9. යසොජත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

කාලපබ්බඞ්ගසඞ්කාසොති ආයස්මතො යසොජත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ ආරාමගොපකකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං විපස්සිං භගවන්තං ආකාසෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ලබුජඵලං අදාසි.

සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථිනගරද්වාරෙ කෙවට්ටගාමෙ පඤ්චකුලසතජෙට්ඨකස්ස කෙවට්ටස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, යසොජොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො අත්තනො සහායෙහි කෙවට්ටපුත්තෙහි සද්ධිං මච්ඡගහණත්ථං අචිරවතියං නදියං ජාලං ඛිපි. තත්ථෙකො සුවණ්ණවණ්ණො මහාමච්ඡො අන්තොජාලං පාවිසි. තං තෙ රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස දස්සෙසුං. රාජා ‘‘ඉමස්ස සුවණ්ණවණ්ණස්ස මච්ඡස්ස වණ්ණකාරණං භගවා ජානාතී’’ති මච්ඡං ගාහාපෙත්වා භගවතො දස්සෙසි. භගවා ‘‘අයං කස්සපස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාසනෙ ඔසක්කමානෙ පබ්බජිත්වා මිච්ඡා පටිපජ්ජන්තො සාසනං ඔසක්කාපෙත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තො එකං බුද්ධන්තරං නිරයෙ පච්චිත්වා තතො චුතො අචිරවතියං මච්ඡො හුත්වා නිබ්බත්තො’’ති වත්වා තස්ස භගිනීනඤ්ච නිරයෙ නිබ්බත්තභාවං, තස්ස භාතිකත්ථෙරස්ස පරිනිබ්බුතභාවඤ්ච තෙනෙව කථාපෙත්වා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා කපිලසුත්තං දෙසෙසි.

සත්ථු දෙසනං සුත්වා යසොජො සංවෙගජාතො සද්ධිං අත්තනො සහායෙහි භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා පතිරූපෙ ඨානෙ වසන්තො එකදිවසං සපරිසො භගවන්තං වන්දිතුං ජෙතවනං අගමාසි. තස්ස ආගමනෙ සෙනාසනපඤ්ඤාපනාදිනා විහාරෙ උච්චාසද්දමහාසද්දො අහොසි. තං සුත්වා ‘‘භගවා සපරිසං යසොජං පණාමෙසී’’ති (උදා. 23) සබ්බං උදානෙ ආගතනයෙන වෙදිතබ්බං. පණාමිතො පන ආයස්මා යසොජො කසාභිහතො භද්දො අස්සාජානීයො විය සංවිග්ගමානසො සද්ධිං පරිසාය වග්ගුමුදාය නදියා තීරෙ වසන්තො ඝටෙන්තො වායමන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අන්තොවස්සෙයෙව ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 2.47.32-39) –

‘‘නගරෙ බන්ධුමතියා, ආරාමිකො අහං තදා;

අද්දසං විරජං බුද්ධං, ගච්ඡන්තං අනිලඤ්ජසෙ.

‘‘ලබුජං ඵලමාදාය, බුද්ධසෙට්ඨස්සදාසහං;

ආකාසෙව ඨිතො සන්තො, පටිග්ගණ්හි මහායසො.

‘‘විත්තිසඤ්ජානනො මය්හං, දිට්ඨධම්මසුඛාවහො;

ඵලං බුද්ධස්ස දත්වාන, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

‘‘අධිගඤ්ඡිං තදා පීතිං, විපුලං සුඛමුත්තමං;

උප්පජ්ජතෙව රතනං, නිබ්බත්තස්ස තහිං තහිං.

‘‘එකනවුතිතො කප්පෙ, යං ඵලං අදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, ඵලදානස්සිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ඡළභිඤ්ඤං පන සමානං සපරිසං ආයස්මන්තං යසොජං සත්ථා පක්කොසිත්වා ආනෙඤ්ජසමාපත්තිනා පටිසන්ථාරමකාසි. සො සබ්බෙපි ධුතඞ්ගධම්මෙ සමාදාය වත්තති. තෙනස්ස සරීරං කිසං අහොසි ලූඛං දුබ්බණ්ණං, තං භගවා පරමප්පිච්ඡතාය පසංසන්තො –

243. ‘‘කාලපබ්බඞ්ගසඞ්කාසො, කිසො ධමනිසන්ථතො;

මත්තඤ්ඤූ අන්නපානම්හි, අදීනමානසො නරො’’ති. – පඨමං ගාථමාහ;

තත්ථ කාලපබ්බඞ්ගසඞ්කාසොති මංසූපචයවිගමෙන කිසදුසණ්ඨිතසරීරාවයවතාය දන්තිලතාපබ්බසදිසඞ්ගො, තෙනාහ ‘‘කිසො ධමනිසන්ථතො’’ති. කිසොති මොනෙය්‍යපටිපදාපූරණෙන කිසසරීරො. ධමනිසන්ථතොති ධමනීහි සන්ථතගත්තො අප්පමංසලොහිතතාය පාකටීහි කණ්ඩරසිරාහි විතතසරීරො. මත්තඤ්ඤූති පරියෙසනපටිග්ගහණපරිභොගවිස්සජ්ජනෙසු පමාණඤ්ඤූ. අදීනමානසොති කොසජ්ජාදීහි අනභිභූතත්තා අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති. නරොති පුරිසො, පොරිසස්ස ධුරස්ස වහනතො පොරිසලක්ඛණසම්පන්නො පුරිසධොරය්හොති අධිප්පායො.

එවං ථෙරො සත්ථාරා පසට්ඨො පසට්ඨභාවානුරූපං අත්තනො අධිවාසනඛන්තිවීරියාරම්භවිවෙකාභිරතිකිත්තනමුඛෙන භික්ඛූනං ධම්මං කථෙන්තො –

244. ‘‘ඵුට්ඨො ඩංසෙහි මකසෙහි, අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ;

නාගො සඞ්ගාමසීසෙව, සතො තත්‍රාධිවාසයෙ.

245. ‘‘යථා බ්‍රහ්මා තථා එකො, යථා දෙවො තථා දුවෙ;

යථා ගාමො තථා තයො, කොලාහලං තතුත්තරි’’න්ති. –

ඉමා ද්වෙ ගාථා අභාසි.

තත්ථ නාගො සඞ්ගාමසීසෙවාති යථා නාම ආජානෙය්‍යො හත්ථිනාගො යුද්ධමණ්ඩලෙ අසිසත්තිතොමරාදිප්පහාරෙ අධිවාසෙත්වා පරසෙනං විද්ධංසෙති, එවං භික්ඛු අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙ අරඤ්ඤානියං ඩංසාදිපරිස්සයෙ සතො සම්පජානො අධිවාසෙය්‍ය, අධිවාසෙත්වා ච භාවනාබලෙන මාරබලං විධමෙය්‍ය.

යථා බ්‍රහ්මාති යථා බ්‍රහ්මා එකකො චිත්තප්පකොපරහිතො ඣානසුඛෙන නිච්චමෙව සුඛිතො විහරති තථා එකොති භික්ඛුපි එකො අදුතියො විවෙකසුඛමනුබ්‍රූහෙන්තො සුඛං විහරති. එකස්ස සාමඤ්ඤසුඛං පණීතන්ති හි වුත්තං. එතෙන එකවිහාරී භික්ඛු ‘‘බ්‍රහ්මසමො’’ති ඔවාදං දෙති. යථා දෙවො තථා දුවෙති යථා දෙවානං අන්තරන්තරා චිත්තප්පකොපොපි සියා, තථා ද්වින්නං භික්ඛූනං සහවාසෙ ඝට්ටනාපි භවෙය්‍යාති සදුතියවාසෙන භික්ඛු ‘‘දෙවසමො’’ති වුත්තො. යථා ගාමො තථා තයොති අස්මිමෙව පාඨෙ තිණ්ණං භික්ඛූනං සහවාසො ගාමවාසසදිසො විවෙකවාසො න හොතීති අධිප්පායො. කොලාහලං තතුත්තරින්ති තතො තයතො උපරි ච බහූනං සංවාසො කොලාහලං උච්චාසද්දමහාසද්දමහාජනසන්නිපාතසදිසො, තස්මා එකවිහාරිනා භවිතබ්බන්ති අධිප්පායොති.

යසොජත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.