8. මෙණ්ඩසිරත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

අනෙකජාතිසංසාරන්ති ආයස්මතො මෙණ්ඩසිරත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? සොපි කිර පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි කරොන්තො ඉතො එකනවුතෙ කප්පෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො කාමෙ පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මහතා ඉසිගණෙන සද්ධිං හිමවන්තෙ වසන්තො සත්ථාරං දිස්වා පසන්නමානසො ඉසිගණෙන පදුමානි ආහරාපෙත්වා සත්ථු පුප්ඵපූජං කත්වා සාවකෙ අප්පමාදපටිපත්තියං ඔවදිත්වා කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාකෙතෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස මෙණ්ඩසරික්ඛසීසතාය මෙණ්ඩසිරොත්වෙව සමඤ්ඤා අහොසි. සො භගවති සාකෙතෙ අඤ්ජනවනෙ විහරන්තෙ සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සමථවිපස්සනාසු කම්මං කරොන්තො ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. තෙව වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.13.97-105) –

‘‘හිමවන්තස්සාවිදූරෙ, ගොතමො නාම පබ්බතො;

නානාරුක්ඛෙහි සඤ්ඡන්නො, මහාභූතගණාලයො.

‘‘වෙමජ්ඣම්හි ච තස්සාසි, අස්සමො අභිනිම්මිතො;

පුරක්ඛතො සසිස්සෙහි, වසාමි අස්සමෙ අහං.

‘‘ආයන්තු මෙ සිස්සගණා, පදුමං ආහරන්තු මෙ;

බුද්ධපූජං කරිස්සාමි, ද්විපදින්දස්ස තාදිනො.

‘‘එවන්ති තෙ පටිස්සුත්වා, පදුමං ආහරිංසු මෙ;

තථා නිමිත්තං කත්වාහං, බුද්ධස්ස අභිරොපයිං.

‘‘සිස්සෙ තදා සමානෙත්වා, සාධුකං අනුසාසහං;

මා ඛො තුම්හෙ පමජ්ජිත්ථ, අප්පමාදො සුඛාවහො.

‘‘එවං සමනුසාසිත්වා, තෙ සිස්සෙ වචනක්ඛමෙ;

අප්පමාදගුණෙ යුත්තො, තදා කාලඞ්කතො අහං.

‘‘එකනවුතිතො කප්පෙ, යං පුප්ඵමභිරොපයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.

‘‘එකපඤ්ඤාසකප්පම්හි, රාජා ආසිං ජලුත්තමො;

සත්තරතනසම්පන්නො, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

සො අත්තනො පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තො –

78. ‘‘අනෙකජාතිසංසාරං, සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං;

තස්ස මෙ දුක්ඛජාතස්ස, දුක්ඛක්ඛන්ධො අපරද්ධො’’ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ අනෙකජාතිසංසාරන්ති අනෙකජාතිසතසහස්සසඞ්ඛ්‍යං ඉදං සංසාරවට්ටං, අද්ධුනො අධිප්පෙතත්තා අච්චන්තසංයොගෙකවචනං. සන්ධාවිස්සන්ති සංසරිං, අපරාපරං චවනුප්පජ්ජනවසෙන පරිබ්භමිං. අනිබ්බිසන්ති තස්ස නිවත්තකඤාණං අවින්දන්තො අලභන්තො. තස්ස මෙති එවං සංසරන්තස්ස මෙ. දුක්ඛජාතස්සාති ජාතිආදිවසෙන උප්පන්නදුක්ඛස්ස, තිස්සන්නං වා දුක්ඛතානං වසෙන දුක්ඛසභාවස්ස. දුක්ඛක්ඛන්ධොති කම්මකිලෙසවිපාකවට්ටප්පකාරො දුක්ඛරාසි. අපරද්ධොති අරහත්තමග්ගප්පත්තිතො පට්ඨාය පරිබ්භට්ඨො චුතො න අභිනිබ්බත්තිස්සති. ‘‘අපරට්ඨො’’ති වා පාඨො, අපගතසමිද්ධිතො සමුච්ඡින්නකාරණත්තා අපගතොති අත්ථො. ඉදමෙව ච ථෙරස්ස අඤ්ඤාබ්‍යාකරණං අහොසි.

මෙණ්ඩසිරත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.