4. සුන්දරීනන්දාථෙරීගාථාවණ්ණනා

ආතුරං අසුචින්තිආදිකා සුන්දරීනන්දාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා, සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඣායිනීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා කුසලං උපචිනන්තී කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සක්‍යරාජකුලෙ නිබ්බත්ති. නන්දාතිස්සා නාමං අකංසු. අපරභාගෙ රූපසම්පත්තියා සුන්දරීනන්දා, ජනපදකල්‍යාණීති ච පඤ්ඤායිත්ථ. සා අම්හාකං භගවති සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා නන්දකුමාරඤ්ච රාහුලකුමාරඤ්ච පබ්බාජෙත්වා ගතෙ සුද්ධොදනමහාරාජෙ ච පරිනිබ්බුතෙ මහාපජාපතිගොතමියා රාහුලමාතාය ච පබ්බජිතාය චින්තෙසි – ‘‘මය්හං ජෙට්ඨභාතා චක්කවත්තිරජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො බුද්ධො ජාතො, පුත්තොපිස්ස රාහුලකුමාරො පබ්බජි, භත්තාපි මෙ නන්දරාජා, මාතාපි මහාපජාපතිගොතමී, භගිනීපි රාහුලමාතා පබ්බජිතා, ඉදානාහං ගෙහෙ කිං කරිස්සාමි, පබ්බජිස්සාමී’’ති භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා ඤාතිසිනෙහෙන පබ්බජි, නො සද්ධාය. තස්මා පබ්බජිත්වාපි රූපං නිස්සාය උප්පන්නමදා. ‘‘සත්ථා රූපං විවණ්ණෙති ගරහති, අනෙකපරියායෙන රූපෙ ආදීනවං දස්සෙතී’’ති බුද්ධුපට්ඨානං න ගච්ඡතීතිආදි සබ්බං හෙට්ඨා අභිරූපනන්දාය වත්ථුස්මිං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. අයං පන විසෙසො – සත්ථාරා නිම්මිතං ඉත්ථිරූපං අනුක්කමෙන ජරාභිභූතං දිස්වා අනිච්චතො දුක්ඛතො අනත්තතො මනසිකරොන්තියා ථෙරියා කම්මට්ඨානාභිමුඛං චිත්තං අහොසි. තං දිස්වා සත්ථා තස්සා සප්පායවසෙන ධම්මං දෙසෙන්තො –

82. ‘‘ආතුරං අසුචිං පූතිං, පස්ස නන්දෙ සමුස්සයං;

අසුභාය චිත්තං භාවෙහි, එකග්ගං සුසමාහිතං.

83. ‘‘යථා ඉදං තථා එතං, යථා එතං තථා ඉදං;

දුග්ගන්ධං පූතිකං වාති, බාලානං අභිනන්දිතං.

84. ‘‘එවමෙතං අවෙක්ඛන්තී, රත්තින්දිවමතන්දිතා;

තතො සකාය පඤ්ඤාය, අභිනිබ්බිජ්ඣ දක්ඛිස’’න්ති. –

ඉමා තිස්සො ගාථා අභාසි.

සා දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. තස්සා උපරිමග්ගත්ථාය කම්මට්ඨානං ආචික්ඛන්තො ‘‘නන්දෙ, ඉමස්මිං සරීරෙ අප්පමත්තකොපි සාරො නත්ථි, මංසලොහිතලෙපනො ජරාදීනං වාසභූතො, අට්ඨිපුඤ්ජමත්තො එවාය’’න්ති දස්සෙතුං –

‘‘අට්ඨිනං නගරං කතං, මංසලොහිතලෙපනං;

යත්ථ ජරා ච මච්චු ච, මානො මක්ඛො ච ඔහිතො’’ති. (ධ. ප. 150) –

ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ.

සා දෙසනාවසානෙ අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙරී 2.3.166-219) –

‘‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො, සබ්බධම්මාන පාරගූ;

ඉතො සතසහස්සම්හි, කප්පෙ උප්පජ්ජි නායකො.

‘‘ඔවාදකො විඤ්ඤාපකො, තාරකො සබ්බපාණිනං;

දෙසනාකුසලො බුද්ධො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

‘‘අනුකම්පකො කාරුණිකො, හිතෙසී සබ්බපාණිනං;

සම්පත්තෙ තිත්ථියෙ සබ්බෙ, පඤ්චසීලෙ පතිට්ඨපි.

‘‘එවං නිරාකුලං ආසි, සුඤ්ඤතං තිත්ථියෙහි ච;

විචිත්තං අරහන්තෙහි, වසීභූතෙහි තාදිභි.

‘‘රතනානට්ඨපඤ්ඤාසං, උග්ගතොව මහාමුනි;

කඤ්චනග්ඝියසඞ්කාසො, බාත්තිංසවරලක්ඛණො.

‘‘වස්සසතසහස්සානි, ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.

‘‘තදාහං හංසවතියං, ජාතා සෙට්ඨිකුලෙ අහුං;

නානාරතනපජ්ජොතෙ, මහාසුඛසමප්පිතා.

‘‘උපෙත්වා තං මහාවීරං, අස්සොසිං ධම්මදෙසනං;

අමතං පරමස්සාදං, පරමත්ථනිවෙදකං.

‘‘තදා නිමන්තයිත්වාන, සසඞ්ඝං ලොකනායකං;

දත්වා තස්ස මහාදානං, පසන්නා සෙහි පාණිභි.

‘‘ඣායිනීනං භික්ඛුනීනං, අග්ගට්ඨානමපත්ථයිං;

නිපච්ච සිරසා ධීරං, සසඞ්ඝං ලොකනායකං.

‘‘තදා අදන්තදමකො, තිලොකසරණො පභූ;

බ්‍යාකාසි නරසාරථි, ලච්ඡසෙ තං සුපත්ථිතං.

‘‘සතසහස්සිතො කප්පෙ, ඔක්කාකකුලසම්භවො;

ගොතමො නාම ගොත්තෙන, සත්ථා ලොකෙ භවිස්සති.

‘‘තස්ස ධම්මෙසු දායාදා, ඔරසා ධම්මනිම්මිතා;

නන්දාති නාම නාමෙන, හෙස්සති සත්ථු සාවිකා.

‘‘තං සුත්වා මුදිතා හුත්වා, යාවජීවං තදා ජිනං;

මෙත්තචිත්තා පරිචරිං, පච්චයෙහි විනායකං.

‘‘තෙන කම්මෙන සුකතෙන, චෙතනාපණිධීහි ච;

ජහිත්වා මානුසං දෙහං, තාවතිංසමගච්ඡහං.

‘‘තතො චුතා යාමමගං, තතොහං තුසිතං ගතා;

තතො ච නිම්මානරතිං, වසවත්තිපුරං තතො.

‘‘යත්ථ යත්ථූපපජ්ජාමි, තස්ස කම්මස්ස වාහසා;

තත්ථ තත්ථෙව රාජූනං, මහෙසිත්තමකාරයිං.

‘‘තතො චුතා මනුස්සත්තෙ, රාජානං චක්කවත්තිනං;

මණ්ඩලීනඤ්ච රාජූනං, මහෙසිත්තමකාරයිං.

‘‘සම්පත්තිං අනුභොත්වාන, දෙවෙසු මනුජෙසු ච;

සබ්බත්ථ සුඛිතා හුත්වා, නෙකකප්පෙසු සංසරිං.

‘‘පච්ඡිමෙ භවෙ සම්පත්තෙ, සුරම්මෙ කපිලව්හයෙ;

රඤ්ඤො සුද්ධොදනස්සාහං, ධීතා ආසිං අනින්දිතා.

‘‘සිරියා රූපිනිං දිස්වා, නන්දිතං ආසි තං කුලං;

තෙන නන්දාති මෙ නාමං, සුන්දරං පවරං අහු.

‘‘යුවතීනඤ්ච සබ්බාසං, කල්‍යාණීති ච විස්සුතා;

තස්මිම්පි නගරෙ රම්මෙ, ඨපෙත්වා තං යසොධරං.

‘‘ජෙට්ඨො භාතා තිලොකග්ගො, පච්ඡිමො අරහා තථා;

එකාකිනී ගහට්ඨාහං, මාතරා පරිචොදිතා.

‘‘සාකියම්හි කුලෙ ජාතා, පුත්තෙ බුද්ධානුජා තුවං;

නන්දෙනපි විනා භූතා, අගාරෙ කින්නු අච්ඡසි.

‘‘ජරාවසානං යොබ්බඤ්ඤං, රූපං අසුචිසම්මතං;

රොගන්තමපිචාරොග්‍යං, ජීවිතං මරණන්තිකං.

‘‘ඉදම්පි තෙ සුභං රූපං, සසීකන්තං මනොහරං;

භූසනානං අලඞ්කාරං, සිරිසඞ්ඝාටසංනිභං.

‘‘පුඤ්ජිතං ලොකසාරංව, නයනානං රසායනං;

පුඤ්ඤානං කිත්තිජනනං, උක්කාකකුලනන්දනං.

‘‘න චිරෙනෙව කාලෙන, ජරා සමධිසෙස්සති;

විහාය ගෙහං කාරුඤ්ඤෙ, චර ධම්මමනින්දිතෙ.

‘‘සුත්වාහං මාතු වචනං, පබ්බජිං අනගාරියං;

දෙහෙන නතු චිත්තෙන, රූපයොබ්බනලාළිතා.

‘‘මහතා ච පයත්තෙන, ඣානජ්ඣෙන පරං මම;

කාතුඤ්ච වදතෙ මාතා, න චාහං තත්ථ උස්සුකා.

‘‘තතො මහාකාරුණිකො, දිස්වා මං කාමලාලසං;

නිබ්බන්දනත්ථං රූපස්මිං, මම චක්ඛුපථෙ ජිනො.

‘‘සකෙන ආනුභාවෙන, ඉත්ථිං මාපෙසි සොභිනිං;

දස්සනීයං සුරුචිරං, මමතොපි සුරූපිනිං.

‘‘තමහං විම්හිතා දිස්වා, අතිවිම්හිතදෙහිනිං;

චින්තයිං සඵලං මෙති, නෙත්තලාභඤ්ච මානුසං.

‘‘තමහං එහි සුභගෙ, යෙනත්ථො තං වදෙහි මෙ;

කුලං තෙ නාමගොත්තඤ්ච, වද මෙ යදි තෙ පියං.

‘‘න වඤ්චකාලො සුභගෙ, උච්ඡඞ්ගෙ මං නිවාසය;

සීදන්තීව මමඞ්ගානි, පසුප්පයමුහුත්තකං.

‘‘තතො සීසං මමඞ්ගෙ සා, කත්වා සයි සුලොචනා;

තස්සා නලාටෙ පතිතා, ලුද්ධා පරමදාරුණා.

‘‘සහ තස්සා නිපාතෙන, පිළකා උපපජ්ජථ;

පග්ඝරිංසු පභින්නා ච, කුණපා පුබ්බලොහිතා.

‘‘පභින්නං වදනඤ්චාපි, කුණපං පූතිගන්ධනං;

උද්ධුමාතං විනිලඤ්ච, පුබ්බඤ්චාපි සරීරකං.

‘‘සා පවෙදිතසබ්බඞ්ගී, නිස්සසන්තී මුහුං මුහුං;

වෙදයන්තී සකං දුක්ඛං, කරුණං පරිදෙවයි.

‘‘දුක්ඛෙන දුක්ඛිතා හොමි, ඵුසයන්ති ච වෙදනා;

මහාදුක්ඛෙ නිමුග්ගම්හි, සරණං හොහි මෙ සඛී.

‘‘කුහිං වදනසොතං තෙ, කුහිං තෙ තුඞ්ගනාසිකා;

තම්බබිම්බවරොට්ඨන්තෙ, වදනං තෙ කුහිං ගතං.

‘‘කුහිං සසීනිභං වණ්ණං, කම්බුගීවා කුහිං ගතා;

දොළා ලොලාව තෙ කණ්ණා, වෙවණ්ණං සමුපාගතා.

‘‘මකුළඛාරකාකාරා, කලිකාව පයොධරා;

පභින්නා පූතිකුණපා, දුට්ඨගන්ධිත්තමාගතා.

‘‘වෙදිමජ්ඣාව සුස්සොණී, සූනාව නීතකිබ්බිසා;

ජාතා අමජ්ඣභරිතා, අහො රූපමසස්සතං.

‘‘සබ්බං සරීරසඤ්ජාතං, පූතිගන්ධං භයානකං;

සුසානමිව බීභච්ඡං, රමන්තෙ යත්ථ බාලිසා.

‘‘තදා මහාකාරුණිකො, භාතා මෙ ලොකනායකො;

දිස්වා සංවිග්ගචිත්තං මං, ඉමා ගාථා අභාසථ.

‘‘ආතුරං කුණපං පූතිං, පස්ස නන්දෙ සමුස්සයං;

අසුභාය චිත්තං භාවෙහි, එකග්ගං සුසමාහිතං.

‘‘යථා ඉදං තථා එතං, යථා එතං තථා ඉදං;

දුග්ගන්ධං පූතිකං වාති, බාලානං අභිනන්දිතං.

‘‘එවමෙතං අවෙක්ඛන්තී, රත්තින්දිවමතන්දිතා;

තතො සකාය පඤ්ඤාය, අභිනිබ්බිජ්ඣ දක්ඛිසං.

‘‘තතොහං අතිසංවිග්ගා, සුත්වා ගාථා සුභාසිතා;

තත්‍රට්ඨිතාවහං සන්තී, අරහත්තමපාපුණිං.

‘‘යත්ථ යත්ථ නිසින්නාහං, සදා ඣානපරායණා;

ජිනො තස්මිං ගුණෙ තුට්ඨො, එතදග්ගෙ ඨපෙසි මං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා උදානවසෙන ‘‘ආතුරං අසුචි’’න්තිආදිනා සත්ථාරා දෙසිතාහි තීහි ගාථාහි සද්ධිං –

85. ‘‘තස්සා මෙ අප්පමත්තාය, විචිනන්තියා යොනිසො;

යථාභූතං අයං කායො, දිට්ඨො සන්තරබාහිරො.

86. ‘‘අථ නිබ්බින්දහං කායෙ, අජ්ඣත්තඤ්ච විරජ්ජහං;

අප්පමත්තා විසංයුත්තා, උපසන්තාම්හි නිබ්බුතා’’ති. –

ඉමා ද්වෙ ගාථා අභාසි.

තත්ථ එවමෙතං අවෙක්ඛන්තී…පෙ… දක්ඛිසන්ති එතං ආතුරාදිසභාවං කායං එවං ‘‘යථා ඉදං තථා එත’’න්තිආදිනා වුත්තප්පකාරෙන රත්තින්දිවං සබ්බකාලං අතන්දිතා හුත්වා පරතො ඝොසහෙතුකං සුතමයඤාණං මුඤ්චිත්වා, තතො තංනිමිත්තං අත්තනි සම්භූතත්තා සකායභාවනාමයාය පඤ්ඤාය යාථාවතො ඝනවිනිබ්භොගකරණෙන අභිනිබ්බිජ්ඣ, කථං නු ඛො දක්ඛිසං පස්සිස්සන්ති ආභොගපුරෙචාරිකෙන පුබ්බභාගඤාණචක්ඛුනා අවෙක්ඛන්තී විචිනන්තීති අත්ථො.

තෙනාහ ‘‘තස්සා මෙ අප්පමත්තායා’’තිආදි. තස්සත්ථො – තස්සා මෙ සතිඅවිප්පවාසෙන අප්පමත්තාය යොනිසො උපායෙන අනිච්චාදිවසෙන විපස්සනාපඤ්ඤාය විචිනන්තියා වීමංසන්තියා, අයං ඛන්ධපඤ්චකසඞ්ඛාතො කායො සසන්තානපරසන්තානවිභාගතො සන්තරබාහිරො යථාභූතං දිට්ඨො.

අථ තථා දස්සනතො පච්ඡා නිබ්බින්දහං කායෙ විපස්සනාපඤ්ඤාසහිතාය මග්ගපඤ්ඤාය අත්තභාවෙ නිබ්බින්දිං, විසෙසතොව අජ්ඣත්තසන්තානෙ විරජ්ජි විරාගං ආපජ්ජිං, අහං යථාභූතාය අප්පමාදපටිපත්තියා මත්ථකප්පත්තියා අප්පමත්තා සබ්බසො සංයොජනානං සමුච්ඡින්නත්තා විසංයුත්තා උපසන්තා ච නිබ්බුතා ච අම්හීති.

සුන්දරීනන්දාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.