2. කස්සපත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

යෙන යෙන සුභික්ඛානීති ආයස්මතො කස්සපත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා තීසු වෙදෙසු අඤ්ඤෙසු ච බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගතො, සො එකදිවසං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සුමනපුප්ඵෙහි පූජං අකාසි. කරොන්තො ච සත්ථු සමන්තතො උපරි ච පුප්ඵමුට්ඨියො ඛිපි. බුද්ධානුභාවෙන පුප්ඵානි පුප්ඵාසනාකාරෙන සත්තාහං අට්ඨංසු. සො තං අච්ඡරියං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නමානසො අහොසි. අපරාපරං පුඤ්ඤානි කරොන්තො කප්පසතසහස්සං සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්ස උදිච්චබ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, කස්සපොතිස්ස නාමං අහොසි. තස්ස දහරකාලෙයෙව පිතා කාලමකාසි. මාතා තං පටිජග්ගති. සො එකදිවසං ජෙතවනං ගතො භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා හෙතුසම්පන්නතාය තස්මිංයෙව ආසනෙ සොතාපන්නො හුත්වා මාතු සන්තිකං ගන්ත්වා අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිතො සත්ථරි වුට්ඨවස්සෙ පවාරෙත්වා ජනපදචාරිකං පක්කන්තෙ සයම්පි සත්ථාරා සද්ධිං ගන්තුකාමො ආපුච්ඡිතුං මාතු සන්තිකං අගමාසි. මාතා විස්සජ්ජෙන්තී ඔවාදවසෙන –

82. ‘‘යෙන යෙන සුභික්ඛානි, සිවානි අභයානි ච;

තෙන පුත්තක ගච්ඡස්සු, මා සොකාපහතො භවා’’ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ යෙන යෙනාති යත්ථ යත්ථ. භුම්මත්ථෙ හි එතං කරණවචනං, යස්මිං යස්මිං දිසාභාගෙති අත්ථො. සුභික්ඛානීති සුලභපිණ්ඩානි, රට්ඨානීති අධිප්පායො. සිවානීති ඛෙමානි අරොගානි. අභයානීති චොරභයාදීහි නිබ්භයානි, රොගදුබ්භික්ඛභයානි පන ‘‘සුභික්ඛානි, සිවානී’’ති පදද්වයෙනෙව ගහිතානි. තෙනාති තත්ථ, තස්මිං තස්මිං දිසාභාගෙති අත්ථො. පුත්තකාති අනුකම්පන්තී තං ආලපති. මාති පටිසෙධත්ථෙ නිපාතො සොකාපහතොති වුත්තගුණරහිතානි රට්ඨානි ගන්ත්වා දුබ්භික්ඛභයාදිජනිතෙන සොකෙන උපහතො මා භව මාහොසීති අත්ථො. තං සුත්වා ථෙරො, ‘‘මම මාතා මය්හං සොකරහිතට්ඨානගමනං ආසීසති, හන්ද මයං සබ්බසො අච්චන්තමෙව සොකරහිතං ඨානං පත්තුං යුත්ත’’න්ති උස්සාහජාතො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.13.1-9) –

‘‘අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ;

අබ්භොකාසෙ ඨිතො සන්තො, අද්දසං ලොකනායකං.

‘‘සීහං යථා වනචරං, බ්‍යග්ඝරාජංව නිත්තසං;

තිධාපභින්නමාතඞ්ගං, කුඤ්ජරංව මහෙසිනං.

‘‘සෙරෙයකං ගහෙත්වාන, ආකාසෙ උක්ඛිපිං අහං;

බුද්ධස්ස ආනුභාවෙන, පරිවාරෙන්ති සබ්බසො.

‘‘අධිට්ඨහි මහාවීරො, සබ්බඤ්ඤූ ලොකනායකො;

සමන්තා පුප්ඵච්ඡදනා, ඔකිරිංසු නරාසභං.

‘‘තතො සා පුප්ඵකඤ්චුකා, අන්තොවණ්ටා බහිමුඛා;

සත්තාහං ඡදනං කත්වා, තතො අන්තරධායථ.

‘‘තඤ්ච අච්ඡරියං දිස්වා, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

බුද්ධෙ චිත්තං පසාදෙසිං, සුගතෙ ලොකනායකෙ.

‘‘තෙන චිත්තප්පසාදෙන, සුක්කමූලෙන චොදිතො;

කප්පානං සතසහස්සං, දුග්ගතිං නුපපජ්ජහං.

‘‘පන්නරසසහස්සම්හි, කප්පානං පඤ්චවීසති;

වීතමලාසනාමා ච, චක්කවත්තී මහබ්බලා.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා ‘‘ඉදමෙව මාතු වචනං අරහත්තප්පත්තියා අඞ්කුසං ජාත’’න්ති තමෙව ගාථං පච්චුදාහාසි.

කස්සපත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.