8. වස්සිකත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

එකොපි සද්ධො මෙධාවීති ආයස්මතො වස්සිකත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි කරොන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං සත්ථාරං දිස්වා පසන්නචිත්තො පිලක්ඛඵලානි අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කොසලරට්ඨෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වස්සිකොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො සත්ථු යමකපාටිහාරියං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සමණධම්මං කරොන්තො ආබාධිකො අහොසි. අථ නං ඤාතකා වෙජ්ජපරිදිට්ඨෙන භෙසජ්ජවිධිනා උපට්ඨහිත්වා අරොගමකංසු. සො තම්හා ආබාධා වුට්ඨිතො සංවෙගජාතො භාවනං උස්සුක්කාපෙත්වා ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 2.47.40-44) –

‘‘වනන්තරෙ බුද්ධං දිස්වා, අත්ථදස්සිං මහායසං;

පසන්නචිත්තො සුමනො, පිලක්ඛස්ස ඵලං අදා.

‘‘අට්ඨාරසෙ කප්පසතෙ, යං ඵලං අදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, ඵලදානස්සිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා ආකාසෙන ඤාතකානං සන්තිකෙ ගන්ත්වා ආකාසෙ ඨිතො ධම්මං දෙසෙත්වා තෙ සරණෙසු සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙසි. තෙසු කෙචි කාලඞ්කතා සරණෙසු සීලෙසු ච පතිට්ඨිතත්තා සග්ගෙ නිබ්බත්තිංසු. අථ නං සත්ථා බුද්ධුපට්ඨානං උපගතං ‘‘කිං තෙ, වස්සික, ඤාතීනං ආරොග්‍ය’’න්ති පුච්ඡි. සො ඤාතීනං අත්තනා කතං උපකාරං සත්ථු කථෙන්තො –

240. ‘‘එකොපි සද්ධො මෙධාවී, අස්සද්ධානීධ ඤාතිනං;

ධම්මට්ඨො සීලසම්පන්නො, හොති අත්ථාය බන්ධුනං.

241. ‘‘නිග්ගය්හ අනුකම්පාය, චොදිතා ඤාතයො මයා;

ඤාතිබන්ධවපෙමෙන, කාරං කත්වාන භික්ඛුසු.

242. ‘‘තෙ අබ්භතීතා කාලඞ්කතා, පත්තා තෙ තිදිවං සුඛං;

භාතරො මය්හං මාතා ච, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. –

තිස්සො ගාථා අභාසි.

තත්ථායං පඨමගාථාය අත්ථො – යො කම්මඵලසද්ධාය ච රතනත්තයසද්ධාය ච වසෙන සද්ධො, තතො එව කම්මස්සකතඤාණාදියොගතො මෙධාවී, සත්ථු ඔවාදධම්මෙ නවලොකුත්තරධම්මෙ ච ඨිතත්තා ධම්මට්ඨො, ආචාරසීලස්ස මග්ගසීලස්ස ඵලසීලස්ස ච වසෙන සීලසම්පන්නො, සො එකොපි යථාවුත්තාය සද්ධාය අභාවෙන අස්සද්ධානං ඉධ ඉමස්මිං ලොකෙ ‘‘අම්හාකං ඉමෙ’’ති ඤාතබ්බට්ඨෙන ඤාතීනං, තථා පෙමබන්ධනෙන බන්ධනට්ඨෙන ‘‘බන්ධූ’’ති ච ලද්ධනාමානං බන්ධවානං අත්ථාය හිතාය හොතීති.

එවං සාධාරණතො වුත්තමත්ථං අත්තූපනායිකං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘නිග්ගය්හා’’තිආදිනා ඉතරගාථා වුත්තා. තත්ථ නිග්ගය්හ අනුකම්පාය, චොදිතා ඤාතයො මයාති ඉදානිපි දුග්ගතා කුසලං අකත්වා ආයතිං පරික්කිලෙසං පුන මානුභවිත්ථාති නිග්ගහෙත්වා ඤාතයො මයා ඔවදිතා. ඤාතිබන්ධවපෙමෙන ‘‘අම්හාකං අයං බන්ධවො’’ති එවං පවත්තෙන පෙමෙන මම ඔවාදං අතික්කමිතුං අසක්කොන්තා කාරං කත්වාන භික්ඛූසු පසන්නචිත්තා හුත්වා චීවරාදිපච්චයදානෙන චෙව උපට්ඨානෙන ච භික්ඛූසු සක්කාරසම්මානං කත්වා තෙ අබ්භතීතා කාලඞ්කතා හුත්වා ඉමං ලොකං අතික්කන්තා. පුන තෙති නිපාතමත්තං. තිදිවං සුඛන්ති දෙවලොකපරියාපන්නසුඛං, සුඛං වා ඉට්ඨං තිදිවං අධිගතා. ‘‘කෙ පන තෙ’’ති ආහ. ‘‘භාතරො මය්හං මාතා ච, මොදන්ති කාමකාමිනො’’ති. අත්තනා යථාකාමිතවත්ථුකාමසමඞ්ගිනො හුත්වා අභිරමන්තීති අත්ථො.

වස්සිකත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.