7. සකුලාථෙරීගාථාවණ්ණනා

අගාරස්මිං වසන්තීතිආදිකා සකුලාය ථෙරියා ගාථා. අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ ආනන්දස්ස රඤ්ඤො ධීතා හුත්වා නිබ්බත්තා, සත්ථු වෙමාතිකභගිනී නන්දාති නාමෙන. සා විඤ්ඤුතං පත්වා එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරා එකං භික්ඛුනිං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා උස්සාහජාතා අධිකාරකම්මං කත්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තී පණිධානමකාසි. සා තත්ථ යාවජීවං බහුං උළාරං කුසලකම්මං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං සුගතීසුයෙව සංසරන්තී කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා පරිබ්බාජකපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා එකචාරිනී විචරන්තී එකදිවසං තෙලභික්ඛාය ආහිණ්ඩිත්වා තෙලං ලභිත්වා තෙන තෙලෙන සත්ථු චෙතියෙ සබ්බරත්තිං දීපපූජං අකාසි. සා තතො චුතා තාවතිංසෙ නිබ්බත්තිත්වා සුවිසුද්ධදිබ්බචක්ඛුකා හුත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවෙසුයෙව සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. සකුලාතිස්සා නාමං අහොසි. සා විඤ්ඤුතං පත්තා සත්ථු ජෙතවනපටිග්ගහණෙ පටිලද්ධසද්ධා උපාසිකා හුත්වා අපරභාගෙ අඤ්ඤතරස්ස ඛීණාසවත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සඤ්ජාතසංවෙගා පබ්බජිත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා ඝටෙන්තී වායමන්තී න චිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙරී 2.3.131-165) –

‘‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො, සබ්බධම්මාන පාරගූ;

ඉතො සතසහස්සම්හි, කප්පෙ උප්පජ්ජි නායකො.

‘‘හිතාය සබ්බසත්තානං, සුඛාය වදතං වරො;

අත්ථාය පුරිසාජඤ්ඤො, පටිපන්නො සදෙවකෙ.

‘‘යසග්ගපත්තො සිරිමා, කිත්තිවණ්ණගතො ජිනො;

පූජිතො සබ්බලොකස්ස, දිසා සබ්බාසු විස්සුතො.

‘‘උත්තිණ්ණවිචිකිච්ඡො සො, වීතිවත්තකථංකථො;

සම්පුණ්ණමනසඞ්කප්පො, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

‘‘අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස, උප්පාදෙතා නරුත්තමො;

අනක්ඛාතඤ්ච අක්ඛාසි, අසඤ්ජාතඤ්ච සඤ්ජනී.

‘‘මග්ගඤ්ඤූ ච මග්ගවිදූ, මග්ගක්ඛායී නරාසභො;

මග්ගස්ස කුසලො සත්ථා, සාරථීනං වරුත්තමො.

‘‘මහාකාරුණිකො සත්ථා, ධම්මං දෙසෙති නායකො;

නිමුග්ගෙ කාමපඞ්කම්හි, සමුද්ධරති පාණිනෙ.

‘‘තදාහං හංසවතියං, ජාතා ඛත්තියනන්දනා;

සුරූපා සධනා චාපි, දයිතා ච සිරීමතී.

‘‘ආනන්දස්ස මහාරඤ්ඤො, ධීතා පරමසොභනා;

වෙමාතා භගිනී චාපි, පදුමුත්තරනාමිනො.

‘‘රාජකඤ්ඤාහි සහිතා, සබ්බාභරණභූසිතා;

උපාගම්ම මහාවීරං, අස්සොසිං ධම්මදෙසනං.

‘‘තදා හි සො ලොකගරු, භික්ඛුනිං දිබ්බචක්ඛුකං;

කිත්තයං පරිසාමජ්ඣෙ, අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි තං.

‘‘සුණිත්වා තමහං හට්ඨා, දානං දත්වාන සත්ථුනො;

පූජිත්වාන ච සම්බුද්ධං, දිබ්බචක්ඛුං අපත්ථයිං.

‘‘තතො අවොච මං සත්ථා, නන්දෙ ලච්ඡසි පත්ථිතං;

පදීපධම්මදානානං, ඵලමෙතං සුනිච්ඡිතං.

‘‘සතසහස්සිතො කප්පෙ, ඔක්කාකකුලසම්භවො;

ගොතමො නාම ගොත්තෙන, සත්ථා ලොකෙ භවිස්සති.

‘‘තස්ස ධම්මෙසු දායාදා, ඔරසා ධම්මනිම්මිතා;

සකුලා නාම නාමෙන, හෙස්සති සත්ථු සාවිකා.

‘‘තෙන කම්මෙන සුකතෙන, චෙතනාපණිධීහි ච;

ජහිත්වා මානුසං දෙහං, තාවතිංසමගච්ඡහං.

‘‘ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙ, බ්‍රහ්මබන්ධු මහායසො;

කස්සපො නාම ගොත්තෙන, උප්පජ්ජි වදතං වරො.

‘‘පරිබ්බාජකිනී ආසිං, තදාහං එකචාරිනී;

භික්ඛාය විචරිත්වාන, අලභිං තෙලමත්තකං.

‘‘තෙන දීපං පදීපෙත්වා, උපට්ඨිං සබ්බසංවරිං;

චෙතියං ද්විපදග්ගස්ස, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

‘‘තෙන කම්මෙන සුකතෙන, චෙතනාපණිධීහි ච;

ජහිත්වා මානුසං දෙහං, තාවතිංසමගච්ඡහං.

‘‘යත්ථ යත්ථූපපජ්ජාමි, තස්ස කම්මස්ස වාහසා;

පජ්ජලන්ති මහාදීපා, තත්ථ තත්ථ ගතාය මෙ.

‘‘තිරොකුට්ටං තිරොසෙලං, සමතිග්ගය්හ පබ්බතං;

පස්සාමහං යදිච්ඡාමි, දීපදානස්සිදං ඵලං.

‘‘විසුද්ධනයනා හොමි, යසසා ච ජලාමහං;

සද්ධාපඤ්ඤාවතී චෙව, දීපදානස්සිදං ඵලං.

‘‘පච්ඡිමෙ ච භවෙ දානි, ජාතා විප්පකුලෙ අහං;

පහූතධනධඤ්ඤම්හි, මුදිතෙ රාජපූජිතෙ.

‘‘අහං සබ්බඞ්ගසම්පන්නා, සබ්බාභරණභූසිතා;

පුරප්පවෙසෙ සුගතං, වාතපානෙ ඨිතා අහං.

‘‘දිස්වා ජලන්තං යසසා, දෙවමනුස්සසක්කතං;

අනුබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නං, ලක්ඛණෙහි විභූසිතං.

‘‘උදග්ගචිත්තා සුමනා, පබ්බජ්ජං සමරොචයිං;

න චිරෙනෙව කාලෙන, අරහත්තමපාපුණිං.

‘‘ඉද්ධීසු ච වසී හොමි, දිබ්බාය සොතධාතුයා;

පරචිත්තානි ජානාමි, සත්ථුසාසනකාරිකා.

‘‘පුබ්බෙනිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

ඛෙපෙත්වා ආසවෙ සබ්බෙ, විසුද්ධාසිං සුනිම්මලා.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්තිසමූහතා.

‘‘යස්සත්ථාය පබ්බජිතා, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො.

‘‘තතො මහාකාරුණිකො, එතදග්ගෙ ඨපෙසි මං;

දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගා, සකුලාති නරුත්තමො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා කතාධිකාරතාය දිබ්බචක්ඛුඤාණෙ චිණ්ණවසී අහොසි. තෙන නං සත්ථා දිබ්බචක්ඛුකානං භික්ඛුනීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. සා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා පීතිසොමනස්සජාතා උදානවසෙන –

97. ‘‘අගාරස්මිං වසන්තීහං, ධම්මං සුත්වාන භික්ඛුනො;

අද්දසං විරජං ධම්මං, නිබ්බානං පදමච්චුතං.

98. ‘‘සාහං පුත්තං ධීතරඤ්ච, ධනධඤ්ඤඤ්ච ඡඩ්ඩිය;

කෙසෙ ඡෙදාපයිත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං.

99. ‘‘සික්ඛමානා අහං සන්තී, භාවෙන්තී මග්ගමඤ්ජසං;

පහාසිං රාගදොසඤ්ච, තදෙකට්ඨෙ ච ආසවෙ.

100. ‘‘භික්ඛුනී උපසම්පජ්ජ, පුබ්බජාතිමනුස්සරිං;

දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං, විමලං සාධුභාවිතං.

101. ‘‘සඞ්ඛාරෙ පරතො දිස්වා, හෙතුජාතෙ පලොකිතෙ;

පහාසිං ආසවෙ සබ්බෙ, සීතිභූතාම්හි නිබ්බුතා’’ති. –

ඉමා ගාථා අභාසි.

තත්ථ අගාරස්මිං වසන්තීහං, ධම්මං සුත්වාන භික්ඛුනොති අහං පුබ්බෙ අගාරමජ්ඣෙ වසමානා අඤ්ඤතරස්ස භින්නකිලෙසස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ චතුසච්චගබ්භං ධම්මකථං සුත්වා. අද්දසං විරජං ධම්මං, නිබ්බානං පදමච්චුතන්ති රාගරජාදීනං අභාවෙන විරජං, වානතො නික්ඛන්තත්තා නිබ්බානං, චවනාභාවතො අධිගතානං අච්චුතිහෙතුතාය ච නිබ්බානං අච්චුතං, පදන්ති ච ලද්ධනාමං අසඞ්ඛතධම්මං, සහස්සනයපටිමණ්ඩිතෙන දස්සනසඞ්ඛාතෙන ධම්මචක්ඛුනා අද්දසං පස්සිං.

සාහන්ති සා අහං වුත්තප්පකාරෙන සොතාපන්නා හොමි.

සික්ඛමානා අහං සන්තීති අහං සික්ඛමානාව සමානා පබ්බජිත්වා වස්සෙ අපරිපුණ්ණෙ එව. භාවෙන්තී මග්ගමඤ්ජසන්ති මජ්ඣිමපටිපත්තිභාවතො අඤ්ජසං උපරිමග්ගං උප්පාදෙන්තී. තදෙකට්ඨෙ ච ආසවෙති රාගදොසෙහි සහජෙකට්ඨෙ පහානෙකට්ඨෙ ච තතියමග්ගවජ්ඣෙ ආසවෙ පහාසිං සමුච්ඡින්දිං.

භික්ඛුනී උපසම්පජ්ජාති වස්සෙ පරිපුණ්ණෙ උපසම්පජ්ජිත්වා භික්ඛුනී හුත්වා. විමලන්ති අවිජ්ජාදීහි උපක්කිලෙසෙහි විමුත්තතාය විගතමලං, සාධු සක්කච්ච සම්මදෙව භාවිතං, සාධූහි වා බුද්ධාදීහි භාවිතං උප්පාදිතං දිබ්බචක්ඛු විසොධිතන්ති සම්බන්ධො.

සඞ්ඛාරෙති තෙභූමකසඞ්ඛාරෙ. පරතොති අනත්තතො. හෙතුජාතෙති පච්චයුප්පන්නෙ. පලොකිතෙති පලුජ්ජනසභාවෙ පභඞ්ගුනෙ පඤ්ඤාචක්ඛුනා දිස්වා. පහාසිං ආසවෙ සබ්බෙති අග්ගමග්ගෙන අවසිට්ඨෙ සබ්බෙපි ආසවෙ පජහිං, ඛෙපෙසින්ති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

සකුලාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.