6. ඡක්කනිපාතො

1. පඤ්චසතමත්තාථෙරීගාථාවණ්ණනා

ඡක්කනිපාතෙ යස්ස මග්ගං න ජානාසීතිආදිකා පඤ්චසතමත්තානං ථෙරීනං ගාථා. ඉමාපි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තියො අනුක්කමෙන උපචිතවිමොක්ඛසම්භාරා හුත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ තත්ථ තත්ථ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා මාතාපිතූහි පතිකුලං ආනීතා තත්ථ තත්ථ පුත්තෙ ලභිත්වා ඝරාවාසං වසන්තියො සමානජාතිකස්ස තාදිසස්ස කම්මස්ස කතත්තා සබ්බාව මතපුත්තා හුත්වා, පුත්තසොකෙන අභිභූතා පටාචාරාය ථෙරියා සන්තිකං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා නිසින්නා අත්තනො සොකකාරණං ආරොචෙසුං. ථෙරී තාසං සොකං විනොදෙන්තී –

127. ‘‘යස්ස මග්ගං න ජානාසි, ආගතස්ස ගතස්ස වා;

තං කුතො චාගතං සත්තං, මම පුත්තොති රොදසි.

128. ‘‘මග්ගඤ්ච ඛොස්ස ජානාසි, ආගතස්ස ගතස්ස වා;

න නං සමනුසොචෙසි, එවංධම්මා හි පාණිනො.

129. ‘‘අයාචිතො තතාගච්ඡි, නානුඤ්ඤාතො ඉතො ගතො;

කුතොචි නූන ආගන්ත්වා, වසිත්වා කතිපාහකං;

ඉතොපි අඤ්ඤෙන ගතො, තතොපඤ්ඤෙන ගච්ඡති.

130. ‘‘පෙතො මනුස්සරූපෙන, සංසරන්තො ගමිස්සති;

යථාගතො තථා ගතො, කා තත්ථ පරිදෙවනා’’ති. –

ඉමාහි චතූහි ගාථාහි ධම්මං දෙසෙසි.

තා තස්සා ධම්මං සුත්වා සඤ්ජාතසංවෙගා ථෙරියා සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තියො විමුත්තිපරිපාචනීයානං ධම්මානං පරිපාකං ගතත්තා න චිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු. අථ තා අධිගතාරහත්තා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා උදානවසෙන ‘‘යස්ස මග්ගං න ජානාසී’’තිආදිකාහි ඔවාදගාථාහි සද්ධිං –

131. ‘‘අබ්බහී වත මෙ සල්ලං, දුද්දසං හදයස්සිතං;

යා මෙ සොකපරෙතාය, පුත්තසොකං බ්‍යපානුදි.

132. ‘‘සාජ්ජ අබ්බූළ්හසල්ලාහං, නිච්ඡාතා පරිනිබ්බුතා;

බුද්ධං ධම්මඤ්ච සඞ්ඝඤ්ච, උපෙමි සරණං මුනි’’න්ති. –

ඉමා ගාථා විසුං විසුං අභාසිංසු.

තත්ථ යස්ස මග්ගං න ජානාසි, ආගතස්ස ගතස්ස වාති යස්ස සත්තස්ස ඉධ ආගතස්ස ආගතමග්ගං වා ඉතො ගතස්ස ගතමග්ගං වා ත්වං න ජානාසි. අනන්තරා අතීතානාගතභවූපපත්තියො සන්ධාය වදති. තං කුතො චාගතං සත්තන්ති තං එවං අවිඤ්ඤාතාගතගතමග්ගං කුතොචි ගතිතො ආගතමග්ගං ආගච්ඡන්තෙන අන්තරාමග්ගෙ සබ්බෙන සබ්බං අකතපරිචයසමාගතපුරිසසදිසං සත්තං කෙවලං මමත්තං උප්පාදෙත්වා මම පුත්තොති කුතො කෙන කාරණෙන රොදසි. අප්පටිකාරතො මම පුත්තස්ස ච අකාතබ්බතො න එත්ථ රොදනකාරණං අත්ථීති අධිප්පායො.

මග්ගඤ්ච ඛොස්ස ජානාසීති අස්ස තව පුත්තාභිමතස්ස සත්තස්ස ආගතස්ස ආගතමග්ගඤ්ච ගතස්ස ගතමග්ගඤ්ච අථ ජානෙය්‍යාසි. න නං සමනුසොචෙසීති එවම්පි නං න සමනුසොචෙය්‍යාසි. කස්මා? එවංධම්මා හි පාණිනො, දිට්ඨධම්මෙපි හි සත්තානං සබ්බෙහි පියෙහි මනාපෙහි නානාභාවා විනාභාවා තත්ථ වසවත්තිතාය අභාවතො, පගෙව අභිසම්පරායං.

අයාචිතො තතාගච්ඡීති තතො පරලොකතො කෙනචි අයාචිතො ඉධ ආගච්ඡි. ‘‘ආගතො’’තිපි පාළි, සො එවත්ථො. නානුඤ්ඤාතො ඉතො ගතොති ඉධලොකතො කෙනචි අනනුඤ්ඤාතො පරලොකං ගතො. කුතොචීති නිරයාදිතො යතො කුතොචි ගතිතො. නූනාති පරිසඞ්කායං. වසිත්වා කතිපාහකන්ති කතිපයදිවසමත්තං ඉධ වසිත්වා. ඉතොපි අඤ්ඤෙන ගතොති ඉතොපි භවතො අඤ්ඤෙන ගතො, ඉතො අඤ්ඤම්පි භවං පටිසන්ධිවසෙන උපගතො. තතොපඤ්ඤෙන ගච්ඡතීති තතොපි භවතො අඤ්ඤෙන ගමිස්සති, අඤ්ඤමෙව භවං උපගමිස්සති.

පෙතොති අපෙතො තං තං භවං උපපජ්ජිත්වා තතො අපගතො. මනුස්සරූපෙනාති නිදස්සනමත්තමෙතං, මනුස්සභාවෙන තිරච්ඡානාදිභාවෙන චාති අත්ථො. සංසරන්තොති අපරාපරං උපපත්තිවසෙන සංසරන්තො. යථාගතො තථා ගතොති යථා අවිඤ්ඤාතගතිතො ච අනාමන්තෙත්වා ආගතො තථා අවිඤ්ඤාතගතිකො අනනුඤ්ඤාතොව ගතො. කා තත්ථ පරිදෙවනාති තත්ථ තාදිසෙ අවසවත්තිනි යථාකාමාවචරෙ කා නාම පරිදෙවනා, කිං පරිදෙවිතෙන පයොජනන්ති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

එත්ථ ච ආදිතො චතස්සො ගාථා පටාචාරාය ථෙරියා තෙසං පඤ්චමත්තානං ඉත්ථිසතානං සොකවිනොදනවසෙන විසුං විසුං භාසිතා. තස්සා ඔවාදෙ ඨත්වා පබ්බජිත්වා අධිගතවිසෙසාහි තාහි පඤ්චසතමත්තාහි භික්ඛුනීහි ඡපි ගාථා පච්චෙකං භාසිතාති දට්ඨබ්බා.

පඤ්චසතා පටාචාරාති පටාචාරාය ථෙරියා සන්තිකෙ ලද්ධඔවාදතාය පටාචාරාය වුත්තං අවෙදිසුන්ති කත්වා ‘‘පටාචාරා’’ති ලද්ධනාමා පඤ්චසතා භික්ඛුනියො.

පඤ්චසතමත්තාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. වාසෙට්ඨීථෙරීගාථාවණ්ණනා

පුත්තසොකෙනහං අට්ටාතිආදිකා වාසෙට්ඨියා ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තී අනුක්කමෙන සම්භතවිමොක්ඛසම්භාරා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා මාතාපිතූහි සමානජාතිකස්ස කුලපුත්තස්ස දින්නා පතිකුලං ගන්ත්වා තෙන සද්ධිං සුඛසංවාසං වසන්තී එකං පුත්තං ලභිත්වා තස්මිං ආධාවිත්වා පරිධාවිත්වා විචරණකාලෙ කාලං කතෙ පුත්තසොකෙන අට්ටිතා උම්මත්තිකා අහොසි. සා ඤාතකෙසු සාමිකෙ ච තිකිච්ඡං කරොන්තෙසු තෙසං අජානන්තානංයෙව පලායිත්වා යතො තතො පරිබ්භමන්තී මිථිලානගරං සම්පත්තා තත්ථද්දස භගවන්තං අන්තරවීථියං ගච්ඡන්තං දන්තං ගුත්තං සංයතින්ද්‍රියං නාගං. දිස්වාන සහ දස්සනෙන බුද්ධානුභාවතො අපගතුම්මාදා පකතිචිත්තං පටිලභි. අථස්සා සත්ථා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙසි. සා තං ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසංවෙගා සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචිත්වා සත්ථු ආණාය භික්ඛුනීසු පබ්බජිත්වා කතපුබ්බකිච්චා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා ඝටෙන්තී වායමන්තී පරිපක්කඤාණතාය න චිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා උදානවසෙන –

133. ‘‘පුත්තසොකෙනහං අට්ටා, ඛිත්තචිත්තා විසඤ්ඤිනී;

නග්ගා පකිණ්ණකෙසී ච, තෙන තෙන විචාරිහං.

134. ‘‘වීථිසඞ්කාරකූටෙසු, සුසානෙ රථියාසු ච;

අචරිං තීණි වස්සානි, ඛුප්පිපාසා සමප්පිතා.

135. ‘‘අථද්දසාසිං සුගතං, නගරං මිථිලං පති;

අදන්තානං දමෙතාරං, සම්බුද්ධමකුතොභයං.

136. ‘‘සචිත්තං පටිලද්ධාන, වන්දිත්වාන උපාවිසිං;

සො මෙ ධම්මමදෙසෙසි, අනුකම්පාය ගොතමො.

137. ‘‘තස්ස ධම්මං සුණිත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං;

යුඤ්ජන්තී සත්ථුවචනෙ, සච්ඡාකාසිං පදං සිවං.

138. ‘‘සබ්බෙ සොකා සමුච්ඡින්නා, පහීනා එතදන්තිකා;

පරිඤ්ඤාතා හි මෙ වත්ථූ, යතො සොකාන සම්භවො’’ති. –

ඉමා ගාථා අභාසි.

තත්ථ අට්ටාති අට්ටිතා. අයමෙව වා පාඨො, අට්ටිතා පීළිතාති අත්ථො. ඛිත්තචිත්තාති සොකුම්මාදෙන ඛිත්තහදයා. තතො එව පකතිසඤ්ඤාය විගමෙන විසඤ්ඤිනී. හිරොත්තප්පාභාවතො අපගතවත්ථතාය නග්ගා. විධුතකෙසතාය පකිණ්ණකෙසී. තෙන තෙනාති ගාමෙන ගාමං නගරෙන නගරං වීථියා වීථිං විචරිං අහං.

අථාති පච්ඡා උම්මාදසංවත්තනියස්ස කම්මස්ස පරික්ඛයෙ. සුගතන්ති සොභනගමනත්තා සුන්දරං ඨානං ගතත්තා සම්මා ගදත්තා සම්මා ච ගතත්තා සුගතං භගවන්තං. මිථිලං පතීති මිථිලාභිමුඛං, මිථිලානගරාභිමුඛං ගච්ඡන්තන්ති අත්ථො.

සචිත්තං පටිලද්ධානාති බුද්ධානුභාවෙන උම්මාදං පහාය අත්තනො පකතිචිත්තං පටිලභිත්වා.

යුඤ්ජන්තී සත්ථුවචනෙති සත්ථු සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාසනෙ යොගං කරොන්තී භාවනං අනුයුඤ්ජන්තී. සච්ඡාකාසිං පදං සිවන්ති සිවං ඛෙමං චතූහි යොගෙහි අනුපද්දුතං නිබ්බානං පදං සච්ඡිඅකාසිං.

එතදන්තිකාති එතං ඉදානි මයා අධිගතං අරහත්තං අන්තො පරියොසානං එතෙසන්ති එතදන්තිකා, සොකා. න දානි තෙසං සම්භවො අත්ථීති අත්ථො. යතො සොකාන සම්භවොති යතො අන්තොනිජ්ඣානලක්ඛණානං සොකානං සම්භවො, තෙසං සොකානං පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධසඞ්ඛාතා වත්ථූ අධිට්ඨානානි ඤාතතීරණපහානපරිඤ්ඤාහි පරිඤ්ඤාතා. තස්මා සොකා එතදන්තිකාති යොජනා.

වාසෙට්ඨීථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. ඛෙමාථෙරීගාථාවණ්ණනා

දහරා ත්වං රූපවතීතිආදිකා ඛෙමාය ථෙරියා ගාථා. අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ පරාධීනවුත්තිකා පරෙසං දාසී අහොසි. සා පරෙසං වෙය්‍යාවච්චකරණෙන ජීවිකං කප්පෙන්තී එකදිවසං පදුමුත්තරස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස අග්ගසාවකං සුජාතත්ථෙරං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා තයො මොදකෙ දත්වා තංදිවසමෙව අත්තනො කෙසෙ විස්සජ්ජෙත්වා ථෙරස්ස දානං දත්වා ‘‘අනාගතෙ මහාපඤ්ඤා බුද්ධස්ස සාවිකා භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා යාවජීවං කුසලකම්මෙ අප්පමත්තා හුත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී අනුක්කමෙන ඡකාමසග්ගෙ, තෙසං තෙසං දෙවරාජූනං මහෙසිභාවෙන උපපන්නා, මනුස්සලොකෙපි අනෙකවාරං චක්කවත්තීනං මණ්ඩලරාජූනඤ්ච මහෙසිභාවං උපගතා මහාසම්පත්තියො අනුභවිත්වා විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ මනුස්සලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා, සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසංවෙගා පබ්බජිත්වා දසවස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං චරන්තී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා හුත්වා බහුජනස්ස ධම්මකථනාදිනා පඤ්ඤාසංවත්තනියකම්මං කත්වා තතො චවිත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තී ඉමස්මිං කප්පෙ භගවතො ච කකුසන්ධස්ස භගවතො ච කොණාගමනස්ස කාලෙ විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා මහන්තං සඞ්ඝාරාමං කාරෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදෙසි.

භගවතො පන කස්සපදසබලස්ස කාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො සබ්බජෙට්ඨිකා සමණී නාම ධීතා හුත්වා, සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසංවෙගා අගාරෙයෙව ඨිතා, වීසති වස්සසහස්සානි කොමාරිබ්‍රහ්මචරියං චරන්තී සමණගුත්තාදීහි අත්තනො භගිනීහි සද්ධිං රමණීයං පරිවෙණං කාරෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදෙසි. එවමෙව තත්ථ තත්ථ භවෙ ආයතනගතං උළාරං පුඤ්ඤකම්මං කත්වා සුගතීසුයෙව සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මද්දරට්ඨෙ සාකලනගරෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්ති. ඛෙමාතිස්සා නාමං අහොසි, සුවණ්ණවණ්ණා කඤ්චනසන්නිභත්තචා. සා වයප්පත්තා බිම්බිසාරරඤ්ඤො ගෙහං ගතා. සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ රූපමත්තා හුත්වා ‘‘රූපෙ දොසං දස්සෙතී’’ති සත්ථු දස්සනාය න ගච්ඡති.

රාජා මනුස්සෙහි වෙළුවනස්ස වණ්ණෙ පකාසාපෙත්වා දෙවියා විහාරදස්සනාය චිත්තං උප්පාදෙසි. අථ දෙවී ‘‘විහාරං පස්සිස්සාමී’’ති රාජානං පටිපුච්ඡි. රාජා ‘‘විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං අදිස්වා ආගන්තුං න ලභිස්සසී’’ති වත්වා පුරිසානං සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘බලක්කාරෙනපි දෙවිං දසබලං දස්සෙථා’’ති. දෙවී විහාරං ගන්ත්වා දිවසභාගං ඛෙපෙත්වා නිවත්තෙන්තී සත්ථාරං අදිස්වාව ගන්තුං ආරද්ධා. අථ නං රාජපුරිසා අනිච්ඡන්තිම්පි සත්ථු සන්තිකං නයිංසු. සත්ථා තං ආගච්ඡන්තිං දිස්වා ඉද්ධියා දෙවච්ඡරාසදිසං ඉත්ථිං නිම්මිනිත්වා තාලපණ්ණං ගහෙත්වා බීජයමානං අකාසි. ඛෙමා දෙවී තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘එවරූපා නාම දෙවච්ඡරපටිභාගා ඉත්ථියො භගවතො අවිදූරෙ තිට්ඨන්ති, අහං එතාසං පරිචාරිකතායපි නප්පහොමි, මනම්පි නික්කාරණා පාපචිත්තස්ස වසෙන නට්ඨා’’ති නිමිත්තං ගහෙත්වා තමෙව ඉත්ථිං ඔලොකයමානා අට්ඨාසි. අථස්සා පස්සන්තියාව සත්ථු අධිට්ඨානබලෙන සා ඉත්ථී පඨමවයං අතික්කම්ම මජ්ඣිමවයම්පි අතික්කම්ම පච්ඡිමවයං පත්වා ඛණ්ඩදන්තා පලිතකෙසා වලිත්තචා හුත්වා සද්ධිං තාලපණ්ණෙන පරිවත්තිත්වා පති. තතො ඛෙමා කතාධිකාරත්තා එවං චින්තෙසි – ‘‘එවංවිධම්පි සරීරං ඊදිසං විපත්තිං පාපුණි, මය්හම්පි සරීරං එවංගතිකමෙව භවිස්සතී’’ති. අථස්සා චිත්තාචාරං ඤත්වා සත්ථා –

‘‘යෙ රාගරත්තානුපතන්ති සොතං, සයං කතං මක්කටකොව ජාලං;

එතම්පි ඡෙත්වාන පරිබ්බජන්ති, අනපෙක්ඛිනො කාමසුඛං පහායා’’ති. –

ගාථමාහ. සා ගාථාපරියොසානෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණීති අට්ඨකථාසු ආගතං. අපදානෙ පන ‘‘ඉමං ගාථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතා රාජානං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණී’’ති ආගතං. තත්ථායං අපදානපාළි (අප. ථෙරී 2.2.289-383) –

‘‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො, සබ්බධම්මෙසු චක්ඛුමා;

ඉතො සතසහස්සම්හි, කප්පෙ උප්පජ්ජි නායකො.

‘‘තදාහං හංසවතියං, ජාතා සෙට්ඨිකුලෙ අහුං;

නානාරතනපජ්ජොතෙ, මහාසුඛසමප්පිතා.

‘‘උපෙත්වා තං මහාවීරං, අස්සොසිං ධම්මදෙසනං;

තතො ජාතප්පසාදාහං, උපෙමි සරණං ජිනං.

‘‘මාතරං පිතරං චාහං, ආයාචිත්වා විනායකං;

නිමන්තයිත්වා සත්තාහං, භොජයිං සහසාවකං.

‘‘අතික්කන්තෙ ච සත්තාහෙ, මහාපඤ්ඤානමුත්තමං;

භික්ඛුනිං එතදග්ගම්හි, ඨපෙසි නරසාරථි.

‘‘තං සුත්වා මුදිතා හුත්වා, පුනො තස්ස මහෙසිනො;

කාරං කත්වාන තං ඨානං, පණිපච්ච පණීදහිං.

‘‘තතො මම ජිනො ආහ, සිජ්ඣතං පණිධී තව;

සසඞ්ඝෙ මෙ කතං කාරං, අප්පමෙය්‍යඵලං තයා.

‘‘සතසහස්සිතො කප්පෙ, ඔක්කාකකුලසම්භවො;

ගොතමො නාම ගොත්තෙන, සත්ථා ලොකෙ භවිස්සති.

‘‘තස්ස ධම්මෙසු දායාදා, ඔරසා ධම්මනිම්මිතා;

එතදග්ගමනුප්පත්තා, ඛෙමා නාම භවිස්සති.

‘‘තෙන කම්මෙන සුකතෙන, චෙතනාපණිධීහි ච;

ජහිත්වා මානුසං දෙහං, තාවතිංසූපගා අහං.

‘‘තතො චුතා යාමමගං, තතොහං තුසිතං ගතා;

තතො ච නිම්මානරතිං, වසවත්තිපුරං තතො.

‘‘යත්ථ යත්ථූපපජ්ජාමි, තස්ස කම්මස්ස වාහසා;

තත්ථ තත්ථෙව රාජූනං, මහෙසිත්තමකාරයිං.

‘‘තතො චුතා මනුස්සත්තෙ, රාජූනං චක්කවත්තිනං;

මණ්ඩලීනඤ්ච රාජූනං, මහෙසිත්තමකාරයිං.

‘‘සම්පත්තිං අනුභොත්වාන, දෙවෙසු මනුජෙසු ච;

සබ්බත්ථ සුඛිතා හුත්වා, නෙකකප්පෙසු සංසරිං.

‘‘එකනවුතිතො කප්පෙ, විපස්සී ලොකනායකො;

උප්පජ්ජි චාරුදස්සනො, සබ්බධම්මවිපස්සකො.

‘‘තමහං ලොකනායකං, උපෙත්වා නරසාරථිං;

ධම්මං භණිතං සුත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං.

‘‘දසවස්සසහස්සානි, තස්ස වීරස්ස සාසනෙ;

බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වාන, යුත්තයොගා බහුස්සුතා.

‘‘පච්චයාකාරකුසලා, චතුසච්චවිසාරදා;

නිපුණා චිත්තකථිකා, සත්ථුසාසනකාරිකා.

‘‘තතො චුතාහං තුසිතං, උපපන්නා යසස්සිනී;

අභිභොමි තහිං අඤ්ඤෙ, බ්‍රහ්මචාරීඵලෙනහං.

‘‘යත්ථ යත්ථූපපන්නාහං, මහාභොගා මහද්ධනා;

මෙධාවිනී සීලවතී, විනීතපරිසාපි ච.

‘‘භවාමි තෙන කම්මෙන, යොගෙන ජිනසාසනෙ;

සබ්බා සම්පත්තියො මය්හං, සුලභා මනසො පියා.

‘‘යොපි මෙ භවතෙ භත්තා, යත්ථ යත්ථ ගතායපි;

විමානෙති න මං කොචි, පටිපත්තිබලෙන මෙ.

‘‘ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙ, බ්‍රහ්මබන්ධු මහායසො;

නාමෙන කොණාගමනො, උප්පජ්ජි වදතං වරො.

‘‘තදා හි බාරාණසියං, සුසමිද්ධකුලප්පජා;

ධනඤ්ජානී සුමෙධා ච, අහම්පි ච තයො ජනා.

‘‘සඞ්ඝාරාමමදාසිම්හ, දානසහායිකා පුරෙ;

සඞ්ඝස්ස ච විහාරම්පි, උද්දිස්ස කාරිකා මයං.

‘‘තතො චුතා මයං සබ්බා, තාවතිංසූපගා අහුං;

යසසා අග්ගතං පත්තා, මනුස්සෙසු තථෙව ච.

‘‘ඉමස්මිංයෙව කප්පම්හි, බ්‍රහ්මබන්ධු මහායසො;

කස්සපො නාම ගොත්තෙන, උප්පජ්ජි වදතං වරො.

‘‘උපට්ඨාකො මහෙසිස්ස, තදා ආසි නරිස්සරො;

කාසිරාජා කිකී නාම, බාරාණසිපුරුත්තමෙ.

‘‘තස්සාසිං ජෙට්ඨිකා ධීතා, සමණී ඉති විස්සුතා;

ධම්මං සුත්වා ජිනග්ගස්ස, පබ්බජ්ජං සමරොචයිං.

‘‘අනුජානි න නො තාතො, අගාරෙව තදා මයං;

වීසවස්සසහස්සානි, විචරිම්හ අතන්දිතා.

‘‘කොමාරිබ්‍රහ්මචරියං, රාජකඤ්ඤා සුඛෙධිතා;

බුද්ධොපට්ඨානනිරතා, මුදිතා සත්ත ධීතරො.

‘‘සමණී සමණගුත්තා ච, භික්ඛුනී භික්ඛුදායිකා;

ධම්මා චෙව සුධම්මා ච, සත්තමී සඞ්ඝදායිකා.

‘‘අහං උප්පලවණ්ණා ච, පටාචාරා ච කුණ්ඩලා;

කිසාගොතමී ධම්මදින්නා, විසාඛා හොති සත්තමී.

‘‘කදාචි සො නරාදිච්චො, ධම්මං දෙසෙසි අබ්භුතං;

මහානිදානසුත්තන්තං, සුත්වා තං පරියාපුණිං.

‘‘තෙහි කම්මෙහි සුකතෙහි, චෙතනාපණිධීහි ච;

ජහිත්වා මානුසං දෙහං, තාවතිංසමගච්ඡහං.

‘‘පච්ඡිමෙ ච භවෙ දානි, සාකලාය පුරුත්තමෙ;

රඤ්ඤො මද්දස්ස ධීතාම්හි, මනාපා දයිතා පියා.

‘‘සහ මෙ ජාතමත්තම්හි, ඛෙමං තම්හි පුරෙ අහු;

තතො ඛෙමාති නාමං මෙ, ගුණතො උපපජ්ජථ.

‘‘යදාහං යොබ්බනං පත්තා, රූපලාවඤ්ඤභූසිතා;

තදා අදාසි මං තාතො, බිම්බිසාරස්ස රාජිනො.

‘‘තස්සාහං සුප්පියා ආසිං, රූපකෙලායනෙ රතා;

රූපානං දොසවාදීති, න උපෙසිං මහාදයං.

‘‘බිම්බිසාරො තදා රාජා, මමානුග්ගහබුද්ධියා;

වණ්ණයිත්වා වෙළුවනං, ගායකෙ ගාපයී මමං.

‘‘රම්මං වෙළුවනං යෙන, න දිට්ඨං සුගතාලයං;

න තෙන නන්දනං දිට්ඨං, ඉති මඤ්ඤාමසෙ මයං.

‘‘යෙන වෙළුවනං දිට්ඨං, නරනන්දනනන්දනං;

සුදිට්ඨං නන්දනං තෙන, අමරින්දසුනන්දනං.

‘‘විහාය නන්දනං දෙවා, ඔතරිත්වා මහීතලං;

රම්මං වෙළුවනං දිස්වා, න තප්පන්ති සුවිම්හිතා.

‘‘රාජපුඤ්ඤෙන නිබ්බත්තං, බුද්ධපුඤ්ඤෙන භූසිතං;

කො වත්තා තස්ස නිස්සෙසං, වනස්ස ගුණසඤ්චයං.

‘‘තං සුත්වා වනසමිද්ධං, මම සොතමනොහරං;

දට්ඨුකාමා තමුය්‍යානං, රඤ්ඤො ආරොචයිං තදා.

‘‘මහතා පරිවාරෙන, තදා ච සො මහීපති;

මං පෙසෙසි තමුය්‍යානං, දස්සනාය සමුස්සුකං.

‘‘ගච්ඡ පස්ස මහාභොගෙ, වනං නෙත්තරසායනං;

යං සදා භාති සිරියා, සුගතාභානුරඤ්ජිතං.

‘‘යදා ච පිණ්ඩාය මුනි, ගිරිබ්බජපුරුත්තමං;

පවිට්ඨොහං තදායෙව, වනං දට්ඨුමුපාගමිං.