5. අනොපමාථෙරීගාථාවණ්ණනා
උච්චෙ කුලෙතිආදිකා අනොපමාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තී අනුක්කමෙන විමුත්තිපරිපාචනීයෙ ධම්මෙ පරිබ්‍රූහිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාකෙතනගරෙ මජ්ඣස්ස නාම සෙට්ඨිනො ධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්සා රූපසම්පත්තියා අනොපමාති නාමං අහොසි. තස්සා වයප්පත්තකාලෙ බහූ සෙට්ඨිපුත්තා රාජමහාමත්තා රාජානො ච පිතු දූතං පාහෙසුං – ‘‘අත්තනො ධීතරං අනොපමං දෙහි, ඉදඤ්චිදඤ්ච තෙ දස්සාමා’’ති. සා තං සුත්වා උපනිස්සයසම්පන්නතාය ‘‘ඝරාවාසෙන මය්හං අත්ථො නත්ථී’’ති සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා ඤාණස්ස පරිපාකං ගතත්තා දෙසනානුසාරෙන විපස්සනං ආරභිත්වා තං උස්සුක්කාපෙන්තී මග්ගපටිපාටියා තතියඵලෙ පතිට්ඨාසි. සා සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචිත්වා සත්ථුආණාය භික්ඛුනුපස්සයං උපගන්ත්වා භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා සත්තමෙ දිවසෙ අරහත්තං සච්ඡිකත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා උදානවසෙන –
151. ‘‘උච්චෙ කුලෙ අහං ජාතා, බහුවිත්තෙ මහද්ධනෙ;
වණ්ණරූපෙන සම්පන්නා, ධීතා මජ්ඣස්ස අත්‍රජා.
152. ‘‘පත්ථිතා රාජපුත්තෙහි, සෙට්ඨිපුත්තෙහි ගිජ්ඣිතා;
පිතු මෙ පෙසයී දූතං, දෙථ මය්හං අනොපමං.
153. ‘‘යත්තකං තුලිතා එසා, තුය්හං ධීතා අනොපමා;
තතො අට්ඨගුණං දස්සං, හිරඤ්ඤං රතනානි ච.
154. ‘‘සාහං දිස්වාන සම්බුද්ධං, ලොකජෙට්ඨං අනුත්තරං;
තස්ස පාදානි වන්දිත්වා, එකමන්තං උපාවිසිං.
155. ‘‘සො මෙ ධම්මමදෙසෙසි, අනුකම්පාය ගොතමො;
නිසින්නා ආසනෙ තස්මිං, ඵුසයිං තතියං ඵලං.
156. ‘‘තතො කෙසානි ඡෙත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං;
අජ්ජ මෙ සත්තමී රත්ති, යතො තණ්හා විසෙසිතා’’ති. –
ඉමා ගාථා අභාසි.
තත්ථ උච්චෙ කුලෙති උළාරතමෙ වෙස්සකුලෙ. බහුවිත්තෙති අලඞ්කාරාදිපහූතවිත්තූපකරණෙ. මහද්ධනෙති නිධානගතස්සෙව චත්තාරීසකොටිපරිමාණස්ස මහතො ධනස්ස අත්ථිභාවෙන මහද්ධනෙ අහං ජාතාති යොජනා. වණ්ණරූපෙන සම්පන්නාති වණ්ණසම්පන්නා චෙව රූපසම්පන්නා ච, සිනිද්ධභාසුරාය ඡවිසම්පත්තියා වත්ථාභරණාදිසරීරාවයවසම්පත්තියා ච සමන්නාගතාති අත්ථො. ධීතා මජ්ඣස්ස අත්‍රජාති මජ්ඣනාමස්ස සෙට්ඨිනො ඔරසා ධීතා.
පත්ථිතා රාජපුත්තෙහීති ‘‘කථං නු ඛො තං ලභෙය්‍යාමා’’ති රාජකුමාරෙහි අභිපත්ථිතා. සෙට්ඨිපුත්තෙහි ගිජ්ඣිතාති තථා සෙට්ඨිකුමාරෙහිපි අභිගිජ්ඣිතා පච්චාසීසිතා. දෙථ මය්හං අනොපමන්ති රාජපුත්තාදයො ‘‘දෙථ මය්හං අනොපමං දෙථ මය්හ’’න්ති පිතු සන්තිකෙ දූතං පෙසයිංසු.
යත්තකං තුලිතා එසාති ‘‘තුය්හං ධීතා අනොපමා යත්තකං ධනං අග්ඝතී’’ති තුලිතා ලක්ඛණඤ්ඤූහි පරිච්ඡින්නා, ‘‘තතො අට්ඨගුණං දස්සාමී’’ති පිතු මෙ පෙසයි දූතන්ති යොජනා. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.
අනොපමාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.