2. රොහිනීථෙරීගාථාවණ්ණනා

සමණාති භොති සුපීතිආදිකා රොහිනියා ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තී ඉතො එකනවුතිකප්පෙ විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා, එකදිවසං බන්ධුමතීනගරෙ භගවන්තං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පත්තං ගහෙත්වා පූවස්ස පූරෙත්වා භගවතො දත්වා පීතිසොමනස්සජාතා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දි. සා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී අනුක්කමෙන උපචිතවිමොක්ඛසම්භාරා හුත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං මහාවිභවස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා රොහිනීති ලද්ධනාමා විඤ්ඤුතං පත්වා, සත්ථරි වෙසාලියං විහරන්තෙ විහාරං ගන්තවා ධම්මං සුත්වා සොතාපන්නා හුත්වා මාතාපිතූනං ධම්මං දෙසෙත්වා සාසනෙ පසාදං උප්පාදෙත්වා තෙ අනුජානාපෙත්වා සයං පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී න චිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං –

‘‘නගරෙ බන්ධුමතියා, විපස්සිස්ස මහෙසිනො;

පිණ්ඩාය විචරන්තස්ස, පූවෙදාසිමහං තදා.

‘‘තෙන කම්මෙන සුකතෙන, චෙතනාපණිධීහි ච;

තත්ථ චිත්තං පසාදෙත්වා, තාවතිංසමගච්ඡහං.

‘‘ඡත්තිංසදෙවරාජූනං, මහෙසිත්තමකාරයිං;

පඤ්ඤාසචක්කවත්තීනං, මහෙසිත්තමකාරයිං.

‘‘මනසා පත්ථිතා නාම, සබ්බා මය්හං සමිජ්ඣථ;

සම්පත්තිං අනුභොත්වාන, දෙවෙසු මනුජෙසු ච.

‘‘පච්ඡිමෙ භවසම්පත්තෙ, ජාතො විප්පකුලෙ අහං;

රොහිනී නාම නාමෙන, ඤාතකෙහි පියායිතා.

‘‘භික්ඛූනං සන්තිකං ගන්ත්වා, ධම්මං සුත්වා යථාතථං;

සංවිග්ගමානසා හුත්වා, පබ්බජිං අනගාරියං.

‘‘යොනිසො පදහන්තීනං, අරහත්තමපාපුණිං;

එකනවුතිතො කප්පෙ, යං දානමදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, පූවදානස්සිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා පුබ්බෙ සොතාපන්නකාලෙ පිතරා අත්තනා ච වචනපටිවචනවසෙන වුත්තගාථා උදානවසෙන භාසන්තී –

271. ‘‘සමණාති භොති සුපි, සමණාති පබුජ්ඣසි;

සමණානෙව කිත්තෙසි, සමණී නූන භවිස්සසි.

272. ‘‘විපුලං අන්නඤ්ච පානඤ්ච, සමණානං පවෙච්ඡසි;

රොහිනී දානි පුච්ඡාමි, කෙන තෙ සමණා පියා.

273. ‘‘අකම්මකාමා අලසා, පරදත්තූපජීවිනො;

ආසංසුකා සාදුකාමා, කෙන තෙ සමණා පියා.

274. ‘‘චිරස්සං වත මං තාත, සමණානං පරිපුච්ඡසි;

තෙසං තෙ කිත්තයිස්සාමි, පඤ්ඤාසීලපරක්කමං.

275. ‘‘කම්මකාමා අනලසා, කම්මසෙට්ඨස්ස කාරකා;

රාගං දොසං පජහන්ති, තෙන මෙ සමණා පියා.

276. ‘‘තීණි පාපස්ස මූලානි, ධුනන්ති සුචිකාරිනො;

සබ්බං පාපං පහීනෙසං, තෙන මෙ සමණා පියා.

277. ‘‘කායකම්මං සුචි නෙසං, වචීකම්මඤ්ච තාදිසං;

මනොකම්මං සුචි නෙසං, තෙන මෙ සමණා පියා.

278. ‘‘විමලා සඞ්ඛමුත්තාව, සුද්ධා සන්තරබාහිරා;

පුණ්ණා සුක්කාන ධම්මානං, තෙන මෙ සමණා පියා.

279. ‘‘බහුස්සුතා ධම්මධරා, අරියා ධම්මජීවිනො;

අත්ථං ධම්මඤ්ච දෙසෙන්ති, තෙන මෙ සමණා පියා.

280. ‘‘බහුස්සුතා ධම්මධරා, අරියා ධම්මජීවිනො;

එකග්ගචිත්තා සතිමන්තො, තෙන මෙ සමණා පියා.

281. ‘‘දූරඞ්ගමා සතිමන්තො, මන්තභාණී අනුද්ධතා;

දුක්ඛස්සන්තං පජානන්ති, තෙන මෙ සමණා පියා.

282. ‘‘යස්මා ගාමා පක්කමන්ති, න විලොකෙන්ති කිඤ්චනං;

අනපෙක්ඛාව ගච්ඡන්ති, තෙන මෙ සමණා පියා.

283. ‘‘න තෙ සං කොට්ඨෙ ඔපෙන්ති, න කුම්භිං න ඛළොපියං;

පරිනිට්ඨිතමෙසානා, තෙන මෙ සමණා පියා.

284. ‘‘න තෙ හිරඤ්ඤං ගණ්හන්ති, න සුවණ්ණං න රූපියං;

පච්චුප්පන්නෙන යාපෙන්ති, තෙන මෙ සමණා පියා.

285. ‘‘නානාකුලා පබ්බජිතා, නානාජනපදෙහි ච;

අඤ්ඤමඤ්ඤං පිහයන්ති, තෙන මෙ සමණා පියා.

286. ‘‘අත්ථාය වත නො භොති, කුලෙ ජාතාසි රොහිනී;

සද්ධා බුද්ධෙ ච ධම්මෙ ච, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවා.

287. ‘‘තුවඤ්හෙතං පජානාසි, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං අනුත්තරං;

අම්හම්පි එතෙ සමණා, පටිග්ගණ්හන්ති දක්ඛිණං.

288. ‘‘පතිට්ඨිතො හෙත්ථ යඤ්ඤො, විපුලො නො භවිස්සති;

සචෙ භායසි දුක්ඛස්ස, සචෙ තෙ දුක්ඛමප්පියං.

289. ‘‘උපෙහි සරණං බුද්ධං, ධම්මං සඞ්ඝඤ්ච තාදිනං;

සමාදියාහි සීලානි, තං තෙ අත්ථාය හෙහිති.

290. ‘‘උපෙමි සරණං බුද්ධං, ධම්මං සඞ්ඝඤ්ච තාදිනං;

සමාදියාමි සීලානි, තං මෙ අත්ථාය හෙහිති.

291. ‘‘බ්‍රහ්මබන්ධු පුරෙ ආසිං, සො ඉදානිම්හි බ්‍රාහ්මණො;

තෙවිජ්ජො සොත්තියො චම්හි, වෙදගූ චම්හි න්හාතකො’’ති. –

ඉමා ගාථා පච්චුදාහාසි.

තත්ථ ආදිතො තිස්සො ගාථා අත්තනො ධීතු භික්ඛූසු සම්මුතිං අනිච්ඡන්තෙන වුත්තා. තත්ථ සමණාති භොති සුපීති භොති ත්වං සුපනකාලෙපි ‘‘සමණා සමණා’’ති කිත්තෙන්තී සමණපටිබද්ධංයෙව කථං කථෙන්තී සුපසි. සමණාති පබුජ්ඣසීති සුපනතො උට්ඨහන්තීපි ‘‘සමණා’’ඉච්චෙවං වත්වා පබුජ්ඣසි නිද්දාය වුට්ඨාසි. සමණානෙව කිත්තෙසීති සබ්බකාලම්පි සමණෙ එව සමණානමෙව වා ගුණෙ කිත්තෙසි අභිත්ථවසි. සමණී නූන භවිස්සසීති ගිහිරූපෙන ඨිතාපි චිත්තෙන සමණී එව මඤ්ඤෙ භවිස්සසි. අථ වා සමණී නූන භවිස්සසීති ඉදානි ගිහිරූපෙන ඨිතාපි න චිරෙනෙව සමණී එව මඤ්ඤෙ භවිස්සසි සමණෙසු එව නින්නපොණභාවතො.

පවෙච්ඡසීති දෙසි. රොහිනී දානි පුච්ඡාමීති, අම්ම රොහිනි, තං අහං ඉදානි පුච්ඡාමීති බ්‍රාහ්මණො අත්තනො ධීතරං පුච්ඡන්තො ආහ. කෙන තෙ සමණා පියාති, අම්ම රොහිනි, ත්වං සයන්තීපි පබුජ්ඣන්තීපි අඤ්ඤදාපි සමණානමෙව ගුණෙ කිත්තයසි, කෙන නාම කාරණෙන තුය්හං සමණා පියායිතබ්බා ජාතාති අත්ථො.

ඉදානි බ්‍රාහ්මණො සමණෙසු දොසං ධීතු ආචික්ඛන්තො ‘‘අකම්මකාමා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ අකම්මකාමාති න කම්මකාමා, අත්තනො පරෙසඤ්ච අත්ථාවහං කිඤ්චි කම්මං න කාතුකාමා. අලසාති කුසීතා. පරදත්තූපජීවිනොති පරෙහි දින්නෙනෙව උපජීවනසීලා. ආසංසුකාති තතො එව ඝාසච්ඡාදනාදීනං ආසීසනකා. සාදුකාමාති සාදුං මධුරමෙව ආහාරං ඉච්ඡනකා. සබ්බමෙතං බ්‍රාහ්මණො සමණානං ගුණෙ අජානන්තො අත්තනාව පරිකප්පිතං දොසමාහ.

තං සුත්වා රොහිනී ‘‘ලද්ධො දානි මෙ ඔකාසො අය්‍යානං ගුණෙ කථෙතු’’න්ති තුට්ඨමානසා භික්ඛූනං ගුණෙ කිත්තෙතුකාමා පඨමං තාව තෙසං කිත්තනෙ සොමනස්සං පවෙදෙන්තී ‘‘චීරස්සං වත මං, තාතා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ චිරස්සං වතාති චිරෙන වත. තාතාති පිතරං ආලපති. සමණානන්ති සමණෙ සමණානං වා මය්හං පියායිතබ්බං පරිපුච්ඡසි. තෙසන්ති සමණානං. පඤ්ඤාසීලපරක්කමන්ති පඤ්ඤඤ්ච සීලඤ්ච උස්සාහඤ්ච.

කිත්තයිස්සාමීති කථයිස්සාමි. පටිජානෙත්වා තෙ කිත්තෙන්තී ‘‘අකම්මකාමා අලසා’’ති තෙන වුත්තං දොසං තාව නිබ්බෙඨෙත්වා තප්පටිපක්ඛභූතං ගුණං දස්සෙතුං ‘‘කම්මකාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ කම්මකාමාති වත්තපටිවත්තාදිභෙදං කම්මං සමණකිච්චං පරිපූරණවසෙන කාමෙන්ති ඉච්ඡන්තීති කම්මකාමා. තත්ථ යුත්තප්පයුත්තා හුත්වා උට්ඨාය සමුට්ඨාය වායමනතො න අලසාති අනලසා. තං පන කම්මං සෙට්ඨං උත්තමං නිබ්බානාවහමෙව කරොන්තීති කම්මසෙට්ඨස්ස කාරකා. කරොන්තා පන තං පටිපත්තියා අනවජ්ජභාවතො රාගං දොසං පජහන්ති, යථා රාගදොසා පහීයන්ති, එවං සමණා කම්මං කරොන්ති. තෙන මෙ සමණා පියාති තෙන යථාවුත්තෙන සම්මාපටිපජ්ජනෙන මය්හං සමණා පියායිතබ්බාති අත්ථො.

තීණි පාපස්ස මූලානීති ලොභදොසමොහසඞ්ඛාතානි අකුසලස්ස තීණි මූලානි. ධුනන්තීති නිග්ඝාතෙන්ති, පජහන්තීති අත්ථො. සුචිකාරිනොති අනවජ්ජකම්මකාරිනො. සබ්බං පාපං පහීනෙසන්ති අග්ගමග්ගාධිගමෙන එසං සබ්බම්පි පාපං පහීනං.

එවං ‘‘සමණා සුචිකාරිනො’’ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘කායකම්ම’’න්ති ගාථමාහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

විමලා සඞ්ඛමුත්තාවාති සුධොතසඞ්ඛා විය මුත්තා විය ච විගතමලා රාගාදිමලරහිතා. සුද්ධා සන්තරබාහිරාති සන්තරඤ්ච බාහිරඤ්ච සන්තරබාහිරං. තතො සන්තරබාහිරතො සුද්ධා, සුද්ධාසයපයොගාති අත්ථො. පුණ්ණා සුක්කාන ධම්මානන්ති එකන්තසුක්කෙහි අනවජ්ජධම්මෙහි පරිපුණ්ණා, අසෙඛෙහි සීලක්ඛන්ධාදීහි සමන්නාගතාති අත්ථො.

සුත්තගෙය්‍යාදිබහුං සුතං එතෙසං, සුතෙන වා උප්පන්නාති බහුස්සුතා, පරියත්තිබාහුසච්චෙන පටිවෙධබාහුසච්චෙන ච සමන්නාගතාති අත්ථො. තමෙව දුවිධම්පි ධම්මං ධාරෙන්තීති ධම්මධරා. සත්තානං ආචාරසමාචාරසික්ඛාපදෙන අරීයන්තීති අරියා. ධම්මෙන ඤායෙන ජීවන්තීති ධම්මජීවිනො. අත්ථං ධම්මඤ්ච දෙසෙන්තීති භාසිතත්ථඤ්ච දෙසනාධම්මඤ්ච කථෙන්ති පකාසෙන්ති. අථ වා අත්ථතො අනපෙතං ධම්මතො අනපෙතඤ්ච දෙසෙන්ති ආචික්ඛන්ති.

එකග්ගචිත්තාති සමාහිතචිත්තා. සතිමන්තොති උපට්ඨිතසතිනො.

දූරඞ්ගමාති අරඤ්ඤගතා, මනුස්සූපචාරං මුඤ්චිත්වා දූරං ගච්ඡන්තා, ඉද්ධානුභාවෙන වා යථාරුචිතං දූරං ඨානං ගච්ඡන්තීති දූරඞ්ගමා. මන්තා වුච්චති පඤ්ඤා, තාය භණනසීලතාය මන්තභාණී. න උද්ධතාති අනුද්ධතා, උද්ධච්චරහිතා වූපසන්තචිත්තා. දුක්ඛස්සන්තං පජානන්තීති වට්ටදුක්ඛස්ස පරියන්තභූතං නිබ්බානං පටිවිජ්ඣන්ති.

න විලොකෙන්ති කිඤ්චනන්ති යතො ගාමතො පක්කමන්ති, තස්මිං ගාමෙ කඤ්චි සත්තං වා සඞ්ඛාරං වා අපෙක්ඛාවසෙන න ඔලොකෙන්ති, අථ ඛො පන අනපෙක්ඛාව ගච්ඡන්ති පක්කමන්ති.

න තෙ සං කොට්ඨෙ ඔපෙන්තීති තෙ සමණා සං අත්තනො සන්තකං සාපතෙය්‍යං කොට්ඨෙ න ඔපෙන්ති න පටිසාමෙත්වා ඨපෙන්ති තාදිසස්ස පරිග්ගහස්ස අභාවතො. කුම්භින්ති කුම්භියං. ඛළොපියන්ති පච්ඡියං. පරිනිට්ඨිතමෙසානාති පරකුලෙසු පරෙසං අත්ථාය සිද්ධමෙව ඝාසං පරියෙසන්තා.

හිරඤ්ඤන්ති කහාපණං. රූපියන්ති රජතං. පච්චුප්පන්නෙන යාපෙන්තීති අතීතං අනනුසොචන්තා අනාගතඤ්ච අපච්චාසීසන්තා පච්චුප්පන්නෙන යාපෙන්ති අත්තභාවං පවත්තෙන්ති.

අඤ්ඤමඤ්ඤං පිහයන්තීති අඤ්ඤමඤ්ඤස්මිං මෙත්තිං කරොන්ති. ‘‘පිහායන්ති’’පි පාඨො, සො එව අත්ථො.

එවං සො බ්‍රාහ්මණො ධීතුයා සන්තිකෙ භික්ඛූනං ගුණෙ සුත්වා පසන්නමානසො ධීතරං පසංසන්තො ‘‘අත්ථාය වතා’’තිආදිමාහ.

අම්හම්පීති අම්හාකම්පි. දක්ඛිණන්ති දෙය්‍යධම්මං.

එත්ථාති එතෙසු සමණෙසු. යඤ්ඤොති දානධම්මො. විපුලොති විපුලඵලො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

එවං බ්‍රාහ්මණො සරණෙසු සීලෙසු ච පතිට්ඨිතො අපරභාගෙ සඤ්ජාතසංවෙගො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාය අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා උදානෙන්තො ‘‘බ්‍රහ්මබන්ධූ’’ති ගාථමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.

රොහිනීථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.