙන දානෙන, ඉජ්ඣිත්ථ වත දක්ඛිණා.
191. ‘‘යා මහෙසිත්තං කාරෙය්‍ය, චක්කවත්තිස්ස රාජිනො;
නාරී සබ්බඞ්ගකල්‍යාණී, භත්තු චානොමදස්සිකා;
එතස්සාචාමදානස්ස, කලං නාග්ඝති සොළසිං.
192. ‘‘සුතං නික්ඛා සතං අස්සා, සතං අස්සතරීරථා;
සතං කඤ්ඤාසහස්සානි, ආමුත්තමණිකුණ්ඩලා;
එතස්සාචාමදානස්ස, කලං නාග්ඝන්ති සොළසිං.
193. ‘‘සතං හෙමවතා නාගා, ඊසාදන්තා උරූළ්හවා;
සුවණ්ණකච්ඡා මිතඞ්ගා, හෙමකප්පනවාසසා;
එතස්සාචාමදානස්ස, කලං නාගච්ඡන්ති සොළසිං.
194. ‘‘චතුන්නමපි දීපානං, ඉස්සරං යොධ කාරයෙ;
එතස්සාචාමදානස්ස, කලං නාග්ඝති සොළසි’’න්ති. – ආහ;
190. තත්ථ අහොති අච්ඡරියත්ථෙ නිපාතො. වරාකියාති කපණියා. පරාභතෙනාති පරතො ආනීතෙන, පරෙසං ඝරතො උච්ඡාචරියාය ලද්ධෙනාති අත්ථො. දානෙනාති දාතබ්බෙන ආචාමමත්තෙන දෙය්‍යධම්මෙන. ඉජ්ඣිත්ථ වත දක්ඛිණාති දක්ඛිණා දානං අහො නිප්ඵජ්ජිත්ථ, අහො මහප්ඵලා මහාජුතිකා මහාවිප්ඵාරා අහුවත්ථාති අත්ථො.
191. ඉදානි ‘‘ඉත්ථිරතනාදීනිපි තස්ස දානස්ස සතභාගම්පි සහස්සභාගම්පි න උපෙන්තී’’ති දස්සෙතුං ‘‘යා මහෙසිත්තං කාරෙය්‍යා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සබ්බඞ්ගකල්‍යාණීති ‘‘නාතිදීඝා නාතිරස්සා නාතිකිසා නාතිථූලා නාතිකාළී නාච්චොදාතා අතික්කන්තා මානුසවණ්ණං අප්පත්තා දිබ්බවණ්ණ’’න්ති එවං වුත්තෙහි සබ්බෙහි අඞ්ගෙහි කාරණෙහි, සබ්බෙහි වා අඞ්ගපච්චඞ්ගෙහි කල්‍යාණී සොභනා සුන්දරා. භත්තු චානොමදස්සිකාති සාමිකස්ස අලාමකදස්සනා සාතිසයං දස්සනීයා පාසාදිකා. එතස්සාචාමදානස්ස, කලං නාග්ඝති සොළසින්ති එතස්ස එතාය දින්නස්ස ආචාමදානස්ස ඵලං සොළසභාගං කත්වා තතො එකං භාගං පුන සොළසභාගං කත්වා ගහිතභාගසඞ්ඛාතං සොළසිං කලං චක්කවත්තිරඤ්ඤො ඉත්ථිරතනභාවොපි නාග්ඝති නානුභොති න පාපුණාති. ‘‘සුවණ්ණස්ස පඤ්චදසධරණං නික්ඛ’’න්ති වදන්ති, ‘‘සතධරණ’’න්ති අපරෙ.
193. හෙමවතාති හිමවති ජාතා, හෙමවතජාතිකා වා. තෙ හි මහන්තා ථාමජවසම්පන්නා ච හොන්ති. ඊසාදන්තාති රථීසාසදිසදන්තා, ථොකංයෙව අවනතදන්තාති අත්ථො. තෙන විසාලකදාඨීභාවං නිවාරෙති. උරූළ්හවාති ථාමජවපරක්කමෙහි බ්‍රූහන්තො, මහන්තං යුද්ධකිච්චං වහිතුං සමත්ථාති අත්ථො. සුවණ්ණකච්ඡාති හෙමමයගීවෙය්‍යකපටිමුක්කා. කච්ඡසීසෙන හි සබ්බං හත්ථියොග්ගං වදති. හෙමකප්පනවාසසාති සුවණ්ණඛචිතගජත්ථරණකඞ්කනාදිහත්ථාලඞ්කාරසම්පන්නා.
194. චතුන්නමපි දීපානං ඉස්සරන්ති ද්විසහස්සපරිත්තදීපපරිවාරානං ජම්බුදීපාදීනං චතුන්නං මහාදීපානං ඉස්සරියං. තෙන සත්තරතනසමුජ්ජලං සකලං චක්කවත්තිසිරිං වදති. යං පනෙත්ථ, තං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.
ඉධ සක්කෙන දෙවරාජෙන අත්තනා ච වුත්තං සබ්බං ආයස්මා මහාකස්සපත්ථෙරො භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා අහොසීති.
ආචාමදායිකාවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.