3. චාපාථෙරීගාථාවණ්ණනා

ලට්ඨිහත්ථො පුරෙ ආසීතිආදිකා චාපාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තී, අනුක්කමෙන උපචිතකුසලමූලා සම්භතවිමොක්ඛසම්භාරා හුත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වඞ්ගහාරජනපදෙ අඤ්ඤතරස්මිං මිගලුද්දකගාමෙ ජෙට්ඨකමිගලුද්දකස්ස ධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති, චාපාතිස්සා නාමං අහොසි. තෙන ච සමයෙන උපකො ආජීවකො බොධිමණ්ඩතො ධම්මචක්කං පවත්තෙතුං බාරාණසිං උද්දිස්ස ගච්ඡන්තෙන සත්ථාරා සමාගතො ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො, ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො, කංසි ත්වං, ආවුසො, උද්දිස්ස පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’ති (මහාව. 11; ම. නි. 1.285) පුච්ඡිත්වා –

‘‘සබ්බාභිභූ සබ්බවිදූහමස්මි, සබ්බෙසු ධම්මෙසු අනූපලිත්තො;

සබ්බඤ්ජහො තණ්හාක්ඛයෙ විමුත්තො, සයං අභිඤ්ඤාය කමුද්දිසෙය්‍යං. (ධ. ප. 353; මහාව. 11; කථා. 405; ම. නි. 1.285);

‘‘න මෙ ආචරියො අත්ථි, සදිසො මෙ න විජ්ජති;

සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං, නත්ථි මෙ පටිපුග්ගලො.

‘‘අහඤ්හි අරහා ලොකෙ, අහං සත්ථා අනුත්තරො;

එකොම්හි සම්මාසම්බුද්ධො, සීතිභූතොම්හි නිබ්බුතො.

‘‘ධම්මචක්කං පවත්තෙතුං, ගච්ඡාමි කාසිනං පුරං;

අන්ධීභූතස්මිං ලොකස්මිං, ආහඤ්ඡං අමතදුන්දුභි’’න්ති. (මහාව. 11; කථා. 405; ම. නි. 1.285) –

සත්ථාරා අත්තනො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධභාවෙ ධම්මචක්කපවත්තනෙ ච පවෙදිතෙ පසන්නචිත්තො සො ‘‘හුපෙය්‍යපාවුසො, අරහසි අනන්තජිනො’’ති (මහාව. 11; ම. නි. 1.285) වත්වා උම්මග්ගං ගහෙත්වා පක්කන්තො වඞ්ගහාරජනපදං අගමාසි. සො තත්ථ එකං මිගලුද්දකගාමකං උපනිස්සාය වාසං කප්පෙසි. තං තත්ථ ජෙට්ඨකමිගලුද්දකො උපට්ඨාසි. සො එකදිවසං දූරං මිගවං ගච්ඡන්තො ‘‘මය්හං අරහන්තෙ මා පමජ්ජී’’ති අත්තනො ධීතරං චාපං ආණාපෙත්වා අගමාසි සද්ධිං පුත්තභාතුකෙහි. සා චස්ස ධීතා අභිරූපා හොති දස්සනීයා.

අථ ඛො උපකො ආජීවකො භික්ඛාචාරවෙලායං මිගලුද්දකස්ස ඝරං ගතො පරිවිසිතුං උපගතං චාපං දිස්වා රාගෙන අභිභූතො භුඤ්ජිතුම්පි අසක්කොන්තො භාජනෙන භත්තං ආදාය වසනට්ඨානං ගන්ත්වා භත්තං එකමන්තෙ නික්ඛිපිත්වා ‘‘සචෙ චාපං ලභිස්සාමි, ජීවාමි, නො චෙ, මරිස්සාමී’’ති නිරාහාරො නිපජ්ජි. සත්තමෙ දිවසෙ මිගලුද්දකො ආගන්ත්වා ධීතරං පුච්ඡි – ‘‘කිං මය්හං අරහන්තෙ න පමජ්ජී’’ති? සා ‘‘එකදිවසමෙව ආගන්ත්වා පුන නාගතපුබ්බො’’ති ආහ. මිගලුද්දකො ච තාවදෙවස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා ‘‘කිං, භන්තෙ, අඵාසුක’’න්ති පාදෙ පරිමජ්ජන්තො පුච්ඡි. උපකො නිත්ථුනන්තො පරිවත්තතියෙව. සො ‘‘වදථ, භන්තෙ, යං මයා සක්කා කාතුං, සබ්බං තං කරිස්සාමී’’ති ආහ. උපකො එකෙන පරියායෙන අත්තනො අජ්ඣාසයං ආරොචෙසි. ‘‘ඉතරො ජානාසි පන, භන්තෙ, කිඤ්චි සිප්ප’’න්ති. ‘‘න ජානාමී’’ති. ‘‘න, භන්තෙ, කිඤ්චි සිප්පං අජානන්තෙන සක්කා ඝරං ආවසිතු’’න්ති. සො ආහ – ‘‘නාහං කිඤ්චි සිප්පං ජානාමි, අපිච තුම්හාකං මංසහාරකො භවිස්සාමි, මංසඤ්ච වික්කිණිස්සාමී’’ති. මාගවිකො ‘‘අම්හාකම්පි එතදෙව රුච්චතී’’ති උත්තරසාටකං දත්වා අත්තනො සහායකස්ස ගෙහෙ කතිපාහං වසාපෙත්වා තාදිසෙ දිවසෙ ඝරං ආනෙත්වා ධීතරං අදාසි.

අථ කාලෙ ගච්ඡන්තෙ තෙසං සංවාසමන්වාය පුත්තො නිබ්බත්ති, සුභද්දොතිස්ස නාමං අකංසු. චාපා තස්ස රොදනකාලෙ ‘‘උපකස්ස පුත්ත, ආජීවකස්ස පුත්ත, මංසහාරකස්ස පුත්ත, මා රොදි මා රොදී’’තිආදිනා පුත්තතොසනගීතෙන උපකං උප්පණ්ඩෙසි. සො ‘‘මා ත්වං චාපෙ මං ‘අනාථො’ති මඤ්ඤි, අත්ථි මෙ සහායො අනන්තජිනො නාම, තස්සාහං සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති ආහ. චාපා ‘‘එවමයං අට්ටීයතී’’ති ඤත්වා පුනප්පුනං තථා කථෙසියෙව. සො එකදිවසං තාය තථා වුත්තො කුජ්ඣිත්වා ගන්තුමාරද්ධො. තාය තං තං වත්වා අනුනීයමානොපි සඤ්ඤත්තිං අනාගච්ඡන්තො පච්ඡිමදිසාභිමුඛො පක්කාමි.

භගවා ච තෙන සමයෙන සාවත්ථියං ජෙතවනෙ විහරන්තො භික්ඛූනං ආචික්ඛි – ‘‘යො, භික්ඛවෙ, අජ්ජ ‘කුහිං අනන්තජිනො’ති ඉධාගන්ත්වා පුච්ඡති, තං මම සන්තිකං පෙසෙථා’’ති. උපකොපි ‘‘කුහිං අනන්තජිනො වසතී’’ති තත්ථ තත්ථ පුච්ඡන්තො අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං ගන්ත්වා විහාරං පවිසිත්වා විහාරමජ්ඣෙ ඨත්වා ‘‘කුහිං අනන්තජිනො’’ති පුච්ඡි. තං භික්ඛූ භගවතො සන්තිකං නයිංසු. සො භගවන්තං දිස්වා ‘‘ජානාථ මං භගවා’’ති ආහ. ‘‘ආම, ජානාමි, කුහිං පන ත්වං එත්තකං කාලං වසී’’ති? ‘‘වඞ්ගහාරජනපදෙ, භන්තෙ’’ති. ‘‘උපක, ඉදානි මහල්ලකො ජාතො පබ්බජිතුං සක්ඛිස්සසී’’ති? ‘‘පබ්බජිස්සාමි, භන්තෙ’’ති. සත්ථා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආණාපෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, ඉමං පබ්බාජෙහී’’ති. සො තං පබ්බාජෙසි. සො පබ්බජිතො සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා භාවනං අනුයුඤ්ජන්තො න චිරස්සෙව අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාය කාලං කත්වා අවිහෙසු නිබ්බත්තො, නිබ්බත්තක්ඛණෙයෙව අරහත්තං පාපුණි. අවිහෙසු නිබ්බත්තමත්තා සත්ත ජනා අරහත්තං පත්තා, තෙසං අයං අඤ්ඤතරො. වුත්තඤ්හෙතං –

‘‘අවිහං උපපන්නාසෙ, විමුත්තා සත්ත භික්ඛවො;

රාගදොසපරික්ඛීණා, තිණ්ණා ලොකෙ විසත්තිකං.

‘‘උපකොපලගණ්ඩො ච, පක්කුසාති ච තෙ තයො;

භද්දියො ඛණ්ඩදෙවො ච, බාහුරග්ගි ච සිඞ්ගියො;

තෙ හිත්වා මානුසං දෙහං, දිබ්බයොගං උපච්චගු’’න්ති. (සං. නි. 1.105);

උපකෙ පන පක්කන්තෙ නිබ්බින්දහදයා චාපා දාරකං අය්‍යකස්ස නිය්‍යාදෙත්වා පුබ්බෙ උපකෙන ගතමග්ගං ගච්ඡන්තී සාවත්ථිං ගන්ත්වා භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී මග්ගපටිපාටියා අරහත්තෙ පතිට්ඨිතා, අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා පුබ්බෙ උපකෙන අත්තනා ච කථිතගාථායො උදානවසෙන එකජ්ඣං කත්වා –

292. ‘‘ලට්ඨිහත්ථො පුරෙ ආසි, සො දානි මිගලුද්දකො;

ආසාය පලිපා ඝොරා, නාසක්ඛි පාරමෙතවෙ.

293. ‘‘සුමත්තං මං මඤ්ඤමානා, චාපි පුත්තමතොසයි;

චාපාය බන්ධනං ඡෙත්වා, පබ්බජිස්සං පුනොපහං.

294. ‘‘මා මෙ කුජ්ඣි මහාවීර, මා මෙ කුජ්ඣි මහාමුනි;

න හි කොධපරෙතස්ස, සුද්ධි අත්ථි කුතො තපො.

295. ‘‘පක්කමිස්සඤ්ච නාළාතො, කොධ නාළාය වච්ඡති;

බන්ධන්තී ඉත්ථිරූපෙන, සමණෙ ධම්මජීවිනො.

296. ‘‘එහි කාළ නිවත්තස්සු, භුඤ්ජ කාමෙ යථා පුරෙ;

අහඤ්ච තෙ වසීකතා, යෙ ච මෙ සන්ති ඤාතකා.

297. ‘‘එත්තො චාපෙ චතුබ්භාගං, යථා භාසසි ත්වඤ්ච මෙ;

තයි රත්තස්ස පොසස්ස, උළාරං වත තං සියා.

298. ‘‘කාළඞ්ගිනිංව තක්කාරිං, පුප්ඵිතං ගිරිමුද්ධනි;

ඵුල්ලං දාලිමලට්ඨිංව, අන්තොදීපෙව පාටලිං.

299. ‘‘හරිචන්දනලිත්තඞ්ගිං, කාසිකුත්තමධාරිනිං;

තං මං රූපවතිං සන්තිං, කස්ස ඔහායං ගච්ඡසි.

300. ‘‘සාකුන්තිකොව සකුණිං, යථා බන්ධිතුමිච්ඡති;

ආහරිමෙන රූපෙන, න මං ත්වං බාධයිස්සසි.

301. ‘‘ඉමඤ්ච මෙ පුත්තඵලං, කාළ උප්පාදිතං තයා;

තං මං පුත්තවතිං සන්තිං, කස්ස ඔහාය ගච්ඡසි.

302. ‘‘ජහන්ති පුත්තෙ සප්පඤ්ඤා, තතො ඤාතී තතො ධනං;

පබ්බජන්ති මහාවීරා, නාගො ඡෙත්වාව බන්ධනං.

303. ‘‘ඉදානි තෙ ඉමං පුත්තං, දණ්ඩෙන ඡුරිකාය වා;

භූමියං වා නිසුම්භිස්සං, පුත්තසොකා න ගච්ඡසි.

304. ‘‘සචෙ පුත්තං සිඞ්ගාලානං, කුක්කුරානං පදාහිසි;

න මං පුත්තකත්තෙ ජම්මි, පුනරාවත්තයිස්සසි.

305. ‘‘හන්ද ඛො දානි භද්දන්තෙ, කුහිං කාළ ගමිස්සසි;

කතමං ගාමනිගමං, නගරං රාජධානියො.

306. ‘‘අහුම්හ පුබ්බෙ ගණිනො, අස්සමණා සමණමානිනො;

ගාමෙන ගාමං විචරිම්හ, නගරෙ රාජධානියො.

307. ‘‘එසො හි භගවා බුද්ධො, නදිං නෙරඤ්ජරං පති;

සබ්බදුක්ඛප්පහානාය, ධම්මං දෙසෙති පාණිනං;

තස්සාහං සන්තිකං ගච්ඡං, සො මෙ සත්ථා භවිස්සති.

308. ‘‘වන්දනං දානි මෙ වජ්ජාසි, ලොකනාථං අනුත්තරං;

පදක්ඛිණඤ්ච කත්වාන, ආදිසෙය්‍යාසි දක්ඛිණං.

309. ‘‘එතං ඛො ලබ්භමම්හෙහි, යථා භාසසි ත්වඤ්ච මෙ;

වන්දනං දානි තෙ වජ්ජං, ලොකනාථං අනුත්තරං;

පදක්ඛිණඤ්ච කත්වාන, ආදිසිස්සාමි දක්ඛිණං.

310. ‘‘තතො ච කාළො පක්කාමි, නදිං නෙරඤ්ජරං පති;

සො අද්දසාසි සම්බුද්ධං, දෙසෙන්තං අමතං පදං.

311. ‘‘දුක්ඛං දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

312. ‘‘තස්ස පාදානි වන්දිත්වා, කත්වාන නං පදක්ඛිණං;

චාපාය ආදිසිත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. –

ඉමා ගාථා අභාසි.

තත්ථ ලට්ඨිහත්ථොති දණ්ඩහත්ථො. පුරෙති පුබ්බෙ පරිබ්බාජකකාලෙ චණ්ඩගොණකුක්කුරාදීනං පරිහරණත්ථං දණ්ඩං හත්ථෙන ගහෙත්වා විචරණකො අහොසි. සො දානි මිගලුද්දකොති සො ඉදානි මිගලුද්දෙහි සද්ධිං සම්භොගසංවාසෙහි මිගලුද්දො මාගවිකො ජාතො. ආසායාති තණ්හාය. ‘‘ආසයා’’තිපි පාඨො, අජ්ඣාසයහෙතූති අත්ථො. පලිපාති කාමපඞ්කතො දිට්ඨිපඞ්කතො ච. ඝොරාති අවිදිතවිපුලානත්ථාවහත්තා දාරුණතො ඝොරා. නාසක්ඛි පාරමෙතවෙති තස්සෙව පලිපස්ස පාරභූතං නිබ්බානං එතුං ගන්තුං න අසක්ඛි, න අභිසම්භුනීති අත්තානමෙව සන්ධාය උපකො වදති.

සුමත්තං මං මඤ්ඤමානාති අත්තනි සුට්ඨු මත්තං මදප්පත්තං කාමගෙධවසෙන ලග්ගං පමත්තං වා කත්වා මං සල්ලක්ඛන්තී. චාපා පුත්තමතොසයීති මිගලුද්දස්ස ධීතා චාපා ‘‘ආජීවකස්ස පුත්තා’’තිආදිනා මං ඝට්ටෙන්තී පුත්තං තොසෙසි කෙළායසි. ‘‘සුපති මං මඤ්ඤමානා’’ති ච පඨන්ති, සුපතීති මං මඤ්ඤමානාති අත්ථො. චාපාය බන්ධනං ඡෙත්වාති චාපාය තයි උප්පන්නං කිලෙසබන්ධනං ඡින්දිත්වා. පබ්බජිස්සං පුනොපහන්ති පුන දුතියවාරම්පි අහං පබ්බජිස්සාමි.

ඉදානි තස්සා ‘‘මය්හං අත්ථො නත්ථී’’ති වදති, තං සුත්වා චාපා ඛමාපෙන්තී ‘‘මා මෙ කුජ්ඣී’’ති ගාථමාහ. තත්ථ මා මෙ කුජ්ඣීති කෙළිකරණමත්තෙන මා මය්හං කුජ්ඣි. මහාවීර, මහාමුනීති උපකං ආලපති. තඤ්හි සා පුබ්බෙපි පබ්බජිතො, ඉදානිපි පබ්බජිතුකාමොති කත්වා ඛන්තිඤ්ච පච්චාසීසන්තී ‘‘මහාමුනී’’ති ආහ. තෙනෙවාහ – ‘‘න හි කොධපරෙතස්ස, සුද්ධි අත්ථි කුතො තපො’’ති, ත්වං එත්තකම්පි අසහන්තො කථං චිත්තං දමෙස්සසි, කථං වා තපං චරිස්සසීති අධිප්පායො.

අථ නාළං ගන්ත්වා ජීවිතුකාමොසීති චාපාය වුත්තො ආහ – ‘‘පක්කමිස්සඤ්ච නාළාතො, කොධ නාළාය වච්ඡතී’’ති කො ඉධ නාළාය වසිස්සති, නාළාතොව අහං පක්කමිස්සාමෙව. සො හි තස්ස ජාතගාමො, තතො නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. සො ච මගධරට්ඨෙ බොධිමණ්ඩස්ස ආසන්නපදෙසෙ, තං සන්ධාය වුත්තං. බන්ධන්තී ඉත්ථිරූපෙන, සමණෙ ධම්මජීවිනොති චාපෙ ත්වං ධම්මෙන ජීවන්තෙ ධම්මිකෙ පබ්බජිතෙ අත්තනො ඉත්ථිරූපෙන ඉත්ථිකුත්තාකප්පෙහි බන්ධන්තී තිට්ඨසි. යෙනාහං ඉදානි එදිසො ජාතො, තස්මා තං පරිච්චජාමීති අධිප්පායො.

එවං වුත්තෙ චාපා තං නිවත්තෙතුකාමා ‘‘එහි, කාළා’’ති ගාථමාහ. තස්සත්ථො – කාළවණ්ණතාය, කාළ, උපක, එහි නිවත්තස්සු මා පක්කමි, පුබ්බෙ විය කාමෙ පරිභුඤ්ජ, අහඤ්ච යෙ ච මෙ සන්ති ඤාතකා, තෙ සබ්බෙව තුය්හං මා පක්කමිතුකාමතාය වසීකතා වසවත්තිනො කතාති.

තං සුත්වා උපකො ‘‘එත්තො චාපෙ’’ති ගාථමාහ. තත්ථ චාපෙති චාපෙ. චාපසදිසඅඞ්ගලට්ඨිතාය හි සා, චාපාති නාමං ලභි, තස්මා, චාපාති වුච්චති. ත්වං චාපෙ, යථා භාසසි, ඉදානි යාදිසං කථෙසි, ඉතො චතුබ්භාගමෙව පියසමුදාචාරං කරෙය්‍යාසි. තයි රත්තස්ස රාගාභිභූතස්ස පුරිසස්ස උළාරං වත තං සියා, අහං පනෙතරහි තයි කාමෙසු ච විරත්තො, තස්මා චාපාය වචනෙ න තිට්ඨාමීති අධිප්පායො.

පුන, චාපා, අත්තනි තස්ස ආසත්තිං උප්පාදෙතුකාමා ‘‘කාළඞ්ගිනි’’න්ති ආහ. තත්ථ, කාළාති තස්සාලපනං. අඞ්ගිනින්ති අඞ්ගලට්ඨිසම්පන්නං. ඉවාති උපමාය නිපාතො. තක්කාරිං පුප්ඵිතං ගිරිමුද්ධනීති පබ්බතමුද්ධනි ඨිතං සුපුප්ඵිතදාලිමලට්ඨිං විය. ‘‘උක්කාගාරි’’න්ති ච කෙචි පඨන්ති, අඞ්ගත්ථිලට්ඨිං වියාති අත්ථො. ගිරිමුද්ධනීති ච ඉදං කෙනචි අනුපහතසොභතාදස්සනත්ථං වුත්තං. කෙචි ‘‘කාලිඞ්ගිනි’’න්ති පාඨං වත්වා තස්ස කුම්භණ්ඩලතාසදිසන්ති අත්ථං වදන්ති. ඵුල්ලං දාලිමලට්ඨිංවාති පුප්ඵිතං බීජපූරලතං විය. අන්තොදීපෙව පාටලින්ති දීපකබ්භන්තරෙ පුප්ඵිතපාටලිරුක්ඛං විය, දීපග්ගහණඤ්චෙත්ථ සොභාපාටිහාරියදස්සනත්ථමෙව.

හරිචන්දනලිත්තඞ්ගින්ති ලොහිතචන්දනෙන අනුලිත්තසබ්බඞ්ගිං. කාසිකුත්තමධාරිනින්ති උත්තමකාසිකවත්ථධරං. තං මන්ති තාදිසං මං. රූපවතිං සන්තින්ති රූපසම්පන්නං සමානං. කස්ස ඔහාය ගච්ඡසීති කස්ස නාම සත්තස්ස, කස්ස වා හෙතුනො, කෙන කාරණෙන, ඔහාය පහාය පරිච්චජිත්වා ගච්ඡසි.

ඉතො පරම්පි තෙසං වචනපටිවචනගාථාව ඨපෙත්වා පරියොසානෙ තිස්සො ගාථා. තත්ථ සාකුන්තිකොවාති සකුණලුද්දො විය. ආහරිමෙන රූපෙනාති කෙසමණ්ඩනාදිනා සරීරජග්ගනෙන චෙව වත්ථාභරණාදිනා ච අභිසඞ්ඛාරිකෙන රූපෙන වණ්ණෙන කිත්තිමෙන චාතුරියෙනාති අත්ථො. න මං ත්වං බාධයිස්සසීති පුබ්බෙ විය ඉදානි මං ත්වං න බාධිතුං සක්ඛිස්සසි.

පුත්තඵලන්ති පුත්තසඞ්ඛාතං ඵලං පුත්තපසවො.

සප්පඤ්ඤාති පඤ්ඤවන්තො, සංසාරෙ ආදීනවවිභාවිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතාති අධිප්පායො. තෙ හි අප්පං වා මහන්තං වා ඤාතිපරිවට්ටං භොගක්ඛන්ධං වා පහාය පබ්බජන්ති. තෙනාහ – ‘‘පබ්බජන්ති මහාවීරා, නාගො ඡෙත්වාව බන්ධන’’න්ති, අයබන්ධනං විය හත්ථිනාගො ගිහිබන්ධනං ඡින්දිත්වා මහාවීරියාව පබ්බජන්ති, න නිහීනවීරියාති අත්ථො.

දණ්ඩෙනාති යෙන කෙනචි දණ්ඩෙන. ඡුරිකායාති ඛුරෙන. භූමියං වා නිසුම්භිස්සන්ති පථවියං පාතෙත්වා පොථනවිජ්ඣනාදිනා විබාධිස්සාමි. පුත්තසොකා න ගච්ඡසීති පුත්තසොකනිමිත්තං න ගච්ඡිස්සසි.

පදාහිසීති දස්සසි. පුත්තකත්තෙති පුත්තකාරණා. ජම්මීති තස්සා ආලපනං, ලාමකෙති අත්ථො.

ඉදානි තස්ස ගමනං අනුජානිත්වා ගමනට්ඨානං ජානිතුං ‘‘හන්ද ඛො’’ති ගාථමාහ.

ඉතරො පුබ්බෙ අහං අනිය්‍යානිකං සාසනං පග්ගය්හ අට්ඨාසිං, ඉදානි පන නිය්‍යානිකෙ අනන්තජිනස්ස සාසනෙ ඨාතුකාමො, තස්මා තස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමීති දස්සෙන්තො ‘‘අහුම්හා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ගණිනොති ගණධරා. අස්සමණාති න සමිතපාපා. සමණමානිනොති සමිතපාපාති එවං සඤ්ඤිනො. විචරිම්හාති පූරණාදීසු අත්තානං පක්ඛිපිත්වා වදති.

නෙරඤ්ජරං පතීති නෙරඤ්ජරාය නදියා සමීපෙ තස්සා තීරෙ. බුද්ධොති අභිසම්බොධිං පත්තො, අභිසම්බොධිං පත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො සබ්බකාලං භගවා තත්ථෙව වසීති අධිප්පායෙන වදති.

වන්දනං දානි මෙ වජ්ජාසීති මම වන්දනං වදෙය්‍යාසි, මම වචනෙන ලොකනාථං අනුත්තරං වදෙය්‍යාසීති අත්ථො. පදක්ඛිණඤ්ච කත්වාන, ආදිසෙය්‍යාසි දක්ඛිණන්ති බුද්ධං භගවන්තං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වාපි චතූසු ඨානෙසු වන්දිත්වා, තතො පුඤ්ඤතො මය්හං පත්තිදානං දෙන්තො පදක්ඛිණං ආදිසෙය්‍යාසි බුද්ධගුණානං සුතපුබ්බත්තා හෙතුසම්පන්නතාය ච එවං වදති.

එතං ඛො ලබ්භමම්හෙහීති එතං පදක්ඛිණකරණං පුඤ්ඤං අම්හෙහි තව දාතුං සක්කා, න නිවත්තනං, පුබ්බෙ විය කාමූපභොගො ච න සක්කාති අධිප්පායො. තෙ වජ්ජන්ති තව වන්දනං වජ්ජං වක්ඛාමි.

සොති කාළො, අද්දසාසීති අද්දක්ඛි.

සත්ථුදෙසනායං සච්චකථාය පධානත්තා තබ්බිනිමුත්තාය අභාවතො ‘‘දුක්ඛ’’න්තිආදි වුත්තං, සෙසං වුත්තනයමෙව.

චාපාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.