9. රක්ඛිතත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

සබ්බො රාගො පහීනො මෙති ආයස්මතො රක්ඛිතත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො දෙසනාඤාණං ආරබ්භ ථොමනං අකාසි. සත්ථා තස්ස චිත්තප්පසාදං ඔලොකෙත්වා ‘‘අයං ඉතො සතසහස්සකප්පමත්ථකෙ ගොතමස්ස නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස රක්ඛිතො නාම සාවකො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො තං සුත්වා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නමානසො අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ දෙවදහනිගමෙ සාකියරාජකුලෙ නිබ්බත්ති, රක්ඛිතොතිස්ස නාමං අහොසි. සො යෙ සාකියකොලියරාජූහි භගවතො පරිවාරත්ථාය දින්නා පඤ්චසතරාජකුමාරා පබ්බජිතා, තෙසං අඤ්ඤතරො. තෙ පන රාජකුමාරා න සංවෙගෙන පබ්බජිතත්තා උක්කණ්ඨාභිභූතා යදා සත්ථාරා කුණාලදහතීරං නෙත්වා කුණාලජාතකදෙසනාය (ජා. 2.21.කුණාලජාතක) ඉත්ථීනං දොසවිභාවනෙන කාමෙසු ආදීනවං පකාසෙත්වා කම්මට්ඨානෙ නියොජිතා, තදා අයම්පි කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.14.1-9) –

‘‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො, ලොකජෙට්ඨො නරාසභො;

මහතො ජනකායස්ස, දෙසෙති අමතං පදං.

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, වාචාසභිමුදීරිතං;

අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වාන, එකග්ගො ආසහං තදා.

‘‘යථා සමුද්දො උදධීනමග්ගො, නෙරූ නගානං පවරො සිලුච්චයො;

තථෙව යෙ චිත්තවසෙන වත්තරෙ, න බුද්ධඤාණස්ස කලං උපෙන්ති තෙ.

‘‘ධම්මවිධිං ඨපෙත්වාන, බුද්ධො කාරුණිකො ඉසි;

භික්ඛුසඞ්ඝෙ නිසීදිත්වා, ඉමා ගාථා අභාසථ.

‘‘යො සො ඤාණං පකිත්තෙසි, බුද්ධම්හි ලොකනායකෙ;

කප්පානං සතසහස්සං, දුග්ගතිං න ගමිස්සති.

‘‘කිලෙසෙ ඣාපයිත්වාන, එකග්ගො සුසමාහිතො;

සොභිතො නාම නාමෙන, හෙස්සති සත්ථු සාවකො.

‘‘පඤ්ඤාසෙ කප්පසහස්සෙ, සත්තෙවාසුං යසුග්ගතා;

සත්තරතනසම්පන්නා, චක්කවත්තී මහබ්බලා.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පහීනකිලෙසෙ පච්චවෙක්ඛන්තො ‘‘සබ්බො රාගො’’ති ගාථං අභාසි.

79. තත්ථ ‘‘සබ්බො රාගො’’ති කාමරාගාදිප්පභෙදො සබ්බොපි රාගො. පහීනොති අරියමග්ගභාවනාය සමුච්ඡෙදප්පහානවසෙන පහීනො. සබ්බො දොසොති ආඝාතවත්ථුකාදිභාවෙන අනෙකභෙදභින්නො සබ්බොපි බ්‍යාපාදො. සමූහතොති මග්ගෙන සමුග්ඝාටිතො. සබ්බො මෙ විගතො මොහොති ‘‘දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණ’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 1067; විභ. 909) වත්ථුභෙදෙන අට්ඨභෙදො, සංකිලෙසවත්ථුවිභාගෙන අනෙකවිභාගො සබ්බොපි මොහො මග්ගෙන විද්ධංසිතත්තා මය්හං විගතො. සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතොති එවං මූලකිලෙසප්පහානෙන තදෙකට්ඨතාය සංකිලෙසානං සම්මදෙව පටිප්පස්සද්ධත්තා අනවසෙසකිලෙසදරථපරිළාහාභාවතො සීතිභාවං පත්තො, තතො එව සබ්බසො කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතො අහං අස්මි භවාමීති අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි.

රක්ඛිතත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.